Хабарлы сөйлемнің тыныс белгісі
Сұраулы сөйлем: сабақ жоспары
Бұл сабақ оқушыларға сөйлем түрлерін айтылу мақсатына қарай ажыратуды үйретіп, сұраулы сөйлемнің жасалу жолдарын меңгертуді көздейді. Құндылық бағыты ретінде тілге жанашырлық, сауаттылық және өз ойын анық жеткізе білу дағдысы дамытылады.
Сабақ түрі
Жаңа сабақ
Сабақ типі
Білім мен біліктілікті практикада қолдану
Әдіс-тәсілдер
Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау, шығармашылық тапсырма
Көрнекіліктер
Сұраулы сөйлемге арналған сызба-кесте, үлестірме қағаздар, тест тапсырмалары, бағалау парақшалары.
Сабақтың мақсаты
Білім
Сөйлемнің айтылу мақсатына қарай бөлінетін түрлерін түсіндіру, сұраулы сөйлемнің белгілерін айқындау.
Дағды
Ойлау қабілетін дамыту, өздігінен жұмыс істеуге және дәлелді жауап беруге дағдыландыру.
Құндылық
Тілді құрметтеуге тәрбиелеу, сауатты жазу мен мәдениетті сөйлеуге баулу.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу.
- Топқа бөлу, сабақтың мақсаты мен міндеттерін таныстыру.
2) Үй тапсырмасын тексеру (топтық жұмыс)
1-топ
«Сөйлем» тақырыбы бойынша ертегі құрастырып айту.
2-топ
Хабарлы сөйлемге ребус (сөзжұмбақ) құрастыру.
3-топ
Суреттер арқылы хабарлы сөйлемді түсіндіру.
3) Берілген сөйлемдерге талдау
1-топ — сөз құрамына талдау
«Ата-ананың қадірін балалы болғанда білерсің.»
2-топ — сөйлем мүшелеріне талдау
«Өзге сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол.»
3-топ — тіл дыбыстарына талдау
«Білім — өмір шырағы.»
Жаңа сабақ: сұраулы сөйлем
Тақырып сызба-кесте арқылы түсіндіріледі: сөйлем айтылу мақсатына қарай хабарлы, сұраулы, лепті, бұйрықты болып бөлінеді. Бұл сабақта сұраулы сөйлемнің жасалу жолдарына ерекше назар аударылады.
Сұраулы сөйлемнің жасалу жолдары
1) Сұрау есімдіктері мен сұраулық шылаулар арқылы
Кім? Не? Қайда? Қанша? сияқты сұрау есімдіктері, сондай-ақ ма/ме, ба/бе, па/пе шылаулары арқылы жасалады.
«Сыныпта қанша оқушы бар?»
2) Негізгі сұраққа жауаптан кейін «ше» шылауы арқылы
— «Кімдер келді?»
— «Апамдар.»
— «Атамдар ше?»
3) Қарсы тараптың сөзін нақтылау үшін (интонация арқылы)
— «Қайда оқисың?»
— «Мектепте.»
— «Мектепте?»
— «Иә, мектепте.»
Ережені оқушылар мысалдар арқылы өздері қорытып шығарады.
Тапсырма
Сұраулы сөйлемнің жасалу жолдарының әрқайсысына бір-бірден мысал келтіріп айту.
Оқулықпен жұмыс
- 20-жаттығу: хабарлы сөйлемдерді сұраулы сөйлемге айналдыру.
- 21-жаттығу: берілген сөйлемдерді сұраулы сөйлем түріне келтіру.
Сергіту сәті (полиглот)
«Жалғасын тап»
Мақал-мәтел айтылады, ал бір сөзін оқушылар үш тілде айтып береді.
Шығармашылық жұмыс: «Тыныс белгілері сөйлейді»
1-топ: нүкте (хабарлы сөйлем)
Оқушы
Ей, кішкентай ғана нүкте,
Сенің керегің жоқ па түкке?
Керек болсаң, айта қойшы,
Сырыңды менен бүкпе.
Нүкте
Мен сөйлемнің соңында тұрамын,
Солында емес, оңында тұрамын.
Сөйлемдердің жігін ажыратып,
Кідіріс белгісі ретінде орнымды табамын.
2-топ: сұрақ белгісі (сұраулы сөйлем)
Оқушы
Аузыңды ашып сұрайсың да тұрасың,
Саған осы не керек?
Сұрақ белгісі
Маған, ең алдымен, сұраулық шылаулар керек:
ма/ме, ба/бе, па/пе — олар бөлек жазылады.
Екіншіден, сұрау есімдіктері керек.
Олар қатысқан сөйлемнің соңында, ойланшы өзің, не тұрады?
3-топ: сұраулы сөйлем поэзияда
Балалық өлді, білдің бе?
Жігіттікке келдің бе?
Жігіттік өтті, көрдің бе,
Кәрілікке көндің бе?
Абай
Қорытынды және бекіту
Тест жұмысы
Сұраулы сөйлемнің жасалу жолдары, сұраулық шылаулардың жазылуы және тыныс белгілерін қолдану бойынша қысқа тест.
Үлестірме сұрақтар
Әр оқушыға жеке сұрақ беріліп, жауапты дәл әрі сауатты құрастыру талап етіледі.
Үй тапсырмасы
Сұраулы сөйлемге қатысты тапсырма мұғалімнің нұсқауымен беріледі (деңгейіне қарай: мысал құрастыру, сөйлемдерді түрлендіру, қысқа мәтін жазу).