Қазақша рефераттар

Қанның ағзада атқаратын қызметі

Сабақ туралы мәлімет

Күнделікті жоспар: биология, 6-сынып. Сабақ: 39. Тақырыбы: §41. Көпжасушалы жануарлардағы қан, лимфа және қанайналымы.

Сабақтың мақсаты

  • Көпжасушалы жануарларда ағзаның ішкі ортасын құрайтын негізгі сұйықтықтар — қан мен лимфа туралы түсінік қалыптастыру.
  • Оқушыны тұлға ретінде дамыту, адамгершілік құндылықтарға тәрбиелеу.
  • Өздігінен іздену және талдау дағдыларын жетілдіру.

Әдісі мен типі

Сабақтың әдісі
Түсіндірмелі
Сабақтың типі
Құрастырылған

Сабақтың құрылымы

  1. I Ұйымдастыру кезеңі.
  2. II Үй тапсырмасын тексеру кезеңі.
  3. III Жаңа материалды түсіндіру кезеңі.

Жоспар

1) Қанның қызметі

Қанның ағзада атқаратын негізгі қызметтері.

2) Қанайналым жүйесі

Ағзаның қанайналым жүйесінің құрылысы мен маңызы.

Жаңа терминдер

  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Гемоглобин
  • Фагоцит
  • Фагоцитоз
  • Антидене
  • Иммунитет

Қанның ағза үшін маңызы

Қан — ағзаның ішкі ортасының маңызды бөлігі. Ол тасымалдау қызметін атқарады, қорғаныс реакцияларына қатысады және ағзадағы тұрақтылықты сақтауға көмектеседі.

Фагоциттер және фагоцитоз

Орыс ғалымы И. И. Мечников лейкоциттердің микробтарды жұтып, жоятын түрін фагоциттер деп атаған. Бұл құбылыс фагоцитоз деп аталады.

Негізгі ой: фагоцитоз — ағзаның микробтарға қарсы табиғи қорғаныс механизмдерінің бірі.

Антиденелер және иммунитет

Қан плазмасында ағзаны әртүрлі микробтардан қорғайтын антидене деп аталатын нәруыздар болады. Антиденелер лимфада, көкбауырда және басқа мүшелерде түзіледі.

Егер микробтар (бактериялар, вирустар) ағзада қызылша, көкжөтел, шешек сияқты ауруларды қоздырса, сол микробтардың зиянды әсерін жоятын антиденелер түзіледі. Аурудан айыққаннан кейін де антиденелер ағзада белгілі бір уақыт сақталып, қайта жұққанда қорғаныс береді.

Жүре пайда болған иммунитет

Аурудан кейін қалыптасатын қорғаныс қабілеті. Бұл жағдайда ағза белгілі бір қоздырғышты “танып”, оған қарсы тез жауап береді.

Табиғи иммунитет

Кейбір антиденелер ата-тектен ұрпаққа тұқымқуалау арқылы беріледі. Мысалы, адам кейбір жануар ауруларымен (мысалы, жануар обасымен) ауырмайды, өйткені ол ауруға қарсы табиғи қорғанысы бар.

Жасанды иммунитет

Жұқпалы әрі қауіпті аурулардың алдын алу үшін адам мен жануарларға вакцина егіледі. Вакцина құрамындағы әлсіретілген қоздырғыш ағзада жеңіл реакция тудырып, ұзақ уақытқа созылатын қорғанысты қалыптастырады.

Қорытынды

Қан мен лимфа — көпжасушалы ағзалардың ішкі ортасын құрайтын негізгі сұйықтықтар. Олар қоректік заттарды тасымалдап қана қоймай, микробтарға қарсы қорғанысты қамтамасыз етеді. Иммунитеттің табиғи, жүре пайда болған және жасанды түрлері ағзаның ауруларға төзімділігін қалыптастырады.

Ескерту: “Толық нұсқасын жүктеу” бөлімі бастапқы мәтінде берілген, бірақ бұл бетте жүктеу сілтемесі көрсетілмеді.