Қазақша рефераттар

Өлең сөзбен мазмұндау

Кіріспе

Қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, лексикасы мен грамматикалық құрылымын терең меңгерту, сауатты жазу дағдысын бірізді қалыптастыру және тілдік-gramматикалық құралдарды орынды қолдануға үйрету — осы пәнді оқытудың негізгі мақсаты.

Осы тұрғыдан алғанда, оқушылардың білімін пысықтап, тексеруге арналған мазмұндама, жаттығу сияқты жинақтардың маңызы ерекше. Ұсынылып отырған мазмұндама жинағы мұғалімге қолдануға қолайлы етіп әзірленген: сыныптарға сай жазу шапшаңдығы, мәтін нормалары және қалыптасқан бағалау өлшемдері нақты берілген әрі заманауи талаптарға сәйкес келеді.

Жинақта 1–4 сыныптардың әрқайсысына 10–18 мәтіннен ұсынылып, барлығы 49 мәтін қамтылған. Мәтіндер мазмұны өмір талабына сай, оқушының ой-өрісін, зейінін, қабілетін жетілдіруге және сауаттылығын арттыру жұмыстарына көмектесетін деңгейде құрастырылған.

Мәтіндердің тақырыптық бағыты

  • Тарихта өмір сүрген, халқына еңбегі сіңген тұлғалар
  • Өнер мен білім
  • Ұлттық салт-дәстүр, адамгершілік құндылықтар

Қолдану аясы

  • Қазақ тілі және ана тілі сабақтарында бекіту, жинақтау
  • Білім сапасын анықтау
  • Жазу дағдысын жүйелі дамыту

Мазмұндама жұмысының түрлері және оған қойылатын талаптар

Мазмұндама жаздырудың түпкі мақсаты — оқушылардың ойын және тілін дамыту. Сондықтан мазмұндамаға берілетін мәтіндер бірте-бірте күрделеніп отыруы қажет. Мәтін таңдағанда мұғалім оның көрінісі, сөздік құрамы және синтаксистік құрылымы жағынан әр кезеңде аздап қиындай түсуін ескереді.

Оқушылардың өз ойын жазбаша түрде байланыстырып жеткізе алуын тексеру үшін мазмұндама және шығарма жұмыстары жүргізіледі. Олардың көлемі оқу бағдарламасында көрсетіледі. Мазмұндама мәтіні, негізінен, хабарлау сипатында болғаны дұрыс; 3-сыныптан бастап суреттеу және талдау элементтері біртіндеп енгізіледі. Мәтіндер тәрбиелік мәні жоғары, оқушы түсінігіне лайық болуы тиіс.

Сөз саны бойынша ұсыныс

Сынып Сөз саны
1 сынып 20–30
2 сынып 30–50
3 сынып 50–70
4 сынып 70–90

Бағалау және ескерту

  • Бағалауда жазудың тазалығы, ұқыптылығы және каллиграфиялық норманың сақталуы ескеріледі.
  • Егер оқушы қанағаттанарлықсыз баға алса, мұғалім онымен жеке жұмыс жүргізіп, үйретеді.
  • Өте төмен баға журналға қойылмайды; жеке жұмыстан кейін алынған баға дер кезінде тіркелуі тиіс.

1–4 сыныптарға арналған мазмұндама түрлері

  • Дайын әңгіме бойынша

    Алдын ала берілген мәтінге сүйеніп жазу.

  • Сурет бойынша

    Көргенін сипаттап, ойды жүйелеу.

  • Кино/диафильм бойынша

    Көрініс мазмұнын ретімен баяндау.

Дайын әңгіме бойынша мазмұндама

Бұл түрі алдын ала дайындалған шағын әрі жеңіл мәтіндер арқылы жүргізіледі. Мәтін сабаққа дейін тақтаға жазылады немесе мұғалім үлкен қағазға дайындап әкеліп, көрнекі жерге іледі.

Жұмысты ұйымдастыру реті

  1. 1 Мәтінге қатысты өмірмен байланысты ауызша әңгіме жүргізу.
  2. 2 Оқушылар мәтінді оқиды; қиын сөздер түсіндіріліп, синонимдері беріледі.
  3. 3 Жазылуы қиын сөздер мен сөз тіркестері мәтіндегі қалпымен беріледі.
  4. 4 Мәтін екі рет оқылады; сөйлем құрылысы мен емле ерекшеліктері талданады.
  5. 5 Жоспар құрылады, сұрақтар қойылады; оқушылар мәтіннен жауап табады.
  6. 6 Мәтін тұтастай қайта оқылып, мазмұндама жазуға кіріседі.

Осы бағыттағы мазмұндама түрлері

Мазмұн тәртібін сақтап, аздап өзгерту

Оқиға желісі сақталады, оқушылар сұрақтарға өз сөздерімен жауап беру арқылы мәтінді қайта құрастырады.

Баяндау тұлғасын өзгерту

І жақпен берілген оқиғаны ІІІ жақпен мазмұндау сияқты түрлендіру жұмыстары орындалады.

Ықшамдап мазмұндау

Негізгі ойды іріктеп, қажетсіз бөліктерді қысқартып беру. Бұл мәтіннің өзегін тануға, ойды аз сөзбен жеткізуге, сөйлем құрауға дағдыландырады.

Толықтырып мазмұндау

Керісінше, аз сөзден көп мағына тудыру: берілген сөйлемдердің төңірегінде жаңа ой қосуды үйретеді. Ойлауды дамытып, тіл байлығын арттырады.

Өлең мәтінін мазмұндау

Мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды, оқушылар түсінгенін қара сөзбен жазады. Дарынды оқушылардың ойды өлеңмен жеткізуіне де мүмкіндік беріледі. Бұл тәсіл шығармашылықты күшейтіп, қызығушылықты арттырады.

Сурет бойынша мазмұндау

Бұл тәсілде оқушылар сурет мазмұнын түсініп, оқиға желісін ретімен баяндауға үйренеді. Төменде 1-сыныпқа арналған үлгі мәтіндер мен жоспарлар берілген.

Тоғайда (25 сөз)

Балалар тоғайға барды. Олар тоғайда гүл теріп, жидек жинады. Тоғай жанында өзен бар. Балалар өзеннен балық аулады. Тоғайда құстар сайрап, аралар ұшып жүр. Балалар жақсы тынықты.

Жоспар

  1. Тоғайға бару.
  2. Өзеннен балық аулау.
  3. Балалардың тынығуы.

Қайың (23 сөз)

Қайың — биік өсетін әдемі ағаш. Оның бұтақтары жиі болады. Қайыңның жапырақтары жылтыр, жап-жасыл. Қайыңды иіп шана жасайды. Оны өмірде көп пайдаланады.

Жоспар

  1. Қайың қандай ағаш?
  2. Қайыңның өмірдегі пайдасы.

Асан мен Мәди (23 сөз)

Асан мен Мәди сырғанақ теуіп жүрді. Мәди Асанда үлкен еді. Асан қолғабын жоғалтып алды. Қолы тоңған Асан жылады. Мәди оған өз қолғабын берді.

Жоспар

  1. Балалардың сырғанақ тебуі.
  2. Мәдидің қайырымдылығы.

Немересі мен атасы (34 сөз)

Саматтың атасы әбден қартайды. Ол жүре алмайды. Көзі көрмейді, құлағы естімейді. Самат атасын күтеді. Атасын далаға сүйеп шығарады. Оның беті-қолын жуғызады, сүлгісін әкеледі. Самат атасының төсегін салып, көрпесін жабады. Атасы немересіне алғыс айтты.

Жоспар

  1. Немересі мен атасы.
  2. Саматтың атасына көмектесуі.
  3. Атасының алғыс айтуы.

Жинақты жүктеу

Мазмұндама жинағын жүктеу бөлімі осы жерге орналастырылады (сілтеме немесе батырма ретінде).

Жүктеу Құжат туралы