Етістіктерді тап
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Мектеп, өңір
ШҚО, Жарма ауданы, КММ «Балықтыкөл негізгі мектебі»
Мұғалім
Бастауыш сынып мұғалімі Абдильдинова Гульжайнат Мырзахановна
Сабақ тақырыбы
Сөз таптары. Болымды және болымсыз етістіктер.
Мақсат, күтілетін нәтиже
Жалпы мақсат
- Сөз таптары бойынша өткенді қайталау, сыни тұрғыдан ойлауды дамыту.
- Болымды және болымсыз етістіктерді меңгерту.
Күтілетін нәтиже
- Сөз таптарының түрлерін қайта жаңғыртады.
- Сөздерді мағынасына қарай топтастырады.
- Сөздердің қай сөз табына жататынын анықтайды.
- Болымды және болымсыз етістіктерді ажыратады.
Көрнекіліктер
Сабақтың барысы: «Төрт тұсқа саяхат»
I. Ұйымдастыру кезеңі (психологиялық ахуал)
Мұғалім оқушыларды сұрақтар арқылы сабаққа бағыттайды:
- «Балалар, дүниенің неше тұсы бар?»
- «Тұстарды қандай құралмен анықтайды?»
Сабақ «төрт тұсқа саяхат» түрінде өтеді. Әр тапсырма үшін оқушыға төсбелгісіне жұлдызша беріледі. Көп жұлдызша жинаған оқушы «үздік саяхатшы» атанады.
Оқушылар топтарға бөлінеді.
1-тапсырма (топтық жұмыс): Сөздерді топтастыру
Әр топқа берілген сөздерді сөз таптарына қарай топтастыру ұсынылады.
I топ
бала, көгершіндер, күйші, жүрді, келе жатыр, қарама, әдемі, өнерлі, қара ала, бес, он бес, алтыншы
II топ
күн, тазалаушы, аңдар, секірді, ұйықтап жатыр, оқыма, сұлу, әдепті, ақшыл сары, төрт, жиырма бір, бесінші
III топ
мал, оқулық, құстар, күлді, қарап тұр, айтпа, көк, көкшіл, қою көк, екі, отыз бес, төртінші
2-тапсырма (топтық жұмыс): Тыйым сөздерден етістікті табу және салыстыру
Берілген тыйым сөздер бойынша:
- Етістіктерді табу;
- Етістікті сөз құрамына талдау;
- Болымды және болымсыз түрлерін салыстыру.
I топ
Үлкенді сыйла! Үлкеннің жолын кеспе!
II топ
Көк шөпті жұлма! Табиғатты қорға!
III топ
Құстардың ұясын бұзба! Құстарды қамқорлыққа ал!
Ереже: болымсыз етістік қалай жасалады?
Мысал
Болымды: күл, жаз
Болымсыз: күлме, жазба
Түсіндірме
Болымсыз етістік болымды етістікке -ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе жұрнақтары жалғану арқылы жасалады.
Солтүстік бағыты: «Зат есім аймағы»
Суреттер бойынша сұрақтар қойылады. Қойылған сұрақтардың қай сөз табына жататыны анықталады.
Осы бөлімде оқушылар «зат есім» туралы білімін бекітеді.
Жеке жұмыс: кестені толтыру
Берілген сөздер ішінен зат есімдерді теріп, екінші бағанға жазыңыз.
| Сөздер | Зат есімдер (жазыңыз) |
|---|---|
| Әдемі, жұмысшы, жүгірді, отыз, достар, көрді, сабақ, жұмыртқа, жиырма, аңдар, сыпырды, қуыршақ, әнші, аңшы | — |
Тапсырманы тез әрі дұрыс орындаған оқушыға жұлдызша беріледі.
Шығыс бағыты: «Сан есім аймағы»
Суреттер бойынша сұрақтар қойылып, олардың сан есімге қатысты екені дәлелденеді.
Сан есім кездесетін мақал-мәтелдер айтылады.
Оңтүстік бағыты: «Етістік аймағы»
Суреттер бойынша қойылған сұрақтар арқылы етістік тақырыбы бекітіледі.
Оқулықпен жұмыс
- 172-бет, 30-жаттығу.
- Берілген етістіктерден болымсыз етістік жаса: ал, аш, жап, сөйле, шақыр, тарт, үз, ұрла, кес.
Батыс бағыты: «Сын есім аймағы»
Суреттерге сұрақ қойып, олардың сын есімге қатысты екенін анықтау ұсынылады.
Жұпта/топта талқылау
Жақсы бала қандай?
Оқушылар сипаттайды.
Жаман бала қандай?
Оқушылар сипаттайды.
Қорытынды: негізгі ұғымдарды жүйелеу
Тұстар туралы
Негізгі төрт тұспен бірге аралық тұстар да бар: солтүстік-шығыс, оңтүстік-шығыс, солтүстік-батыс, оңтүстік-батыс. Барлығы 8 тұс.
Сөз таптары туралы
Қазақ тілінде 8 сөз табы бар: зат есім, сын есім, етістік, сан есім, одағай, шылау, үстеу, есімдік. Сөз таптарының толық жүйесімен оқушылар 4-сыныпта тереңірек танысады.
Бағалау және рефлексия
Оқушылар жиналған жұлдызшаларына қарай бағаланады. Сабақ соңында рефлексия жүргізіледі.