Әрқашан оны талаптар мен ережеге сай дайында
Мария Монтессори: өмірі мен педагогикалық мұрасы
Мария Монтессори 1870 жылдың 31 тамызында Италияда дүниеге келіп, 1952 жылы Нидерландта (Голландияда) өмірден өтті. Осы аралықта оның өмір жолы терең философиялық ойға, балалардың құқығын қорғау жолындағы күреске және педагогикадағы ірі жаңалықтарға толы болды. Ол — Италияның тұңғыш әйел дәрігері.
Қызықты деректер
- Италияда еуро енгізілгенге дейін 1000 лира банкнотының бетінде М. Монтессоридің бейнесі болған.
- Финляндия, Нидерланд және АҚШ-та Монтессори балабақшалары мен мектептері мемлекеттік білім беру жүйесінің құрамына енген.
- Бала тәрбиесі туралы 25 кітаптың авторы Монтессори жасөспірім кезінде ата-анасының оны ұстаздыққа бағыттау ниетіне қарсы болған.
- АҚШ-та Монтессори мектебін тәмамдау жұмысқа қабылдау кезінде қосымша артықшылық ретінде бағаланады.
- Орыс суретшісі Кузьма Петров-Водкин Монтессори сабағына қатысып, бұл әдіспен оқитын балалар қоршаған ортаны кең ауқымда қабылдайтынын айтқан.
- Үндістандағы Кодайканал қаласындағы Монтессори мектебі ең ірі мектептердің бірі ретінде Гиннес рекордтар кітабына енгізілген: онда 22 000-нан астам бала оқиды.
- Мария Монтессори үш рет (1949, 1950 және 1951 жылдары) Нобель сыйлығына ұсынылған.
- Монтессори жүйесімен оқығандар қатарында: Билл Клинтон (АҚШ-тың 42-президенті), Франсуа Миттеран (Францияның 21-президенті), Уильям мен Гарри ханзадалары, Жаклин Кеннеди Онассис, Джимми Уэйлс (Wikipedia негізін қалаушылардың бірі), Габриэль Гарсиа Маркес, сондай-ақ Google жасаушылары Ларри Пейдж пен Сергей Брин бар.
- Лев Толстойдың қызы Татьяна Сухотина-Толстая және Диана ханшайымы Монтессори-педагогы болған.
Еркін тәрбие және бала құқығы
Мария Монтессоридің еркін тәрбие идеяларын қолдаушылардың бірі — Константин Николаевич Вентцель (1857–1947). Ол 1917 жылы әлемде алғашқылардың бірі болып бала құқықтары декларациясын құрастырып, жариялады.
Монтессори еркіндікті баланың үлкендердің еркіне тәуелді болмауы деп түсіндірді. Бұл — үлкендердің ең аз көмегі арқылы баланың өзіне қызмет ете алуы, жаңаны игеруі, маңызды шешімдерді өзі қабылдауы және даралық құқығының қорғалуы.
Тәртіп пен еркіндіктің үйлесімі нені қалыптастырады?
Тәртіпке үйрену
Қарапайым ережелерді сақтай отырып, өзін-өзі реттеуді меңгереді.
Дербестік
Өз бетінше әрекет етуге және нәтижесіне жауап беруге дағдыланады.
Жан-жақтылық пен ықылас
Қызығушылық аясын кеңейтіп, әрекетке зейін қояды.
Саналы таңдау
Не істейтінін түсініп, таңдаудың салдарын бағамдайды.
Бақылағыштық
Қоршаған орта мен процестерді дәл байқауға үйренеді.
Өзін және өзгені қадірлеу
Қарым-қатынаста сыйластық пен әдептілікті ұстанады.
Өзін тұлға ретінде қалыптастыру
Ішкі тәртіп, мақсат және жеке жауапкершілік нығаяды.
Құқық шекарасын түсіну
Өз құқығы өзгенің құқығы басталатын жерде шектелетінін ұғынады.
Келісім және бірлескен әрекет
Келісіп жұмыс істеу мәдениетін үйренеді.
Жауапкершілік
Өзіне тапсырылған істі аяқтап, міндетін сезінеді.
Мария Монтессоридің өсиеттері
Қандай жағдай болмасын, бала өзі көмек сұрағанша оған тиіспе.
Бала туралы ешқашан жаман сөз айтпа: баланың көзінше де, ол жоқ кезде де.
Баланың жақсы қасиеттерін дамытуға бағыттал: сонда жағымсыз қасиеттер біртіндеп азаяды.
Танымдық ортаны дайындауда белсенді бол: оны әрдайым талаптар мен ережелерге сай ұйымдастыр. Баланың ортада дұрыс әрекет етуіне көмектес. Әр материалдың орнын және оны дұрыс қолдану жолын көрсет.
Сенің көмегіңді қажет ететін балаға көмектесуге және оның сұрақтарына жауап беруге әрдайым дайын бол.
Қате жіберіп, оны қазір немесе сәл кейін түзете алатын баланы қадірлей біл. Бірақ бала материалды дұрыс қолданбай, өзіне немесе өзгелерге қауіп төндірсе, жұмысты тоқтат.
Демалып отырған, біреудің жұмысын бақылап отырған немесе не істегенін не істейтінін ойлап отырған баланы қадірлей біл. Бұл сәтте оны басқа әрекетке мәжбүрлеме.
Не істерін білмей, әрекет түрін іздеп жүрген балаға көмектес.
Балаға жаңаны игеруге көмектесуден және бұрын бас тартқан материалдарды дұрыс қолдануды қайта көрсетуден жалықпа. Ортаны мейіріммен, шыдамдылықпен және тыныштықпен, қайырымдылық пен махаббатпен толықтыр. Ізденіс үстіндегі балаға көмектесуге дайын екеніңді білдір, бірақ мұны басқа балалардың алдында жария етпе.
Баламен қарым-қатынаста тек жақсы әдеп-қылық таныт және өзіңдегі ең жақсы қасиеттерді ұсын.