Биологиялық диктант
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Сынып
10
Тақырып
§ 47. Медициналық генетика және кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу мен емдеу
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Медицина мен денсаулық сақтау саласы үшін генетиканың маңызы туралы білім жүйесін қалыптастыру.
- Тұқым қуалайтын аурулардың түрлері және олардың алдын алу жұмыстары туралы түсінік беру.
Дамытушылық
- Денсаулықтың генетикалық негіздері туралы білімді тереңдету арқылы ойлау қабілетін дамыту.
- Шығармашылық қабілеттерін арттыру.
Тәрбиелік
- Өз бетімен жұмыс істеуге, тапсырманы шапшаң орындауға және алған білімді іс жүзінде қолдануға тәрбиелеу.
- Тұқым қуалайтын ауруларды зерттеу тәсілдерінің маңызын түсіндіру арқылы салауатты өмір салтын қалыптастыру.
Сабақтың форматы
Түрі мен типі
- Сабақтың типі
- Аралас сабақ
- Сабақтың түрі
- Дәстүрлі
Әдістер мен құралдар
Сабақтың әдістері
Биологиялық диктант, генетикалық есептер шығару, интерактивті тапсырмалар, шығармашылық ізденіс жұмыстары.
Көрнекі құралдар
Мультимедиалық проектор, слайдтық презентация.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сынып бөлмесін сабаққа дайындау, оқушыларды түгелдеу.
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
II. Үй тапсырмасын сұрау
- Сұрақ-жауап.
- Биологиялық диктант.
III. Жаңа сабақты меңгеру
- Мұғалімнің кіріспе сөзі.
- Слайд көмегімен жаңа тақырыпты түсіндіру.
- Оқушылардың шығармашылық ізденісі және талқылау.
Тұқым қуалайтын ауруларға жалпы шолу
Тұқым қуалайтын аурулар — ата-анадан ұрпаққа берілетін, генетикалық материалдың өзгерістеріне байланысты қалыптасатын аурулар. Олар көбіне гендік, хромосомалық және геномдық мутациялардың әсерінен пайда болады.
Генетикалық жіктелуі
- Моногендік
- Хромосомалық
- Мультифакторлық (полигендік)
Моногенді аурулардың негізгі түрлері
Аутосомды-доминантты
Ауру белгісі басым (доминантты) түрде көрінеді және ұрпаққа берілу ықтималдығы жоғары болуы мүмкін.
Мысалдар
Арахнодактилия, брахидактилия, полидактилия және т.б.
Аутосомды-рецессивті
Белгі рецессивті түрде көрінеді; кейбір жағдайларда жақын туыстар арасындағы некеде жиірек кездесуі мүмкін.
Мысалдар
Агаммаглобулинемия, алкаптонурия және т.б.
Жыныспен тіркескен (X/У)
Жыныс хромосомаларымен тіркесіп беріледі: кейбір жағдайларда ер адамдарда ауру жиірек байқалып, әйел адамдар тасымалдаушы болуы мүмкін.
Мысалдар
Гемофилия және т.б.