Отбасындағы балалармен дөрекі қарым - қатынас түрлерін анықтау
Тақырып
«Отбасындағы қолайсыздық — құқық бұзушылықтың негізгі себебі»
Мақсаты
Жасөспірімдердің девианттық мінез-құлық көрсетуіне әкелетін отбасылық қолайсыздықтың әлеуметтік‑психологиялық ерекшеліктерін анықтау және алдын алу.
Міндеттері
- Отбасындағы қолайсыздық түрлерін анықтап, теориялық мағлұмат беру.
- Отбасындағы балалармен дөрекі қарым‑қатынас түрлерін айқындау.
- Девиантты мінез‑құлық пен отбасы қолайсыздығы мәселелерін шешудің кейбір жолдарын ұсыну.
І кезең: теориялық бөлім
1) Танысу және жылы ықылас
Шарт: амандасып, өзіңізді таныстырып, көпшілікке жақсы тілек немесе жылы сәлем жолдаңыз.
2) Релаксация
Қысқа тыныс алу жаттығулары арқылы назарды жинақтап, эмоциялық күйді тұрақтандыру.
Тәрбие туралы негізгі ой
«Тәрбие — баламен сөйлесумен, оған ақыл‑кеңес берумен ғана шектелмейді. Тәрбие — тұрмысты дұрыс ұйымдастыра білуде, балаға әркімнің өз жеке басы арқылы үлгі‑өнеге көрсетуінде.»
— А. С. Макаренко
«Отбасы — шағын бір мемлекет. Сен — премьер, мен — президентпін.»
— Қасым Аманжолов
Отбасы шынында да шағын мемлекет болса, сол «елдің» ең нәзік әрі ең маңызды тұрғындары — балалар. Алайда соңғы жылдары кей отбасыларда адамгершілік, ізгілік, мейірім, намыс сияқты құндылықтардың әлсіреп, оның орнына дөрекілік, жауапкершіліксіздік, қатыгездік, екіжүзділік секілді мінез-құлықтардың көрінуі жиілеп отыр.
Маңызды ескерту
Кейбір ата‑аналар баласының тәрбиесін бақылаудан шығарып алып, кімнен көмек сұрарын білмей қалады. Уақыт тапшылығын алға тартып, мектеппен байланысты әлсіретеді. Бірақ баланың психологиялық ахуалы ең алдымен отбасыдан басталатынын ескерсек, «әттеген‑ай» дейтін жағдайлар азаяр еді.
1-бөлім: «Сіз қандай ата-анасыз?»
Өзін-өзі талдауға арналған сұрақтар
- 1. Бала тәрбиесінде отбасының ықпалы басым ба, әлде мектептің ықпалы ма?
- 2. Отбасында қандай тәрбие стилін қолданасыз?
- 3. Өзіңізде қандай жақсы қасиеттер бар деп ойлайсыз?
- 4. «Өнегелі отбасы» дегенді қалай түсінесіз?
- 5. Балаларды теріс әрекеттері үшін жазалау қажет пе?
- 6. Отбасындағы қандай келеңсіздіктер балаларды құқық бұзушылыққа итермелейді?
Тәрбие стилдері
-
Әкімшілдік (авторитарлық) стиль
Балада қорқыныш пен қорғансыздық сезімі қалыптасуы мүмкін.
-
Адамгершілік (демократиялық) стиль
Баланың шығармашылық ынтасы дамып, өз қадір‑қасиетін сезінуі күшейеді.
-
Либералды стиль
Жауапкершіліктің төмендеуі мен өзімшілдіктің күшеюіне әкелуі ықтимал.
Девиантты мінез-құлықтың негізгі көрсеткіштері
2-бөлім: ситуациялық сұрақтар
Жағдай 1: телефонға тәуелді назар
Балаңыз 16 жаста. Жазда ұялы телефон алып бердіңіз. Енді ол телефонды қолынан тастамайды: тамақ үстінде де, теледидар көргенде де, тіпті сабақ оқығанда да үнемі алаңдайды.
Сұрақ: сіздің әрекетіңіз қандай болар еді?
Жағдай 2: қонақ және ата‑ана жиналысы
Үйге қонақ келетіндіктен дайындалып жатырсыз. Дәл сол кезде балаңыз ата‑аналар жиналысына міндетті түрде баруыңыз керегін айтты.
Сұрақ: не істейсіз?
Жағдай 3: толық емес отбасы баласы
Сыныбыңызда толық емес отбасының баласы оқиды. Киімі жұпыны, өзіне сенімсіз, тұйық. Сынып жетекші ретінде қандай қадам жасайсыз?
3-бөлім: отбасылық оқиға (рөлдік талқылау)
Оқиға мазмұны
Ананың әкесі ауылда тұрады: өз үйі мен шаруашылығы бар. Ол ауырып қалды, бірақ қалаға келгісі келмейді. Отбасы енді не істейтінін бірлесіп шешуі керек.
Отбасы мүшелерінің ықтимал ұстанымдары
- Анасы: ауылға кеткісі келеді.
- Әкесі: қаламайды, себебі қалада жақсы жұмысы бар.
- Үлкен ұлы: барғысы келмейді, оқуға түсу жоспары бар.
- Кіші ұлы: барғысы келеді (жазда шомылу, қыста шаңғы тебу мүмкіндігі).
Талқылауға арналған сұрақтар
Шешім қабылдауға ең көп ықпал еткен кім?
«Отбасы» ортақ пікірге келе алды ма?
Бір-бірін тыңдау деңгейі қандай болды?
ІІ кезең: практикалық бөлім
«Мені түсін» ойыны
Қатысушыларға мақал‑мәтелдер таратылады. Әр топ өз мәтелін мұқият оқып, ым‑ишара арқылы келесі топқа түсіндіреді (сөз қолданбай).
Мақал-мәтелдер
- 1) Балаң жаман болса — көрінгеннің мазағы.
- 2) Ананың көңілі — балада, баланың көңілі — далада.
- 3) Қарға баласын «аппағым» дер, кірпі баласын «жұмсағым» дер.