Адам денесі мүшелерінің тізімінен барлық тыныс алу жолдарын реті бойынша орналастыр
Биология: “Тыныс алу мүшелері”
Бұл презентация тыныс алудың маңызы, тыныс алу жүйесі мүшелерінің құрылысы мен қызметі туралы білімді қалыптастыруға бағытталған.
Сабақтың мақсаты
- Тыныс алудың ағза үшін маңызын түсіндіру.
- Тыныс алу мүшелерінің құрылысын сипаттау.
- Әр мүшенің негізгі қызметін ажырату.
Негізгі ұғым
Тыныс алу жүйесі ауа өткізетін жолдар мен өкпеден тұрады. Ауа өткізетін жолдар ауаны тазартады, ылғалдандырады, жылытады және кейбір бөлімдері дыбыс шығаруға қатысады.
Тапсырма 1: Сәйкестігін тап
Төмендегі сипаттамалар тыныс алу жүйесінің әртүрлі мүшелеріне тән. Сәйкестендіріп, қай мүшеге қатысты екенін анықтаңыз.
-
1
Сүйекті-шеміршекті пердесі бар.
-
2
3 жұп қуыс шеміршекті мүше.
-
3
Сілемейлі қабықшамен қапталған.
-
4
Екі дыбыс сіңірі бар.
-
5
Лейкоцит жасушалары кездеседі.
-
6
Дыбыс саңылауы орналасқан.
-
7
Ауаны өткізуге және дыбыс шығаруға көмектеседі.
-
8
Ауаны ылғалдандырады.
-
9
Ұзындығы 9–12 см болады.
-
10
Өкпе көпіршіктерімен (альвеолалармен) аяқталады.
-
11
Жартылай шеміршекті сақиналардан тұрады.
-
12
Кеңірдектің жалғасы.
-
13
Кеуекті мүше.
-
14
Диаметрі 0,2–0,3 мм.
-
15
Дәнекер ұлпасынан түзілген қабықшасы бар.
Ескерту: Сәйкестендіру үшін мүшелердің құрылымдық ерекшеліктеріне (шеміршек, сілемейлі қабықша, дыбыс сіңірі, альвеола) назар аударыңыз.
Тапсырма 2: Тыныс алу жолдарын ретімен орналастыр
Төмендегі тізімнен тек тыныс алу жүйесіне қатысты мүшелерді таңдап, ауаның өту жолы бойынша ретімен жазыңыз.
Берілген мүшелер тізімі
- 1. Кеңсірік
- 2. Көмей
- 3. Артериялар
- 4. Өңеш
- 5. Бронхы
- 6. Жұтқыншақ
- 7. Өкпе
- 8. Ішектер
- 9. Асқазан
- 10. Кеңірдек
- 11. Жүрек
Жауапты рәсімдеу үлгісі
Тыныс алу жолдарын ретімен көрсетіңіз. Мысалы, «... → ... → ...» түрінде.
Кеңсірік → Жұтқыншақ → Көмей → Кеңірдек → Бронхы → Өкпе
Тізімдегі кейбір мүшелер тыныс алу жүйесіне кірмейді, сондықтан оларды алып тастаңыз.
Фокус
Ауа өтетін жолдың логикасын сақтаңыз: сыртқы бөлімдерден өкпеге дейін.
Кілт сөздер
Сілемейлі қабықша, шеміршек, дыбыс сіңірі, альвеола.
Нәтиже
Тыныс алу мүшелерін құрылымы мен қызметі бойынша ажырата аласыз.