Қарапайым тіліктер. Күрделі тіліктер
Күнделікті сабақ жоспары (Сызу, 9-сынып)
Бұл бөлімде «Тіліктер» тақырыбына арналған сабақтар топтамасы және №49 сабақтың қысқаша, жүйеленген жоспары берілген.
Тақырыптар
- 16 Тіліктер туралы жалпы түсінік
- 17 Қарапайым тіліктер
- 18 Тілік пен қиманың арасындағы айырмашылық
- 19 Қарапайым тіліктер: горизонталь, вертикаль және көлбеу тілік
- 20 Күрделі тіліктер
Сабақ
- №
- 49
- Сабақтың тақырыбы
- Тіліктер туралы жалпы түсінік
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Нәрсенің тілігін орындап, сызбада дұрыс орналастыруға үйрету.
- Өздігінен ізденіп жұмыс істеуге дағдыландыру.
- Ой қорытып, таным мүмкіндігін бағамдай білуге бағыттау.
- Сызбаны сауатты әрі көркем орындауға үйрету.
Дамытушылық
- Ізденіс барысында білімді тереңдету.
- Ой-қиялды дамыту және өз бетінше шешім қабылдауға үйрету.
- Белсенділік пен танымдық қабілетті арттыру.
Тәрбиелілік
- Өзіндік және логикалық ойлауды күшейту.
- Өз бетінше жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру.
- Жетекшілік қасиетті дамыту және эстетикалық талғамды тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі
Сабақтың өту барысы
-
1
Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа дайындықты тексеру, мақсатты қысқаша хабарлау.
-
2
Үй тапсырмасын тексеру
Өткен тақырып бойынша сызбалардың дұрыстығы мен белгілеулерін талдау.
-
3
Жаңа тақырыпты түсіндіру
Тілік ұғымы, қолданылу себебі және белгілеу ережелері.
-
4
Тапсырмаларды орындау
Көріністер бойынша тілікті құрастыру және сызбаға түсіру.
-
5
Сабақты бекіту
Тілік пен қиманың айырмашылығын қорытындылау, сұрақ-жауап.
-
6
Үй тапсырмасы
Келесі бөлімде берілген тапсырманы орындау.
Жаңа тақырып: тілік не үшін қажет?
Нәрсенің ішкі, көрінбейтін беттерін сызбада үзілме сызықтармен көрсетуге болады. Алайда мұндай сызықтардың көп болуы сызбаны оқуды қиындатады: көрінбейтін сызықтардың проекциялары көрінетін сызықтармен қабаттасып кетуі мүмкін.
Негізгі мәселе
- Ішкі құрылысы күрделі тетікбөлшектің пішінін тек көріністер арқылы толық түсіну әрдайым мүмкін емес.
- Көрінбейтін сызықтарға өлшемдер мен шартты белгілерді түсіруге болмайды.
Сондықтан қимамен қатар тілік деп аталатын шартты кескін қолданылады. Тілік нәрсенің ішкі құрылысын сызбада анық әрі түсінікті етіп көрсетуге мүмкіндік береді.
Тілікті алу тәсілі (ойша қию)
Қадамдар
- 1 Тетікбөлшекті берілген қиюшы жазықтық бойынша ойша қиып, екі бөлікке бөлу.
- 2 Қиюшы жазықтық пен бақылаушы арасындағы бөлікті ойша алып тастау.
- 3 Қалған бөлікті тиісті проекциялау жазықтығына тік бұрыштап проекциялау.
Анықтама
Тілік — тетікбөлшекті бір немесе бірнеше жазықтықпен ойша қиып алынған кескін. Тілікте қиюшы жазықтықтың өзіндегі фигура да (қима фигурасы), сондай-ақ оның ар жағында жатқан бөліктер де көрсетіледі.
Практикада сызбада әдетте үш кескін беріледі: үстінен қараған көрініс, сол жақтан қараған көрініс және тілік.
Қиюшы жазықтықты белгілеу ережелері
Қиюшы жазықтықтың орны сызбада қимадағыдай жуан үзік сызықпен көрсетіледі. Осы сызыққа перпендикуляр екі нұсқама (бағыттаушы) сызылады.
Маңызды талаптар
- Нұсқамалар қима сызығының сыртқы шетінен 2–3 мм қашықтықта орналасуы керек.
- Нұсқамалардың сырт жағына орыс әліпбиінің бас әрпі екі рет жазылады.
- Тіліктің жоғарғы жағына бұл әріптер сызықша арқылы көрсетіледі (мысалы, A–A).
Ерекше жағдай: симметрия жазықтығы
Егер қиюшы жазықтық тетікбөлшектің симметрия жазықтығымен дәл келсе, тілік сәйкес көріністің орнына орналастырылады. Бұл жағдайда қиюшы жазықтық сызбада көрсетілмейді және тілік белгіленбейді.
Тілік пен қиманың айырмашылығы
Қима
Қиманы салғанда тек қиюшы жазықтықтың тікелей өзінде жатқан фигура ғана көрсетіледі.
Тілік
Тілікті салғанда қима фигурасына қоса, қиюшы жазықтықтың ар жағында жатқан бөліктер де кескінделеді.
Есте сақтаңыз
Тілік пен қиманы шатастырмау керек. Айырмашылықты нақты түсіну сызбаны дұрыс оқуға және өлшемдерді сауатты қоюға көмектеседі.
Үй тапсырмасы
135-суретте фронталь және горизонталь проекциялары көрсетілген тетікбөлшектің профиль проекциясын салыңыз және оның фронталь проекциясын тілікпен алмастырыңыз.