Қазақша рефераттар

Түйнекті тамырлар

Сабақ тақырыбы

Тамырдың түрөзгерістері

Сабақтың мақсаты

Білімділігі

Тамырдың түрөзгерісі және оның түрлері туралы мағлұмат беру.

Тәрбиелілігі

Тәрбиелік жұмыстар арқылы оқушы тұлғасында жағымды өзгерістер қалыптастыру.

Дамытушылығы

Пәнге және тақырыпқа қызығушылықты дамыту.

Құрал-жабдықтар

  • Электронды көрсетілімдер
  • Оқулықтағы суреттер

Сабақтың типі

Аралас сабақ.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, мақсат-міндеттерді нақтылау.

2) Үй тапсырмасын тексеру

Тапсырма 1. Тыңайтқыштарды жіктеу

Тізімдегі органикалық және минералды тыңайтқыштарды бөліп, кестеге толтырыңыз.

Органикалық тыңайтқыштар

  • Құс саңғырығы
  • Торф
  • Қи
  • Сүйек ұны
  • Қарашірік
  • Көмір

Минералды тыңайтқыштар

  • Азот селитрасы
  • Суперфосфат
  • Күл
  • Нитрагин

Ескерту: Кейбір материалдар оқу бағдарламасына қарай әртүрлі жіктелуі мүмкін. Мұнда берілген тізім мәтіндегі мазмұнды сақтай отырып реттелді.

Тапсырма 2. Сипаттаманы тыңайтқыш түрімен сәйкестендіру

Төмендегі сипаттамалардың қай тыңайтқыш түріне тән екенін анықтаңыз:

I — Азотты II — Фосфорлы III — Калийлі
  1. 1. Жемістердің пісу мерзімін қысқартады.
  2. 2. Суыққа төзімділігін арттырады.
  3. 3. Сабақ пен жапырақтың өсуін күшейтеді.
  4. 4. Тамыр мен түйнектің өсуіне әсер етеді.

Тапсырма 3. Тест сұрақтары

I. Топырақтан қоректенуге қатысатын ұлпалар

Қайсысы жатады?

  • 1) Өткізгіш
  • 2) Түзуші
  • 3) Жабын
  • 4) Негізгі (фотосинтездеуші)
  • 5) Тірек
  • 6) Негізгі (қоректік)
  • 7) Бөліп шығарушы

II. Жапырақтың сарғаюы

Әсіресе қыста және көктемде бөлме өсімдіктері жапырақтарының сарғаюы қай элементтің жетіспеуінен болуы мүмкін?

  • 1) Фосфор
  • 2) Калий
  • 3) Темір
  • 4) Кальций
  • 5) Азот

3) Жаңа сабақ: Тамырдың түрөзгерістері

Өсімдіктің барлық мүшелерінде сыртқы орта жағдайларының өзгеруіне байланысты әртүрлі ауытқулар мен өзгерістер байқалады. Тіршілігін сақтап қалу үшін өсімдік мүшелері белгілі бір жағдайға бейімделіп, пішінін және қызметін өзгерте алады. Осындай бейімделу нәтижесінде пайда болатын өзгерісті түрөзгеріс (метаморфоз) деп атайды.

Жемтамырлар

Органикалық заттар негізгі тамырдың жасушаларында қорға жиналып, тамыр жуандап түрін өзгертеді. Жемтамырлар шырынды, құрамында органикалық заттар мен витаминдер мол болғандықтан, күнделікті тағамға пайдаланылады.

Көбіне екіжылдық өсімдіктерге тән (редискадан басқа).

Тіреу тамырлар

Тропиктік ормандарда өсетін ағаштарда кездесетін қосалқы тамырлар. Дами келе қосалқы тамырлар пайда болып, біртіндеп ұзарған күйде топыраққа жетеді, саны көбейіп, жуандай түседі.

Тіреу тамырлар ағаш діңінен алысқа таралады. Діңі жіңішке, сұлбасы ірі ағаштар осындай тіреу тамырларға сүйеніп өседі.

Емізік (сорғыш) тамырлар

Паразитті тіршілік ететін өсімдіктерге тән тамырлар. Пішіні мен түсі бойынша басқа өсімдіктердің тамырларына ұқсамайды. Бұл тамырлар басқа өсімдіктің сабағына немесе тамырына жанасқанда ғана түзіледі.

Емізік тамыр әуелі өсінді түрінде пайда болып, жанасқан өсімдіктің қабығына еніп, дайын қоректік заттарды сорады.

Түйнекті тамырлар

Тамырлардың барлығы жуандап, шырынды болады. Егер шашақ тамыр түйнекті тамырға айналса, барлық тамыр білеуленіп, жуандап, топтанып орналасады.

Түйнекті тамырлар өсімдіктің қыстап шығуына және жыныссыз көбеюіне қажет.

Ауа тамырлар

Сабақтан дамиды. Оттегі аз болатын батпақты, сазды жерлерде өсетін өсімдіктердің ауа тамырларының ұшы батпақтан сыртқа шығып тұрады, қабығы жұқа келеді.

Ағаш діңіне жабысып өсетін сүйсіндерде (орхидеяларда) ауа тамырлары ағаш қабығымен сырғып аққан су мен жаңбыр суын сіңіреді. Жапырағы жоқ түрлерінде ауа тамырлар фотосинтез қызметін де атқара алады.

4) Жаңа сабақты бекіту: сәйкестендіру

Төмендегі сипаттамаларды тамыр түрлерімен сәйкестендіріңіз.

Сипаттамалар

  1. 1. Органикалық заттар негізгі тамыр жасушаларында қорға жиналып, тамыр жуандайды.
  2. 2. Тропиктік ормандардағы ағаштарда болатын қосалқы тамырлар.
  3. 3. Паразитті тіршілік ететін өсімдіктердің тамырлары.
  4. 4. Тамырлардың барлығы жуандап, шырынды болады.
  5. 5. Оттегі аз ортада өсетін өсімдіктерде ұштары батпақтан шығып тұратын, қабығы жұқа тамырлар.

Жауап нұсқалары

  • A) Ауа тамырлар
  • Ә) Түйнекті тамырлар
  • Б) Емізік тамырлар
  • В) Тіреу тамырлар
  • Г) Жемтамырлар

5) Бағалау

Үй тапсырмасы мен сабақ барысында берілген тапсырмаларға дұрыс жауап беріп, белсенділік танытқан оқушылар бағаланады.

6) Үй тапсырмасы

  • «Тамырдың түрөзгерістері» тақырыбын оқып келу.
  • Өсімдіктің вегетативті мүшелерінің бірі — тамыр туралы өткен тақырыптарды қайталау.
  • Келесі сабақта биологиялық тест жұмысы алынады.