Қазақша рефераттар

Мұхтар Әуезовтің 115 жылдығына арналған әдеби кешімізді ашық деп жариялауға рұқсат етіңіздер

Кештің мазмұны мен құрылымы

Әдебиеттің асқары іспетті тұлғаның өзі де, өмір жолы да дара. XIX ғасырдың асқар белі — Абай болса, ХХ ғасырдың заңғар биігі — Мұхтар Әуезов. Осы кеш ұлт руханиятының алтын арқауын жалғаған кемеңгер мұраны танытып, көрерменге терең ой мен тағылым ұсынуға бағытталады.

Жоспар

  1. Ашылу салтанаты
  2. Мұхтардың өзі де үлгі, өмірі де: ғұмырнама
  3. Әдеби монтаж: Абай өлеңдері
  4. «Абай оқудан қайтқанда» — көрініс
  5. Естелік бейнежазба
  6. Әйгерімнің Абайды жоқтауы
  7. Қорытынды

Ашылу салтанаты (жүргізушілер сөзі)

1-жүргізуші: Армысыздар, текті елімнің текті ұрпақтары!

2-жүргізуші: Армысыздар, кешке жиналған көпшілік қауым! Мұхтар Әуезовтің 115 жылдығына арналған әдеби кешімізді ашық деп жариялауға рұқсат етіңіздер!

Бүгінгі әдеби кеш қазақтың әйгілі жазушысы, қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының тұңғыш докторы, профессор, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері Мұхтар Әуезовтің туғанына 115 жыл толуына арналады.

Мұхтардың өзі де үлгі, өмірі де: ғұмырнама

Туған жері мен бала шағы

Мұхтар Әуезов бұрынғы Семей уезінің Шыңғыс болысында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданында) дүниеге келген. Әкесі Омархан мен атасы Әуез — сауатты, көзі ашық адамдар. Мұхтардың алғашқы сауатын ашқан да — атасы Әуез. Осы тәрбиенің арқасында ол алты жасынан бастап Абай өлеңдерін жаттап, ауылдастарына оқып беретін деңгейге жетеді.

Білім жолы

  • 1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, кейін орыс мектебінің дайындық курсына ауысады.
  • 1910 жылы бес кластық орыс училищесіне түсіп, осы кезеңде «Дауыл» атты алғашқы шығармасын жазады.
  • 1915 жылы Семей қалалық мұғалімдер семинариясына қабылданады.

Алғашқы шығармашылық белес

Семинарияда оқып жүргенде Шәкәрім Құдайбердіұлының «Жолсыз жаза» дастаны негізінде «Еңлік — Кебек» пьесасын жазады. 1917 жылы маусым айында Ойқұдықта тігілген киіз үй сахнасында қойылым ретінде көрсетіледі.

Қоғамдық қызмет және баспасөз

  • 1918 жылы Семей қаласының өкілі ретінде Омбыда өткен жалпы қазақ жастары құрылтайына қатысып, орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланады.
  • Құрылтайда Алашорда үкіметі мен Алаш қозғалысының бағытын ұстанған «Жас азамат» атты бүкілқазақстандық жастар ұйымы құрылады.
  • Ұйым жұмысына белсене араласып, Ж. Аймауытовпен бірге «Абай» ғылыми-көпшілік журналын шығаруға атсалысады.
  • 1919–1920 жылдары Семей губревкомы жанындағы қазақ бөлімінде қызмет атқарып, 1920 жылдың ақпанынан бөлім меңгерушісі болады; «Қазақ тілі» газетінің ресми шығарушысы болып тағайындалады.
  • 1921 жылы Семей облревкомының төралқа мүшесі, атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарады; қарашада Қазақ АКСР ОАК төралқасына мүше болып сайланып, саяси хатшы міндетін атқарады. Осы кезеңде «Еңбекші қазақ» газетіне жетекшілік етеді.

Университеттер және ғылыми орта

  • 1923 жылы Ленинград университетінің қоғамдық ғылымдар факультетіне (әдебиет-лингвистика бөлімінің славян-орыс секциясы) оқуға түседі.
  • Көркем әдебиеттен сабақ береді, «Шолпан», «Сана» журналдарында қызмет атқарады.
  • Орта Азия мемлекеттік университетінің түркология кафедрасында аспирантурада оқып, қазақ халық ағарту институтында орыс және қазақ әдебиетінен дәріс оқиды.
  • Кейін Қазақ мемлекеттік университетімен байланысы нығайып, өмірінің соңына дейін үзілмейді.

Мәскеу кезеңі Әуезовтің ғылыми-шығармашылық қуатын айрықша шыңдайды. Бастапқыда тосырқай қараған орта оның талантына біртіндеп тәнті болады. Академик Виноградовтың өзі кезегін Әуезовке ұсынып, студенттермен қатар отырып тыңдағаны — сол ықыластың бір айғағы.

Әуезов прозасының өзегі: адам тағдыры және әділет іздеу

Мұхтар Әуезов қазақ қоғамындағы қайшылықтар мен теңсіздікті терең психологиялық деңгейде көрсете отырып, ұлттық прозаның көркемдік көкжиегін кеңейтті. Оның шығармаларында адам тағдыры, қорғансыздық, ар-ождан, әлеуметтік әділет мәселелері өткір қойылады.

«Қорғансыздың күні» (1921)

Жазушының алғаш жарық көрген әңгімелерінің бірі. Шығармада Ғазиза есімді панасыз жетім қыздың озбырлық пен қорлыққа шыдамай, боранда үсіп қаза табуы суреттеледі. Ақан сияқты қара ниетті болыстар мен ауыл әкімдерінің тағылық қылықтары әшкереленеді.

«Ескілік көлеңкесінде»

Ескі салттың салмағымен апасының орнына кәрі жездесіне тоқалдыққа баруға мәжбүр болған Жәмештің тағдыры баяндалады. Жәмеш өз сүйгені Қабыштың тілегіне қарамастан, дәстүр қысымына қарсы тұра алмайды.

«Қараш-қараш оқиғасы»

Төңкеріс қарсаңындағы қазақ қоғамының шындығынан туған, әлеуметтік теңсіздікке құрылған тартысты туынды. Ескі ауылдағы билеушілердің заңсыз зорлығы, байлардың кедейге жасар өктемдігі мен қиянаты шынайы суреттеледі.

«Қилы заман»

Повесте 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыстың барысы, әділетсіздікке төзбей ел бастаған ерлердің бейнесі көрінеді. Туынды тарихи кезеңнің ауыр тынысын және халықтық рухтың қуатын айқындайды.

Қорытынды ой

Мұхтар Әуезовтің 115 жылдығына арналған бұл әдеби кеш — тұлға тағдырын танытып қана қоймай, ұлт руханиятының іргетасын бекіткен мұраның бүгінгі ұрпаққа әсерін айқындайтын тағылым алаңы. Әуезов әлемі — көркем сөздің биігі, адамдық пен әділетке бастар рухани мектеп.