Қазақша рефераттар

Ертегілер туралы түсінік

Пән: Әдебиет

Сынып: 5

Тақырып: Ертегілер және оның түрлері

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: оқушыларға ертегілер туралы жүйелі мәлімет беру.
  • Тәрбиелік: оқушыларды адамгершілікке, елжандылыққа баулу.
  • Дамытушылық: әдеби дүниетанымын кеңейту, ойлау мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сабақтың типі
Аралас сабақ
Сабақтың түрі
Дәстүрлі сабақ
Әдіс-тәсілдер
Баяндау, сұрақ-жауап, әңгімелеу
Көрнекілік
«Қазақ әдебиеті энциклопедиясы»
Пәнаралық байланыс
Тіл, тарих

Сабақтың барысы

Бұл сабақта оқушылар ертегінің табиғатын, оның ауыз әдебиетіндегі орнын және негізгі түрлерін танып, мәтіннен дәлел келтіріп пікір айтуға жаттығады. Сабақ құрылымы кезең-кезеңімен жоспарланып, өткен тақырып пен жаңа мазмұн өзара байланыста қарастырылады.

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1 Оқушылармен сәлемдесу.
  2. 2 Сабаққа қатысуды тексеру.
  3. 3 Назарды сабаққа шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

  • Жұмбақ туралы түсінігін сұрау.
  • 23–24-беттегі жұмбақтарды жатқа айту.

III. Білімді тексеру (сұрақ-жауап)

  • Жұмбақ дегеніміз не?
  • Жұмбақтар қалай пайда болған?
  • Жұмбақ болатын заттар мен құбылыстарға нелер жатады?
  • Жұмбақтардың тақырыптары қандай болады?
  • Жұмбақты қалай құрастыруға болады?

IV. Жаңа сабаққа дайындық

  1. 1 Сабақ тақырыбын тақтаға жазу.
  2. 2 Сабақ мақсатын түсіндіру.

V. Жаңа тақырыпты түсіндіру

Ертегілер — ауыз әдебиетінің ең көне жанрларының бірі. Онда көбіне өмірде сирек кездесетін немесе мүлде болмайтын, қиялдан туған оқиғалар баяндалады. Ертегі ауызша айтылып, халық жадында ғасырлар бойы сақталып, ұрпақтан ұрпаққа жеткен.

Әр дәуірде ертегі айтушылар мазмұнға жаңа оқиғалар мен детальдар қосып отырған. Сол себепті ертегілер үнемі жаңарып, толықтырылып, көркемдік тұрғыдан жетіле түскен.

Халық ерте заманнан-ақ әділдік зұлымдықты жеңеді деп сенген. Жақсы өмірді аңсаған жұрт қашыққа тез жетуді, ғажайып күшке ие болуды, көкке ұшуды, жер астына түсіп қазына табуды армандаған. Осы арман-тілектердің барлығы ертегілердің өзегіне айналған.

Сондықтан ертегі мәтіндерінен халық қиялын, армандарын, даналығын және ғасырлар бойы жинақталған өмір тәжірибесін көреміз.

Ертегінің 3 түрі

  • Хайуанаттар туралы ертегілер
  • Қиял-ғажайып ертегілер
  • Шыншыл ертегілер

Әр түрдің өзіндік кейіпкерлері, оқиға желісі және тәрбиелік ойы болады.

1) Хайуанаттар туралы ертегілер

Бұл ертегілерде негізгі кейіпкерлер — аң-құс пен үй жануарлары. Дегенмен олар адамға тән мінез-құлық иесі ретінде суреттеледі. Осы арқылы сұмдық, қиянат, дөрекілік, қу мінез әшкереленіп, керісінше еңбексүйгіштік, батылдық, адалдық дәріптеледі.

2) Қиял-ғажайып ертегілер

Қиял-ғажайып ертегілерде ержүрек батырлардың сан алуан ерлік оқиғалары баяндалады. Кейіпкерлер жеті басты дәу, жалмауыз, неше түрлі құбыжықтармен күресіп, қайсарлық пен асыл қасиеттерін танытады. Олар көкке ұшады, жер астына түседі, теңізден өтеді; қиын-қыстау сынақтарды ақыл мен айла-тәсіл арқылы жеңіп отырады.

Бұл жолда оларға Желаяқ, Таусоғар, Саққұлақ, Самрұқ құс, Қарлығаш сияқты ізгі ниетті кейіпкерлер көмектеседі; ақылды ат пен алып құстар жәрдемдеседі.

3) Шыншыл ертегілер

Шыншыл ертегілерде өмірге жақын оқиғалар көбірек суреттеліп, күнделікті тіршіліктегі әрекет пен мінез-құлық арқылы ой түйінделеді. Бұл түр оқушыны шынайылыққа, әділетті сөз айтуға және өмірлік тәжірибеге сүйеніп пайымдауға жетелейді.

VI. Түсінікті тексеру

  • Ертегілерде нелер баяндалады?
  • Ертегілер бізге қалай жеткен?
  • Ертегілердің неше түрі бар?
  • Хайуанаттар туралы ертегі дегеніміз не?
  • Қиял-ғажайып ертегі дегеніміз не?

VII. Жаңа сабақты бекіту (топтық жұмыс)

I топ

Хайуанаттар туралы ертегілерден үзінді айту.

II топ

Қиял-ғажайып ертегілерден үзінді айту.

III топ

Шыншыл ертегілерден үзінді айту.

VIII. Сабақты қорыту

Бағалау

Оқушылардың жауаптары, топтық жұмыстағы белсенділігі және мәтінді түсіну деңгейі бойынша бағалау жүргізіледі.

Үй тапсырмасы

  • Ертегілер туралы түсінікті қайталау.
  • Өзің қалаған ертегіні оқып келу.