Пайдалы қазбасы
Сабақтың жүру барысы
Бұл сабақ Аустралия материгін карта арқылы талдап, бұрын өткен материктермен салыстыруға және интерактивті құралдар көмегімен қорытынды жасауға бағытталған.
Қатысымды тексеру және көңіл күйді анықтау.
Еуразия, Африка, Солтүстік және Оңтүстік Америкаға қысқаша сипаттама.
Аустралияның орны, жер бедері, пайдалы қазбалары, зерттелуі.
Кіріспе ой: «Үлкен жүректі кішкентай материк»
Мұғалім оқушылардың қызығушылығын ояту үшін Аустралияның ерекшеліктерін сипаттайды: бұл жерде бақтар қазан айында гүлдейді, өзендердің кейбірі маусымдық түрде «сусыз ағады», ал кей жануарлар жұмыртқадан шығады. Сонымен бірге Аустралияда әлемнің әр елінен келген ұлт өкілдері татулықта өмір сүреді.
Бүгінгі тақырып:
Аустралия материгінің географиялық орны, жер бедері, пайдалы қазбалары және зерттелу тарихы.
«Естідім — ұмыттым, көрдім — есте сақтаймын, жасадым — мәңгілік менікі».
I бөлім: «Менің білетін деректерім»
Сұрақ: Аустралия материгі туралы кім не біледі?
-
Ең кішкентай материк.
-
Оңтүстік жарты шарда орналасқан материк.
-
2000 жылы Аустралияның Сидней қаласында өткен Олимпиадада қазақтың талантты боксшысы Б. Саттарханов алтын медаль иеленді.
-
Бұл материкте қалталы жануарлар көп. Соның бірі — кенгуру: баласы туған кезде өте кішкентай болып, өсіп-жетілгенше анасының қалтасында болады.
-
Коала — ерекше жануар: өте жуас. Аңыз-әңгімелерде ол ренжісе, алдыңғы аяғымен көзін жауып «жылайды» деп айтылады. Кей зоопарктерде коалалардың мінез-құлқына қатысты қызықты оқиғалар кездеседі.
-
Аустралияның елтаңбасында кенгуру мен эму құсы бейнеленген.
II бөлім: «Менің мұны білгенім жөн»
Бұл бөлімде жаңа мәліметтер жоспар бойынша меңгеріледі. Оқушылар физикалық картаның көмегімен тапсырмаларды орындайды.
Жоспар
- Материктің экваторға, бастапқы меридианға және тропик шеңберіне қатысты орны.
- Шеткі нүктелері мен координаталарын анықтау.
- Солтүстіктен оңтүстікке, батыстан шығысқа дейінгі қашықтықты (км) есептеу.
- Мұхиттарға қатысты орны және жағалық сызығы (теңіздер, шығанақтар).
- Жер бедері.
- Пайдалы қазбалары.
- Зерттелу тарихы (зерттеушілер).
Күтілетін негізгі қорытындылар
- Географиялық орны: материк толықтай оңтүстік жарты шарда және бастапқы меридианның шығысында орналасқан; оңтүстік тропик оны кесіп өтеді.
- Қашықтық есептеу: батыстан шығысқа шамамен 4000 км, солтүстіктен оңтүстікке шамамен 3219 км.
- Жағалық сызық: мұхиттармен байланысын, теңіздері мен шығанақтарын анықтап, кескін картаға түсіру.
Шеткі нүктелер (картамен жұмыс)
Оқушылар физикалық карта арқылы материктің шеткі нүктелерін тауып, координаталарын жазады (жұмыс дәптеріне немесе флипчартқа).
Солтүстік
Йорк мүйісі
10° о.е., 142° ш.б.
Шығыс
Байрон мүйісі
28° о.е., 153° ш.б.
Батыс
Стип-Пойнт
26° о.е., 113° ш.б.
Оңтүстік
Саут-Ист-Пойнт
Координатаны картадан нақтылап жазады (сыныптық жұмыс).
Есептеу үлгісі
- Батыс–шығыс: 153° − 113° = 40°; 100 км × 40 = 4000 км.
- Солтүстік–оңтүстік: 39° − 10° = 29°; 111 км × 29 = 3219 км.
Жер бедері: сипаттау және салыстыру
Мұғалім оқушыларға қысқа мәтін ұсынады. Оқушылар «Жер қыртысының құрылысы» картасын пайдаланып, Аустралия жер бедеріне сипаттама береді және Африкамен салыстырады.
Африка
Бұрынғы білімге сүйеніп, негізгі бедер пішіндерін жазады (таулы үстірттер, қыраттар, ойыстар).
Ұқсастығы
Материктердің ортақ белгілерін табады (ежелгі платформалар, бедердің жалпылама сипаты).
Аустралия
- Үлкен Суайрық жотасы
- Косцюшко тауы
- Айерс-Рок (Улуру) жартасы
Интерактивті тақтада атауларды түрткенде сілтемелер арқылы бейнематериал көрсетіледі.
Пайдалы қазбалары
Оқушылар пайдалы қазбалар картасын пайдаланып, материкте таралған негізгі ресурстарды анықтайды және шартты белгілермен тақтадағы картаға түсіреді (интерактивті мүмкіндіктер арқылы).
Зерттелу тарихы
Флипчарттағы сілтемелер арқылы зерттеушілердің суреттері, қысқаша өмірбаяны және жүріп өткен бағыттары картада көрсетіледі:
- В. Янсзон
- Л. Торрес
- А. Тасман
- Дж. Кук
Мұғалім жаңа тақырыпты мәтіндік материалдар, бейнеқұжаттар және интернет-ресурстар арқылы жинақтап, негізгі тұжырымдарды бекітеді.
III бөлім: «Өзіңе сен — өзіңді алып шығар білімің мен еңбегің»
Сабақты қорытындылау үшін тапсырмалар мен сұрақтар беріледі. Мақсат — негізгі ұғымдарды жүйелеу, дәлелдеп айту және картадағы білімді қолдану.
1) Суреттер бойынша қорытынды
- Ең кішкентай материк
- Ең оңтүстіктегі материк
- Ең жазық материк
- Жануарлар дүниесі ерекше материк
- Аумағында бір ғана мемлекет орналасқан материк
2) «Ол кім? Бұл не?»
Берілген атауларға қысқаша анықтама беріп, картадан көрсетіңіз:
3) Тест тапсырмалары
ACTIVote құрылғысын қолданып, негізгі ұғымдарды бекітуге арналған қысқа тест жүргізіледі.
4) Материктерді салыстыра орналастыру
Сабақ басында сипатталған материктер (Еуразия, Африка, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка) бар флипчарт қайта ашылады. Оқушылар бүгін өткен Аустралияның қиықша картасын сәйкес орынға орналастырып, қысқаша сипаттама береді.
Қорытынды әрекеттер
- Бағалау парақтары тексеріледі.
- Сабақ соңында көңіл күй қайта анықталады.