Бір қалыпты жеңіл жүгіру
Жеңіл атлетика
Жеңіл атлетика — спорттың ең кең тараған түрлерінің бірі. Оның құрамына әртүрлі қашықтыққа жүгіру мен жүру, ұзындыққа және биіктікке секіру, спорттық снарядтарды лақтыру, сондай-ақ жеңіл атлетикалық көпсайыстар кіреді.
Жеңіл атлетикалық жарыстар ашық алаңдарда және жабық манежде өтеді. Өткізілу формасына қарай жеке, командалық және эстафеталық жарыстар болып бөлінеді.
Негізгі бағыттар
- Жүгіру және спорттық жүру
- Ұзындыққа және биіктікке секіру
- Лақтыру түрлері
- Көпсайыс
Ұйымдастыру және жарыстар
Халықаралық әуесқойлық жеңіл атлетика федерациясы (ИААФ) 1912 жылы құрылды. Қазіргі таңда оның құрамына 200-ге жуық ұлттық ассоциация кіреді.
Олимпиялық ойындарда жеңіл атлетика 1896 жылдан бері (I Олимпиада) өтеді, ал дүниежүзілік чемпионат 1983 жылдан бастап ұйымдастырылады.
Тарихы: ежелгі дәуірден қазіргі спортқа дейін
Жеңіл атлетиканың бастауы адамзаттың табиғи қозғалыстарымен тығыз байланысты: жүру, жүгіру, тұру, секіру секілді қимылдар адамның бұлшықет қызметімен бірге ерте заманнан қалыптасқан.
Деректерге сүйенсек, біздің дәуірімізге дейінгі 776 жылы жарыс өткізілгені белгілі. Бұл туралы Ежелгі Грекиядағы Олимпиада ойындары жөніндегі жазбаларда нақты айтылады. Сол кезеңде бағдарлама көбіне ұзақ алаңда жүгірумен шектелген, ал ерлер мен әйелдер арасындағы бәсеке бөлек өткізілген.
Ежелгі Олимпиададағы алғашқы жарыстар
Алғашқы олимпиадалық додаларда атлеттер негізінен жүгіруден күш сынасқан. Аңыз-деректерде 192 метр қашықтықты жүгіріп өткен жалғыз атлет жеңімпаз атанғаны айтылады. Жеңіс тұғырына көтерілген спортшы Элида қаласында қарапайым даяшы болған деген мәлімет бар.
Ежелгі гректер жұдырықтасу мен күресті «ауыр атлетикаға» жатқызған, ал атлеттің жетістігін көбіне жүгірудегі шапшаңдықпен өлшеген.
Англиядағы ұйымдасқан кезең
Жеңіл атлетика алғаш рет Англияда ұйымдасқан спорт түрі ретінде қалыптаса бастады. 1837 жылдары жарыстарда қатысушылар белгілі бір қашықтыққа жүгіріп, нәтижесін салыстырған. Мұндай сайыстарға Регби қаласындағы колледж студенттері қатысқан.
Кейін Итон, Оксфорд, Кембридж және Лондондағы оқу орындарында да жарыстар жиі өткізіліп, бағдарламаға қысқа қашықтыққа жүгіру, ұзындыққа және биіктікке секіру түрлері енгізілді.
Клубтық жүйе және чемпионаттар
1865 жылы Лондон атлетика клубы құрылды. Осы негізде жеңіл атлетикадан ел чемпионаты алғаш рет жүйелі түрде өткізіле бастады.
Нәтижесінде жеңіл атлетика мектеп пен университеттік жарыстардан ұлттық деңгейдегі ресми бәсекелерге дейін өрістеді.
Қазақстандағы жеңіл атлетика
Қазақстанда алғашқы ресми жеңіл атлетикалық жарыс 1928 жылы Петропавл қаласында өткен Бүкілқазақстандық I Спартакиада болды.
Республикада жеңіл атлетикадан «КСРО-ның спорт шебері» атағын алғаш болып Ш. Бекбаев алды (1943).
Қазақстанның жеңіл атлеттері Олимпиада ойындарында, дүниежүзілік чемпионаттарда және өзге де халықаралық жарыстарда жоғары нәтижелер көрсетіп, жеңімпаздар мен жүлдегерлер қатарынан көрінді.
Белгілі спортшылар
- Е. Кадяйкин
- Ұ. Қосанов
- Ә. Тұяқов
- В. Савинков
- Л. Кононова
- С. Исабаев
- Б. Күреңкеев
- В. Муравьев
- В. Савин
- В. Солдатенко
- Л. Микитенко
- А. Бадранков
Тізім толық емес.
Олимпиададағы тарихи белестер
Қазақстандықтар арасынан Олимпиялық ойындарға алғаш қатысқан спортшы — Е. Кадяйкин.
Тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш алтын медалі
2000 жылы Сиднейде (Австралия) өткен XXVII Олимпиялық ойындарда кедергі арқылы жүгіруші О. Шишигина Қазақстанға алғашқы алтын медаль әкелді.
Сабақ жоспары: мәрелік қимыл және 100 м жүгіру
Сабақтың мақсаты
Оқушылардың спортқа деген қызығушылығын арттыру арқылы денсаулығын нығайту, 100 метрге жүгіру тәсілдерін үйрету және жетілдіру, шапшаңдық пен төзімділік дағдыларын қалыптастыру.
- Дененің дұрыс дамуына және денсаулықтың нығаюына ықпал ету.
- Қимыл-қозғалыс пен икемділік дағдыларын қалыптастыру.
- Дене мәдениеті бойынша білімді күнделікті өмірде қолдануға бағыттау.
Ұйымдастыру мәліметтері
- Қажетті құралдар
- Ысқырық, секундомер
- Өтетін орны
- Спорт алаңы
- Тақырыбы
- Мәрелік қимыл. 100 м жүгіру
Сабақ барысы: дайындық бөлімі
Ұйымдастыру кезеңі
- Сапқа тұрғызу, сәлемдесу, түгендеу.
- Жаңа сабақты түсіндіру.
- Саптық жаттығулар: оңға, солға, артқа бұрылу.
Қозғалмалы бой жазу жаттығулары
- Қолды жоғары көтеріп, аяқ ұшымен жүру.
- Екі қол белде, өкшемен жүру.
- Екі қол белде, аяқтың ішкі және сыртқы қырымен жүру.
- Бірқалыпты жеңіл жүгіру.
- Тіркеме адыммен оң және сол бүйірмен жүгіру.
- Алға созылған алақанға екі тізені тигізе жүгіру.
- Өкшені артқа көтеріп, екі алақанға тигізе жүгіру.
- Екі қол тізеде, толық отырып жүгіру.
- Отырып секіре жүру.
- Дем алу және дем шығару.
Саптағы бой жазу жаттығулары
- Саппен келіп, бірнеше қатарға тұру.
- Қолды белге қойып, басты оңға және солға айналдыру.
- Қолды иыққа қойып, шынтақты алға және артқа айналдыру.
- Қолды алға түзу созып, кезек-кезек айқастыру.
- Бір қол белде, екінші қол жоғары: оңға және солға кезекпен иілу.
- Екі қолды екі жаққа созып, оң қолды сол аяққа, сол қолды оң аяққа кезекпен тигізу.
- Тік тұрып, бір аяқпен алға қадам жасап, тізені бүгіп, екі қолды тізеге қойып төмен басылып, бастапқы қалыпқа келу.
- Қолды белге қойып, белді оңға және солға айналдыру.
- Қолды алға созып, отырып-тұру.
- Екі қол тізеде, тізені ішке және сыртқа айналдыру.
- Дем алу және дем шығару.
Автор туралы мәлімет
Ақтөбе облысы, Шалқар қаласы, І. Үргенішбаев атындағы орта мектебінің дене шынықтыру пәні мұғалімі — Сейітбаева Айнагүл Бердалықызы.