Қазақша рефераттар

Оқушылардың әрқайсысы бірінші деңгейлік тапсырмаларды орындауға міндетті және жоғары деңгейлік тапсырмаларды орындауға құқылы

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңына сәйкес «әр баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуын қамтамасыз ету, дарындылықты, талантты, қабілетті дамыту» секілді өзекті міндеттердің білім беру мазмұнына енгізілуі заңды құбылыс. Себебі ғылым мен техниканы, өндірісті әлемдік деңгейде дамыту үшін елімізге шығармашылықпен жұмыс істейтін, терең білімді әрі жоғары даярлығы бар білікті мамандар қажет.

Бүгінде көптеген өркениетті елдерде оқушылардың қабілетін барынша қанағаттандыратын білім беру саралап оқыту қағидаты негізінде одан әрі дамып келеді. Бұл тәжірибе Франция, АҚШ, Германия, Англия, Жапония және басқа да елдердің білім беру жүйесінде кеңінен қолданылуда.

Оқыту үдерісін технологияландырудың өзектілігі

Қоғамның қазіргі даму кезеңі мектептегі білім беру жүйесінің алдына оқыту үдерісін технологияландыру міндетін қойып отыр. Осы сұранысқа сай әртүрлі оқыту технологиялары әзірленіп, мектеп тәжірибесіне енгізілуде.

  • академик В. И. Монаховтың технологиясы;
  • В. К. Дьяченконың ұжымдық оқыту әдісі;
  • М. М. Жанпейісованың модельдік оқыту технологиясы;
  • Ж. А. Қараевтың білім беруді ақпараттандырумен қатар, оқу-тәрбие үдерісін терең дараландыруға, өздігінен ізденісті оятуға, дарын мен талапқа жол ашуға бағытталған технологиялары.

Қазіргі оқыту жүйесіндегі жаңаша мазмұнның басты нысаны — жас ұрпақтың әлемдік сапа деңгейіндегі білім мен білік негіздерін меңгеруі. Тұлғаға бағытталған білім оқушының жан-жақты дамуына ықпал етеді. Психология ғылымында әрбір сәби қабілетпен дүниеге келеді, ал оның әрі қарай дамуы мен жетілуі тәрбие мен оқыту сапасына байланысты екені айтылады. Демек, мұғалім мен оқушы арасындағы ынтымақтастыққа негізделген жұмыс қана тұрақты оң нәтиже береді.

Қазіргі оқыту технологияларына қойылатын талаптар

  • Оқыту мақсатының нақты қойылуы және ғылыми негізделуі; оқу іс-әрекеті нәтижесінің жоғары сапалы болуы.
  • Оқу материалын толық қабылдауға мүмкіндік беру.
  • Оқу үдерісінде еркін қарым-қатынас орнату.
  • Технологияны үнемі жетілдіріп, толықтырып отыруға жағдай жасау.

Осы тұрғыдан алғанда, оқыту технологиясын оқу үдерісін ұйымдастыру, басқару және бақылау жүйесі ретінде түсінген дұрыс. Педагогикадағы жаңалықтарды саралап, пән ерекшелігіне қарай тиімді қолдана білсек, нәтижеміз де арта түседі.

Мақсат пен міндеттер

Негізгі мақсат

Заман талабына сай білімді, білікті, дүниетанымы кең, шығармашылық қабілеті дамыған жеке тұлға қалыптастыру.

Негізгі міндеттер

  • Жас ұрпақтың қабілеті мен талантын ашу.
  • Шығармашылық және логикалық ойлауды жетілдіру.
  • Өз алдына мақсат қойып, оны жүзеге асыра білуге үйрету.
  • Өз әрекетінің нәтижесін бағалай білу дағдысын қалыптастыру.

Мұғалімнің шығармашылық жұмысы ең алдымен сабаққа дайындықтан басталады: сабақ жоспарын құру, өткізу әдістемесін таңдау, оқушылардың қабілеті мен жас ерекшеліктерін ескеру, иллюстрациялар, техникалық құралдар және дидактикалық материалдарды орынды пайдалану. Мұғалімнің осындай шығармашылық әрекеті оқушының да шығармашылық қабілетінің қалыптасуына ықпал етеді. Шығармашылық қабілет елес пен шығармашылық ойлау арқылы дамиды.

Оқушыны шығармашылық ойлауға, жылдамдыққа, икемділікке, тапқырлыққа баулу — әр сабақта жүйелі түрде қалыптасатын дағды. Осыған байланысты өз тәжірибемде Ж. А. Қараевтың «деңгейлеп саралап оқыту технологиясын» тиімді пайдаланып келемін. Сабақта және жалпы мектепте оқушыға ыңғайлы, жайлы орта жасалса, оқу нәтижесі де артады, ал оқушы тұлға ретінде жан-жақты дамиды.

Жаңа әдістердің мәні және педагогикалық үйлесім

Қазіргі білім берудегі жаңа әдістер оқушының өз бетінше білім алуына, танымдық белсенділігін арттыруға, шығармашылығын дамытуға, кез келген мәселе бойынша өз пікірін қалыптастырып, оны дәлелдей алуына ықпал етеді. Бұл әдістерді қолданғанда педагогикалық және психологиялық талаптарды үйлестіре отырып, оқу материалын терең игеруге жағдай жасау маңызды.

М. Жұмабаевтың «Педагогика» еңбегінде: «Сабақ барысында мұғалім оқушыға тақырыпты жеткізу үшін алдымен балаға жаңа беретін білімді жат күйінде емес, баланың бұрынғы таныс біліміне байлап берсін» деп көрсетіледі.

Қараев технологиясының құндылығы

  1. 1 100% үлгерімге қол жеткізуге мүмкіндік береді.
  2. 2 Жоғары деңгейлі тапсырмалар арқылы дарынды оқушыны анықтауға жағдай жасайды.
  3. 3 Оқушы «2» аламын деп қорықпайды; керісінше ұпай жинау арқылы ынтасы артады. Оқушыға төрт деңгейлі тапсырма ұсынылады.
  4. 4 Оқушы материалды өз бетімен меңгереді, ал мұғалім пән бойынша жұмыс дәптерін құрастырады.
  5. 5 Орта мектеп жүйесін ақпараттандыру қағидатымен үйлесімді іске асырылады.

Деңгейлеп саралап оқытудың құрылымы

Бұл технологияның негізгі ерекшелігі — тапсырмалардың деңгейлерге бөлінуі және меңгерілген білім мен іскерлікке қойылатын талаптардың айқындалуы. Мұнда материалды меңгерудің төменгі жеткілікті шегі (міндетті дайындық деңгейі) белгіленеді. Бұл — барлық оқушы орындай алатын базалық деңгей. Осы негізде жоғары деңгейлер біртіндеп қалыптасады.

Төрт деңгей (В. П. Беспалько)

  • Оқушылық деңгей
  • Алгоритмдік деңгей
  • Эвристикалық деңгей
  • Шығармашылық деңгей

Маңызды қағида

Оқушылар бір сыныпта бір бағдарлама бойынша білім ала отырып, өз қабілеті мен қызығушылығына сай деңгейді таңдауға мүмкіндік алады. Профессор Ж. А. Қараев деңгейлік тапсырмалар жүйесі оқушының білімі мен білігін, танымы мен белсенділігін дамытатын тиімді әдістеме екенін дәлелдеді.

Математика пәніндегі деңгейлік тапсырмаларға қойылатын талаптар

I деңгей

  • Жаттап алуға лайықталған болуы.
  • Алдыңғы сабақта меңгерілген білімді өңін өзгертпей қайталап, пысықтауға мүмкіндік беруі.
  • Жаңа тақырып үшін типтік және өмірмен байланысты болуы.

II деңгей

  • Өтілген материалды реттеуге және жүйелеуге бағытталуы.
  • Ойлау қабілетін дамытуы (логикалық есептер, ребустар, сөзжұмбақтар).

III деңгей (эвристикалық)

  • Танымдық-ізденіске бағытталуы.
  • Әртүрлі әдіс-тәсілдермен шешілетін есептерді қамтуы.
  • Өздігінен мысалдар мен есептер құрастыру.
  • Өмірлік деректер негізінде диаграмма, график салу; жергілікті жағдайда өлшеу жұмыстарын жүргізу.

IV деңгей (шығармашылық)

  • Олимпиадалық есептер.
  • Берілген тақырып бойынша өз бетімен реферат, баяндама дайындау.

Әр оқушы I деңгей тапсырмаларын орындауға міндетті және жоғары деңгейлерді орындауға құқылы. Оқулықтағы тапсырмалар деңгейлік жұмыстар арқылы толық қамтылады. 45 минутқа негізделген 3 деңгейлік тапсырмалар беріліп, оқушылар оларды сыныпта орындап, үлгермегенін үйде аяқтайды.

Ұпай қою үлгісі және бағалау

I деңгей

Әр есеп — 1 ұпай

Егер 6 есеп берілсе, жалпы: 6 ұпай.

II деңгей

Әр есеп — 3 ұпай

Егер 4 есеп берілсе, жалпы: 12 ұпай.

III деңгей

Әр есеп — 5 ұпай

Егер 2 есеп берілсе, жалпы: 10 ұпай.

Жалпы қорытынды және баға

Үш деңгей бойынша ықтимал жинақ: 6 + 12 + 10 = 28 ұпай.

3–7 ұпай

«3»

8–18 ұпай

«4»

19–28 ұпай

«5»

Әр оқушы тапсырмаларды орындағаннан кейін мұғалім дайындаған дұрыс жауаптар арқылы өз жұмысын тексереді. Осылайша бір деңгейден келесі деңгейге өтіп, білімін біртіндеп толықтырып, қабілетін дамытады. Оқушылар бір-бірінің үлгерім деңгейін бақылап отыра алатындықтан, өзара бәсеке мен ынталану артады.

Тиімділігінің негізгі дәлелдері

  1. 1 Өтілген материал толық меңгеріледі: әр сабақта қайталанып, пысықталып отырады.
  2. 2 Тақырыпқа қатысты оқулықтағы тапсырмалар толық орындалады.
  3. 3 Оқушы өзін-өзі тексеріп, қателерін уақытында байқайды.
  4. 4 Талдау жұмыстары жүйелі түрде жүргізіледі.
  5. 5 Білім сапасы әр сабақта тексеріліп, нәтиже айқын көрінеді.
  6. 6 Ойлау қабілетін арттыратын тапсырмалар орындалады.
  7. 7 Техникалық құралдар жиі қолданылады (компьютер, интерактивті тақта).

Қорытынды

Ж. А. Қараевтың «деңгейлеп саралап оқыту технологиясын» жүйелі қолдану оқушылардың білімге деген құштарлығы мен ынтасын арттыратынын көрсетті. Олар еркін әрі сауатты сөйлеуге, өз ойын жинақтап ашық айтуға және дәлелдеуге, ұсыныс білдіруге, пікір айтуға, ой қорытуға дағдыланады.

Сабақтарда тиімді технологияларды пайдаланып, әртүрлі әдіс-тәсілдерді үздіксіз қолдану қажет. Шәкіртіміздің білімін шыңдау, қабілетті әрі дарынды тұлға тәрбиелеу — ортақ жауапкершілігіміз. Сондықтан тынбай, жалықпай, үнемі шығармашылықпен іздене отырып, білімді ұрпақ тәрбиелеуге бәріміз бірге атсалысайық.