Қазақша рефераттар

Деңгейлеп саралап оқыту технологиясының басты мақсаты - тыңдаушыларды қабілетті, қабілетсіз деген жіктерге бөлуді болдырмау

Педагогикалық технология

Ересектерге қазақ тілін үйретуде деңгейлеп-саралап оқытуды қолдану

Қазақ тілі сабақтарында білім алушының белсенділігін арттыратын тиімді тәсілдердің бірі — деңгейлеп-саралап оқыту технологиясы. Бұл тәсіл әр адамды оның қабілеті мен мүмкіндігіне сай оқытуға негізделеді және білім беру үдерісінде тыңдаушының өз бетімен әрекет етуін бірінші орынға қояды.

Негізгі анықтама

Деңгейлеп-саралап оқыту — білім алушыға сатылы тапсырмалар арқылы (жеңілден күрделіге қарай) оқу материалын меңгертетін, есте сақтау, ойлау, сөйлеу дағдыларын дамытатын және өздігінен үйренуге баулитын жүйе.

Технологияның ерекшелігі және бағыт-бағдары

Бұл технология оқу үдерісіне 1998 жылдан бастап енгізіле бастады. Профессор Ж. Қараев ұсынған деңгейлеп-саралап оқыту төмендегі нәтижелерге бағытталады:

  • Білім алушының өздігінен іздену дағдыларын қалыптастыру.
  • Тыңдаушының өз қабілетіне сенімін арттыру.
  • Қызықтыру және ынталандыру арқылы оқу мотивациясын күшейту.
  • Тіл үйренуші мен оқытушы арасындағы ынтымақтастыққа негізделген қарым-қатынасты қалыптастыру.
  • Өзін-өзі бақылау және өзін-өзі бағалау мәдениетін дамыту.

Қазтест жүйесімен байланысы

Деңгейлеп-саралап оқыту қағидаттары Қазтест жүйесімен тікелей үндеседі: тапсырмалар жеңілден қиынға, қарапайымнан күрделіге қарай құрастырылады. Тәжірибеде диагностикалық тестілеу мазмұнының үш деңгейлік тапсырмаларға негізделетіні байқалады. Нәтижесінде әр адам өз білгеніне сай жауап беріп, өзіне лайықты бағасын алады.

Негізгі мақсаттары

1) Стандарт деңгей

Барлығына стандарт деңгейінде білім беру.

2) Жеке мүмкіндік

Әр адамды қабілеті мен мүмкіндік деңгейінде оқыту.

3) Қызығушылық

Қазақ тілі пәніне қызығушылық қалыптастыру.

4) Шығармашылық

Шығармашыл әрекет жасай алатын деңгейге жеткізу.

Тиімділігі мен артықшылықтары

  • Жеке қабілет айқындалады

    Тапсырма деңгейлері арқылы тыңдаушының мүмкіндігі мен әлсіз тұстары нақты көрінеді.

  • Ішкі бәсекелестік қалыптасады

    Тыңдаушылар өз деңгейін көтеруге ұмтылады, нәтижеге бағдар күшейеді.

  • Ойлау күрделене түседі

    Тапсырма күрделенген сайын талдау, жинақтау, салыстыру дағдылары дамиды.

  • Әркім өз мүмкіндігін толық қолданады

    Деңгейлік құрылым білім алушыға қолжетімді қадамдармен ілгерілеуге мүмкіндік береді.

  • Саралап жұмыс істеуге қолайлы

    Әртүрлі категориядағы тіл үйренушілермен бірдей назарда жұмыс ұйымдастырылады.

  • Психикалық ерекшеліктерді ескереді

    Есте сақтау, қабылдау, зейін, эмоцияны басқару сияқты ерекшеліктерге оң ықпал етеді.

Маңызды қағида

Технологияның басты мақсаты — тыңдаушыларды «қабілетті» және «қабілетсіз» деп жіктеуге жол бермеу. Кез келген тыңдаушы міндетті түрде I деңгейден бастайды: бұл қарапайым деңгей талаптарының орындалуына кепілдік береді және ауызекі қарым-қатынастың бастапқы сатысын меңгертетін ең төменгі шек ретінде қарастырылады.

Тәжірибелік ұйымдастыру: үлгерімі әркелкі топта не істеу керек?

I деңгейден аса алмай қалған жағдайда қалған тапсырмаларды үйде орындауға беруге болады. Дегенмен ересектермен жұмыста және уақыт тапшылығы жағдайында екінші тәсіл жиі тиімдірек: тапсырмасын ертерек аяқтаған тыңдаушыларға жұмыстарын дауыстап оқытып, топпен бірге тексеру арқылы баяу тыңдаушыларға толықтыруға мүмкіндік беру. Бұл тәсіл тыңдаушыларға өз қателерін өздері тауып түзетуге жағдай жасайды әрі оқытушының тексеру жүктемесін оңтайландырады.

топтық жұмыс жұптық жұмыс жеке жұмыс

Деңгейлік құрылым: тапсырмалардың үш сатысы

I деңгей — репродуктивтік (үйренушілік)

қарапайым базис

Бұл деңгей жаңа тақырыпты бекітуге, еске түсіріп қайталауға және алған білімді қарапайым түрде қолдануға бағытталады. Тапсырмалар өмірмен, қоршаған ортамен байланысты болуы тиіс.

  • грамматикалық жаттығулар
  • жазба жұмыстары
  • мәтінмен жұмыс
  • мәтін бойынша тест
  • жаңа сөздерді қайталау
  • сұрақтарға түсініп жауап беру

Қазтест жүйесінде бұл мазмұн қарапайым деңгей талаптарына сәйкес келеді.

II деңгей — алгоритмдік

жүйелеу және қолдану

Білім алушы бұрынғы білімін пайдалана отырып, өз бетімен жұмыс істейді: үйренушілік деңгейін толықтырады, материалды жүйелейді, алған білімді жаңа тапсырмаларда қолданады. Қазтест жүйесінде бұл — базалық деңгей.

Мысал

«Отбасы», «ғимарат» сөздерін бастапқы мағынасында ғана емес, қосымшалар арқылы күрделенген қолданыста түсіндіру: отбасылық бақыт, ғимараттың ішінде. Тыңдаушы бұл құрылымдарды түсініп, аударып, сөйлем ішінде дұрыс қолдана алуы қажет.

Бұл деңгейде сөздік қор бұрынғы тақырыптармен байланыстырыла кеңейтіледі: жаңа сөздерді таныс сөздермен ұштастырып есте сақтауға баулу маңызды. Сонымен қатар сөзтізбектер, ребустар, ойлауға арналған тест тапсырмалары сияқты танымдық тапсырмалар тиімді.

III деңгей — эвристикалық

тереңдету және қорытынды

Бұл деңгейде тыңдаушы білімін тереңдетіп, ой қорытуға арналған тапсырмаларды орындайды, көлемді әрі күрделі мәтіндерді түсініп, сол бойынша жұмыс жасайды. Логикалық тапсырмаларды талдау, жинақтау, салыстыру дағдылары қажет болады.

Тіл үйренуші тыңдалған мәтінді түсініп, өздігінен мәтін құрастырып, оны баяндап, монолог айта алатын деңгейге ұмтылады. Грамматикалық ережелерді саналы түрде меңгеріп, қосымшалар мен құрылымдарды орнымен қолданып, оқытушы бағытымен жаңа жағдайларда да пайдалана білуі тиіс.

Қорытынды

Ересектерге тіл үйретуде деңгейлеп-саралап оқыту тыңдаушының мүмкіндігін ескеріп, біртіндеп күрделенетін тапсырмалар арқылы нәтижеге жеткізеді. Ең бастысы — әр адамға өз қарқынымен алға жылжуға мүмкіндік беріп, қолжетімді деңгейден бастап тұрақты өсім қалыптастырады.