Қазақ тілі өлеңі

Өлеңді музыкаға айналдырған, дыбыстан сурет тұрғызған, сөзге жан бітірген, жаңа өлшеулер тудырған Мағжанның шығармашылық қуатын жұрттан бұрын танып, аса жоғары бағалаған Мұхтар Әуезов былай деген:

Бұл пікірдің Мағжан қуғын-сүргін көріп жүрген тұста ашық айтылуы — жай ғана баға емес, азапты жолдағы ақынға араша түсудің, азаматтық ерліктің айқын көрінісі.

Аймауытов мінездемесі

Жүсіпбек Аймауытов сөзімен айтсақ, «Мағжан — сыршылдығымен, суретшілігімен, сөзге еркіндігімен, тапқыштығымен күшті; маржандай тізілген, торғындай үлбіреген нәзік үнді күйімен, шерлі, мұңды зарымен күшті». Оның өлеңдері кейде өкіндіреді, кейде мұңайтады, кейде жылатады, кейде есіркетеді, кейде жігер береді.

Көркем оқу

• Өлең «Сүйемін» Оқитындар: 11 «Б» сынып оқушысы, 10 «А» сынып оқушылары (аты-жөні көрсетіледі)
• Күй «Сарыарқа» Орындайтындар: (аты-жөні көрсетіледі)

Алтай — түркі халықтарының алтын бесігі; тарихында мың өліп, мың тірілген ұлысқа пана болған, тәуелсіздік еңсесін сан мәрте қайта көтеруге қуат берген құтты мекен. Сақтар да, ғұндар да, түркілер де, тіпті Шыңғыс хан да сол Алтайдан шығып, әлемнің жартысына ықпал еткен. Мағжан осы даңқты оқиғаларды түркі жұртының жадында жаңғыртып, «күштілермен қатар болғымыз келсе, қайта бірігейік» деген ойды алға тартады.

Мағжан Жұмабаев — бірнеше көркем поэма жазған, құлашы кең эпик ақын. Ол өз дәуірінің күрделі мәселелерін халықтың өткен тарихын жырлау арқылы көрсетуге ұмтылды. Өйткені елді алға бастыру — ең алдымен сол халықтың өз қолынан келетін іс. Сондықтан ақын күш-қуат берер ерлік қайнарын тарихтан іздеп, батыр бабалардың рухын тірілтті; Абылайды, Кенесарыны жырға қосты. Осы тұрғыдан «Батыр Баян» поэмасының орны ерекше. Поэма оқиғасы қазақ пен қалмақ арасындағы жаугершілік дәуірден алынған.

Ақын егемен елдің ертеңгі қызметін атқарар лайықты тұлға — жастар екенін айрықша атап өтеді. «Мен жастарға сенемін» өлеңінде ол елдің қалыптасуына үлкен үміт артып, жас ұрпаққа аманат сенім білдіреді.

Мағжан өз тегін де, өз жерін де ардақтап өтті; азаматтық орнын биіктетуге ұмтылды. Өлең сөзді асыл маржандай теріп, сұлу жырымен оқырман жүрегін баурады. Алайда өзі қапаста, қайғы мен қасіретте ғұмыр кешіп, ақырында мерт болды — халқының зарлы перзенті еді.

Табиғат туралы толғаныс

Ұлтты сүю, кісілік деңгейге көтерілу, туған халқының мүддесі үшін құрбандыққа баруға әзір болу — Мағжан Жұмабаевтың өмірлік мұраты. Жас ұрпаққа арналған «Педагогика» оқулығында ол «өз елін сүюді, яғни еліне жауыздық тілемей, ізгілік тілеуді, пайда келтіріп, зиян келтірмеуді» әр адамның қасиетті борышы ретінде атап көрсетеді.

«Мен кім?» өлеңінде Мағжан лирикалық кейіпкердің айбатты да қайратты, адал да қайсар бейнесін ашады. Ақынның «мені» өзін көктегі күшке, түпсіз теңізге, қызуы мол жалынға, жүйрік тұлпарға теңейді: патшадай қаһарлы, қазыдай әділ, бидей шешен.

Ақын өлеңдерінде бостандықты аңсау сезімі ерекше күшті. Екі дүние алмасып, аласапыран болған заманда өмір сүрген Мағжан тәуелсіздік күнінің жақындағанын сезді. Алайда оған жету оңай емес еді. Үміті басым көңіл күймен жазылған туындылардың бірі — «Сағындым». Өлең ақынның абақтыдағы жан дүниесінен сыр шертеді.

Мағжан нені айтса да, бейнелеп айтады. Ақын үшін даланың тауы да, суы да, желі де ғажайып. Оның жырларында адам мен табиғат астасып жатады: бірде анасына, жарына, жалпы адамға деген махаббатын туған жерге қатысты сезімімен ұштастырады, бірде табиғаттың асыл жемісі — адамды бәрінен жоғары қояды. Бұған дәлел — «Сен сұлу» өлеңі.

Рымғали Нұрғали сөзімен айтсақ, Мағжан поэзиясы — мәңгі өлмес, ұрпақтан ұрпаққа жалғасар алтын көпір; асыл қазына, інжу-маржан. Ол махаббат, сүйіспеншілік, ғашықтық стихиясының сан алуан тылсым-күйлерін шертіп, адам жүрегінің мың сан дірілін шеберлікпен бейнелеген; ішкі мазмұны мен түр кестесі жымдаса ұласқан ықшам, жинақы, жұп-жұмыр жауһар дүние.

Мағжан Жұмабаев — қазақ поэзиясында жарқын жырларымен от шашып, өшпес із қалдырған тұлға. Ол көркем сөз арқылы әдебиетіміздің әлемін көріктендірген ерекше дарын.