Егін егіп жатқан диқанға өтіп бара жатқан жүргінші

Су мен егіншілікке қатысты ырым-тыйымдар

Су – өмір тірегі. «Су бар жерде – ну бар», «Бұлақты жер – құрақты жер» деген даналық сөздер бекер айтылмаған. Тіршілік алғаш суда пайда болған десек, су – барлық жандының бастауы.

Су жағасында қоныстанған қазақ халқы уақыт өте келе егіншілікке бейімделді. Бүгінде Қазақстанның көптеген өңірінде, әсіресе оңтүстік аймақта, егіншілік кең дамыған: мақта өсіру, көкөніс пен дәнді дақылдар егу, жеміс-жидек баптау шаруашылықтары жолға қойылған.

Судың қадірі — егіннің берекесі

Егіншіліктің басты тірегі су болғандықтан, халық судың маңызын ерекше түсініп, оны қастерлеуге үндейтін көптеген ырым-тыйымдар мен өнегелі сөздер қалыптастырған.

«Құдыққа түкірме» — тыйымның түп мәні

Суын ішкен құдыққа қайта келіп түкірме — бұл ұғым тазалықты ғана емес, ризыққа, табиғатқа және адам еңбегіне құрметті білдіреді. Су көзін ластау — берекені қашырумен тең деп есептелген.

Диқан еңбегі мен егінге қатысты ырымдар

Егін егіп жатқан диқанға жолай өткен адам: «Бір дәнің мың дән берсін» деп амандасады. Бұл — еңбекке құрмет пен береке тілеудің белгісі.
Егер біреу егістікке себуге дән сұраса, диқан шамасына қарай бөліседі. Жомарттық пен өзара көмек — ауыл тіршілігінің тұғыры саналған.
Диқан қырман астығын пайдаланар алдында үлкендердің аруағына ниет арнап, Құраннан аят оқып, алғашқы өлшемді қайыр-садақаға бөледі. Бұл рәсім көбіне кешкісін, от жарығымен жасалады.
Жаңа өсіп келе жатқан көкті жұлуға болмайды. «Көктей солғыр» деген қарғыс осы тыйымнан тараған деп айтылады.

Су көзін қадірлеу: тазалық пен қауіпсіздік қағидалары

Құдық маңын ластамау

Құдыққа түкірмейді, маңайын былғамайды, қасына дәрет сындырмайды. Бұл — су тазалығын сақтау мәдениеті.

Қауіпті аймақтарға үй тікпеу

Жар басына, суға тым жақын жерге үй салмайды. Мұнда табиғи қауіптен сақтану ұстанымы бар.

Ағаш пен өсімдікті отырғызу уақыты

Ағашты, өсімдікті сәрсенбі күні отырғызады. Бұл — халықтық тәжірибеде орныққан сенім.

Түнде су алуға бармау

Түнде суға бармайды. Егер баруға тура келсе, «Су иесі Сүлеймен, су алуға рұқсат бер» деп айтып, суға үш рет кесек лақтырып барып су алады.

Суға ұқыптылық

Шелектегі суға ауыз батыруға болмайды. Су — ортақ игілік; оны таза ұстау әркімнің міндеті деп саналған.