Тауық жұмыртқасы - тауық өнімі
Кіріспе
Жұмыртқа — тағам ретінде пайдаланылатын құстардың сопақ қабығы бар жыныстық жасушасы. Ол емдәмдік өнімдер қатарына жатады және көптеген тағамның құрамына кіреді.
Энергетикалық құндылығы
157 ккал
Жұмыртқа ақуызға бай болғандықтан, тойымдылығы жоғары өнім саналады.
Негізгі қоректік құрам
- 73,6% су
- 12,8% ақуыз
- 11,5% май
- 0,7% көмірсулар
Жұмыртқа туралы түсінік
Жұмыртқада адам ағзасына қажетті, тіршілік үшін маңызы зор аминқышқылдарының толық жиынтығы бар. Сауда орындарына көбіне тауық жұмыртқасы түседі.
Суда жүзетін құстардың жұмыртқалары (үйрек, қаз) балғын күйінде сирек пайдаланылады, өйткені қабық бетінде жұқпалы ауру тарататын микроорганизмдер болуы мүмкін.
Өлшемі мен массасы
Жұмыртқаның өлшемі мен массасы құстың түрі мен жасына байланысты әртүрлі болады.
| Құс түрі | Орташа масса |
|---|---|
| Тауық | 45–76 г |
| Үйрек | 75–100 г |
| Күркетауық | 80–100 г |
| Қаз | 160–200 г |
Жұмыртқаның құрылысы
Жұмыртқаның қатты қабығы ішіндегі ылғалдың ұшып кетпеуіне қажет және оны сыртқы әсерден қорғайды. Қабық өте майда қуыстардан тұрады; олар әсіресе жұмыртқаның доғал жағында көбірек кездеседі. Осы қуыстар арқылы ылғал сыртқа шығады, микроағзалар енуі мүмкін және ауа алмасу процесі жүреді.
Қатты қабықтың астында жұмсақ үлдір қабаты орналасады. Жұмыртқа ұзақ сақталса, ылғал буланып, ақуыз бен үлдір қабат арасында ауа қуысы (камера) пайда болады.
Жұмыртқа ақуызы сыртқы және ішкі сұйық қабаттардан, сондай-ақ ортадағы тығыз қабаттан тұрады. Тығыз ақуыз мөлшерінің көп болуы жұмыртқаның балғын екенін көрсетеді.
Ортасында сарыуыз орналасады — жұмыртқаның ең құнды бөліктерінің бірі. Сарыуыздың жоғарғы жағында ұрық жатады. Ол май мен ақуызға, көмірсулар мен минералды заттарға қоса, А, В, D, E сияқты дәрумендерге бай. Сарыуыз адам ағзасына жеңіл сіңеді.
Шикі жұмыртқаның ақуызы ұзақ қорытылады, ал пісірілген кезде оның сіңімділігі артады.
Тауық жұмыртқасының құрамы
Тауық жұмыртқасында толыққанды ақуыздар, майлар, минералды заттар, сондай-ақ А, D және В тобы дәрумендері болады. Орташа массасы — 45–75 г. Құрамдық үлесі әдетте мынадай: қабық — 12%, ақуыз — 56%, сарыуыз — 32%.
Жіктелуі: емдәмдік және асханалық жұмыртқа
Емдәмдік жұмыртқа
- Массасы 44 г-нан жоғары.
- Саудаға шыққанға дейін минустық температурада сақталмаған.
- Жұмыртқаланған күннен бастап 7 тәулік ішінде жеткізілген.
- Әктелмеген (әк ерітіндісінде сақталмаған).
Асханалық жұмыртқа
- Массасы 43 г (жұмыртқаланған күніне қарамастан) немесе 44 г-нан жоғары (жұмыртқаланған күнінен 7 күн асқан).
- Тоңазытқыш жұмыртқа: сақталған мерзімі 30 күннен асқан және -1…-2°C температурада сақталған.
- Әктелген жұмыртқа: сақтау мерзіміне қарамастан, әк ерітіндісінде сақталған.
Жұмыртқаның шығу тарихы және қолданылуы
Жұмыртқа — дәмді де нәрлі тағам. Деректерге сүйенсек, оны пайдалану Ежелгі Үнді жерінде бастау алған болуы мүмкін.
Бұрын қыз-келіншектер жұмыртқаны бет терісін күтуге және шашты нығайтуға қолданған. Ал ер азаматтар жорыққа не шайқасқа шығар алдында күш-қуат алу үшін жұмыртқамен тамақтанған. Кей деректерде жарақатты жұмыртқа басу арқылы емдегені де айтылады.
Жұмыртқаның пайдасы
Жұмыртқаны қайнатып немесе қуырып жеу арқылы ағзаны пайдалы элементтер мен дәрумендерге байытуға болады. Оның құрамындағы ақуыз, йод, фосфор, селен және басқа да элементтер кейбір созылмалы аурулардың алдын алуға көмектеседі.
Жұмыртқада А, В, D, E дәрумендерімен қатар, жалпы саны шамамен 13 дәрумен кездеседі. Тамаққа көбіне тауық, бөдене және мысыр тауығының жұмыртқасы пайдаланылады.
Маңызды ескерту
Тағамдық жұмыртқаның сапасын бағалау үшін стандарттар мен техникалық шарттар қолданылады. Сапасы мен массасы, сондай-ақ сақталу мерзімі мен әдісіне қарай жұмыртқа диеталық және асханалық болып бөлінеді.
Авторлық мәлімет
Орындаған
3-сынып оқушысы Серікбаева Жұмагүл
Жетекші
Бастауыш сынып мұғалімі Султанова Амангүл
Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Есбол Өмірбаев атындағы орта мектеп.