Мұғалімдерге арналған психологиялық жаттығулар
ҰБТ кезеңінде психологиялық қолдау: негізгі қағидалар
Мұғалім үшін ҰБТ кезеңі — кәсіби жауапкершілігі жоғары, эмоциялық жүктемесі көп уақыт. Бұл кезеңде тиімді дайындық тек әдістемелік жоспарлауға емес, мұғалімнің ішкі тұрақтылығына, эмоционалдық ресурсын басқаруына да сүйенеді.
Маңызды ұстаным
Оқушы қандай болса да, онымен тіл табыса білу және оның ерекшелігін қабылдау — сенім мен ынтымақтастықтың негізі.
Әсер ететін фактор
Қарым-қатынастағы тіл, интонация және эмоцияны жеткізу тәсілі (вербальды/вербальды емес) оқушының жауап беруіне тікелей ықпал етеді.
Оқушымен қарым-қатынаста ұстанатын ережелер
- Балаға сөйлегенде әрқашан нақты жағдайлар мен әрекеттерді атаңыз.
- Сөзіңіздің өзегінде сезім, эмоция және шынайы алаңдаушылық болсын.
- Егер бір нәрсені талап етсеңіз, мәселені шешудің мүмкін тәсілдерін бірге ұсыныңыз.
- Баланы сол қалпында қабылдауға ұмтылыңыз.
Келіспеушілікті шешудің практикалық жолдары
Оқушы мен мұғалім арасындағы келіспеушілік — табиғи жағдай. Маңыздысы — оны ушықтырмай, тәрбиелік жұмыстың жалғасын сақтап, баланың ар-намысы мен сенімін қорғау.
-
1
Қақтығысты өршітпеңіз
Қақтығыс туған сәтте эмоцияға берілмей, тәрбиелік жұмысты жүйелі түрде жалғастырыңыз.
-
2
Әңгімелесуге уақыт табыңыз
Оқушымен жеке сөйлесуге мүмкіндік жасап, мәселені асықпай талқылаңыз.
-
3
Шешім нұсқаларын бірге ойластырыңыз
Қиындықтан шығудың тиімді жолдарын бірлесіп қарастырыңыз.
-
4
Ар-намысқа тимеңіз
Баланың жағдайын түсінуге тырысып, жеке тұлғасын кемсітуге жол бермеңіз.
-
5
Дауысты көтермеңіз, қорламаңыз
Әңгіме барысында намысын қорлауға, кемітуге, дауыс көтеруге жол бермеуге тырысыңыз.
-
6
Түсінетініңізді сездіріңіз
Оқушы сіздің қолдауыңызды сезінуі маңызды: тыңдаңыз, нақтылаңыз, қайта тұжырымдаңыз.
-
7
Баға арқылы жазаламаңыз
Жазалау мақсатында білім бағасын төмендету — сенім мен әділдік ұстанымына нұқсан келтіреді.
-
8
Құпиялықты сақтаңыз
Оқушымен болған оқиғаны сыртқа таратпаңыз. Сыртынан сөз айту сенімнен айырады және арақашықтықты ұлғайтады.
-
9
Жылулықты аямаңыз
Балаға жүрек жылуын көрсетіңіз: жиі есімімен атаңыз, күш-жігерін байқаңыз, қолдауды нақты сөзбен бекітіңіз.
Мұғалімдерге арналған психологиялық жаттығулар
Төмендегі жаттығулар педагогикалық ұжымның бірлігін нығайтуға, өзара қолдауды арттыруға және мұғалімнің ішкі ресурсын белсендіруге бағытталған.
«Көпір» жаттығуы
Біріккен педагогикалық ұжымды қалыптастыру, өзара қолдау мен көмекті күшейту, вербальды емес қарым-қатынас құралдарын дамыту.
Фокус
Ынтымақтастық + вербальды емес әрекет
Ұйымдастыру
Қатысушылар шеңбер бойымен отырады. Психолог ортаға диагональ сызықты бормен сызады.
Нұсқаулық
Сызық — көпір, астында өзен ағып жатыр. Көпірден бір адам ғана өте алады.
Шарт
Екі адам қарама-қарсы бағытта көпірден өтуі керек. Олар әртүрлі ұлт өкілдері болғандықтан бір-бірінің тілін түсінбейді.
Өту кезеңі
- Топтан екі адам шығады.
- Ойынның мақсаты алдын ала талқыланбайды.
- Тапсырманы орындауға 1 минут беріледі.
Талқылау сұрақтары
Ойын барысында бір-біріңізге көмектесуге тырыстыңыздар ма, әлде тек өз мақсатыңыздың орындалуын ғана қаладыңыздар ма?
«Қалаймын — Істей аламын — Қажет» жаттығуы
Мұғалімнің қажеттіліктері мен армандарына сенімін күшейту, белсендіру, дүниетанымды кеңейту және педагогикалық іс-әрекет стилінің жеке дара түрін табуға қолдау көрсету.
Фокус
Ішкі ресурс + өзіндік сенім
Өткізу тәртібі
- Мұғалімдер жарты шеңбер болып отырады, алдына екі орындық қойылады.
- Қалауы бойынша екі мұғалім ортаға шығады: бірі — тыңдаушы, екіншісі — сөйлеуші.
- Сөйлеуші берілген сөйлем бастамаларын аяқтайды; жауаптың спонтанды және тікелей болуы маңызды.
Бақылау нүктелері
Интонация, бет әлпетінің өзгерісі, қимыл-қозғалыс, ым-ишара және жалпы өзін ұстау ерекшеліктері назарға алынады.
Алдымен тыңдаушы, кейін бүкіл топ сөйлеушінің қай сөйлемде сенімдірек шыққанын және қайсысында жеке даралығы айқынырақ сезілгенін талқылайды.
Сөйлем үлгілері
1
Мен өзімді сенімді сезінуге міндеттімін.
2
Мен өзімді сенімді сезіне аламын.
3
Мен өзімді сенімді сезінгім келеді.
Түйін
Әдетте, аудиторияның басым бөлігі «мен міндеттімін» қағидасымен өмір сүретіні байқалады. Көп жағдайда өз армандары мен қажеттіліктерін («мен қалаймын») жүзеге асыруға уақыт та, күш-қуат та жетіспей жатады.
Психологиялық саулық пен оптимизмді сақтау үшін әр адам өзіне арналған өмірге де аз да болса уақыт бөліп, ресурсын қалпына келтіруді әдетке айналдырғаны маңызды.
Қорытынды
ҰБТ-ға дайындық тиімділігі — білімді жүйелеумен қатар, мұғалімнің эмоциялық тұрақтылығына да тәуелді. Ұжымдық қолдау, сенімді қарым-қатынас және қарапайым психологиялық жаттығулар мұғалімнің күйзелісін азайтып, кәсіби күш-қуатын сақтауға көмектеседі.
Есте сақтаңыз
Оқушыны қабылдау, әділдік, құпиялық және жылылық — сенімнің тірегі. Ал мұғалімнің өзіне уақыт бөлуі — кәсіби ұзақмерзімді нәтижеге апаратын қажетті шарт.