Қазақша рефераттар

Электрленген денелер арасындағы күш

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Тақырып

Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігі (8-сынып)

Сабақтың түрі

Аралас

Сабақтың типі

Іздену

Ұран

Бақылау мен тәжірибе — физикалық білімнің көзі.

Сабақ мақсаты

Білімділік

  • Электр өрісінің бар екенін мысалдар арқылы түсіндіру.
  • Электр өрісінің кернеулігін көрнекі түрде кескіндеу (бағыт пен мән ұғымын қалыптастыру).

Дамытушылық

  • Оқушылардың ой-өрісін кеңейту.
  • Танымдық қызығушылығын арттыру, логикалық ойлауын дамыту.

Тәрбиелік

  • Өздігінен ізденуге, дәлелмен сөйлеуге үйрету.
  • Тәжірибеге ұқыптылықпен қарау мәдениетін қалыптастыру.

Көрнекіліктер мен құрал-жабдықтар

Электроскоп Шарлар Эбонит таяқша Шыны таяқша Жүн Жібек мата қиындылары

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, құралдарды орналастыру, қауіпсіздік талаптарын еске салу.

II. «Еске түсіру» стратегиясы

Жаңа тақырыпқа кіріспе ретінде бұрынғы білімді жүйелеу:

  • Электр приборлары (тұрмыстағы қолданылуы).
  • «Электр» сөзінің шығу тарихы.
  • Электрлену дегеніміз не?
  • Электр заряды. Оң және теріс зарядтардың қасиеттері.
  • Зарядтың сақталу заңы.
  • Электр өткізгіштер мен оқшаулағыштар (өткізбейтіндер).
  • Денелердің электрленгенін қандай құралмен анықтаймыз?
  • Электрон деген не? Заряды неге тең?
  • Атом құрылысы туралы түсінікті дамытуға үлес қосқан ғалымдар.
  • Электрленген денелер арасындағы өзара әсерлесу күші.

III. Жаңа сабақ: Электр өрісі және кернеулік

Табиғатта күш әсері көбіне өріс арқылы түсіндіріледі. Мысалы, Жер мен тас бір-бірін белгілі күшпен тартады. Демек, олардың арасында тартылыс өрісі бар.

Сол сияқты, ұсақ қағаз қиындыларына электрленген денені (мысалы, үйкелген эбонит таяқшаны) жақындатсақ, қағаз қиындылары таяқшаға белгілі бір қашықтықтан тартылатынын байқаймыз. Бұл құбылыс электрленген дененің айналасында электр өрісі бар екенін көрсетеді.

Электр өрісін көзбен көріп, қолмен ұстай алмаймыз. Оны зарядталған денеге әсері арқылы анықтаймыз.

Электр өрісі ұғымын ғылымға ағылшын ғалымдары Майкл Фарадей мен Джеймс Клерк Максвелл енгізген.

Өрістің әсері зарядталған денелердің маңында күштірек болады да, одан алыстаған сайын біртіндеп әлсірейді.

IV. «Ой дамыту» стратегиясы: Есептер

  1. Ара қашықтығы 10 см болатын жерде орналасқан 2,7 × 10-6 Кл нүктелік зарядтың электр өрісінің кернеулігін анықтаңдар. Заряд суда орналасқан.
  2. Бетіндегі электр өрісінің кернеулігі 4 × 10-6 Н/Кл болса, радиусы 3 см металл шарға қандай заряд берілген?
  3. Кернеулігі 3 × 105 Н/Кл біртекті электр өрісінде тепе-теңдікте тұрған массасы 10-9 г мырыш тозаңының заряды неге тең?

V. «Еркін ізденіс» стратегиясы: Тәжірибелік тапсырмалар

  1. Үрленіп, жіпке байланған екі шарды газетке үйкеп, бір-біріне жақындатыңдар. Олар бір-бірін тебеді. Неліктен?
  2. Бір шарды газетпен, екіншісін жүнмен үйкеп, бір-біріне жақындатыңдар. Олар бір-бірін тартады. Неліктен?
  3. Шарды газетпен үйкеп, бөлме төбесіне жақындатып жіберіңдер. Шар төбеде біраз уақыт тұрып қалады. Неліктен?

VI. «Байланыс» стратегиясы: Тест сұрақтары

1) Екі дененің үйкелісінен үнемі...

  • a) Екі дене де оң заряд алады.
  • b) Екі дене де теріс заряд алады.
  • c) Біреуі оң, біреуі теріс заряд алады.
  • d) Нейтрал болып қала береді.
  • e) Денелер кезек-кезек таңбаларын синхронды өзгертіп отырады.

2) SI жүйесінде зарядтың өлшем бірлігі

  • a) Кл
  • b) Дж
  • c) В
  • d) Н
  • e) В·м

3) Атом құрамына кіретін элементар бөлшектің заряды 0-ге тең

  • a) электрон
  • b) протон
  • c) нейтрон
  • d) ион
  • e) кварк

4) Екі нүктелік зарядтың арақашықтығын 4 есе кемітсе, олардың өзара әсерлесу күші қалай өзгереді?

  • a) 16 есе кемиді
  • b) 16 есе артады
  • c) 4 есе кемиді
  • d) 4 есе артады
  • e) өзгермейді

5) Атомның ядролық моделін ұсынған ғалым

  • a) Д. Томсон
  • b) Э. Резерфорд
  • c) И. Ньютон
  • d) Н. Бор
  • e) А. Беккерель

6) Екі шар жібек жіпке ілінген. Сурет бойынша аттас зарядталған шарлар

  • a) 2
  • b) 3
  • c) 2 және 3
  • d) 1 және 2
  • e) 1

7) Кернеулігі 2000 Н/Кл біртекті электр өрісі 5 × 10-6 Кл зарядқа әсер ететін күштің мәні

  • a) 4 × 10-4 Н
  • b) 4 × 104 Н
  • c) 0,001 Н
  • d) 2,5 Н
  • e) 102 Н

8) Электр өрісінің кернеулігінің өлшем бірлігі

  • a) Н·м
  • b) Н/Кл
  • c) Кл
  • d) Н
  • e) В

9) Электр өрісінің күш сызықтары

  • a) оң зарядтан басталып, теріс зарядта аяқталады
  • b) теріс зарядтан басталып, оң зарядта аяқталады
  • c) электр өрісінде күш сызықтары болмайды

10) Электр өрісі ұғымын енгізген ғалымдар

  • a) М. Фарадей мен Дж. Максвелл
  • b) Э. Резерфорд
  • c) Ш. Кулон
  • d) А. Иоффе мен Р. Милликен
  • e) И. Ньютон

VII. Қосымша ақпарат және үй тапсырмасы

Сабақ соңында негізгі ұғымдарды (электр өрісі, өрістің әсері, кернеулік және оның өлшем бірлігі) қысқаша қорытындылап, сұрақ-жауап арқылы бекітіңдер.

Үйге тапсырма

Электр өрісі және электр өрісінің кернеулігі тақырыбын оқып келу; сабақтағы есептерге ұқсас 2–3 есеп құрастырып, шешу жолын жазу.