Қазақша рефераттар

Кодтан шығару

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Сабақтың мақсаты

Ақпаратты қабылдау, жеткізу, өңдеу және сақтау тәсілдерін үйрету; кодтау ұғымын түсіндіру.

Білімділік

Ақпаратты техникалық құралдар мен дербес компьютер арқылы беру, сақтау және ұсыну тәсілдерімен таныстыру; екілік санау жүйесі және ASCII кодтары туралы түсінік қалыптастыру.

Тәрбиелік және дамытушылық

Ұқыптылыққа, тиянақтылыққа баулу; ойлау қабілетін және логикалық-абстрактілі ойлауды дамыту.

Сабақ түрі: аралас Тақырып: кодтау және декодтау Негізгі ұғымдар: бит, байт, ASCII

Өткен материалды қайталау сұрақтары

Тақырыпты бастамас бұрын негізгі ұғымдарды еске түсірейік:

  • Ақпарат деген ұғымға қандай мағына бересіңдер?

  • Адам ақпараттың қандай түрлерін қабылдай алады?

  • Байланыс тілі дегеніміз не?

  • Қандай тілдерді білесіңдер?

  • Адам ақпаратты қалай және қайда сақтайды?

  • Адамның ақпаратты өңдеуіне мысал келтіріңдер.

Жаңа түсініктер: кодтау және декодтау

Кодтау деген не?

Ақпаратты белгілі бір алфавит арқылы ұсынуды кодтау деп атайды. Бір белгілер тобынан екінші белгілер тобына көшіру ережесі код болады.

Ақпаратты сақтау, қабылдау, ұсыну және өңдеу тәсілдері көбіне оның ұсынылу түріне тәуелді. Кодтау кейде шифрлау деп те аталады.

Кері кодтау (декодтау)

Кодталған ақпаратты бастапқы түріне қайта айналдыру процесі декодтау деп аталады.

Назар аударыңдар

Кодтау мен декодтау — ақпаратты ұсынудың екі бағыты: біріншісі түрлендіреді, екіншісі қалпына келтіреді.

Екілік алфавит, бит және байт

Екілік алфавит

Екілік алфавит 0 және 1 таңбаларымен беріледі. Ақпаратты екілік кодпен көрсету үшін құрылғы екі күйді ажырата алуы керек: мысалы, 1 — тоқ бар, 0 — тоқ жоқ (немесе жоғары/төмен кернеу).

Бит

Тек екі мәннің бірін ғана (0 немесе 1) қабылдайтын ең кіші ақпарат бірлігі бит деп аталады.

Байт

Символдарды кодтау үшін көбіне 8 бит қолданылады. 8 биттен тұратын бірлік байт деп аталады.

Бір байт арқылы 256 түрлі комбинация (символ) кодтауға болады.

Кодтау кестесі

Символдарды кодтау комбинацияларының жиынтығы кодтау кестесі деп аталады.

ASCII коды туралы

Негізгі идея

Есептеу техникасында кең қолданылатын кодтардың бірі — ASCII (American Standard Code for Information Interchange) — ақпарат алмасудың американдық стандартты коды.

Кодтау кестесі әдетте 16 жол және 16 баған түрінде беріледі (256 ұяшық).

Екі бөлікке бөлінуі

  • Стандартты бөлік: 0-ден 127-ге дейінгі кодтар. Бұл бөлікке цифрлар, латын әріптері және компьютер жұмысын басқаратын арнайы таңбалар кіреді.
  • Баламалы (кеңейтілген) бөлік: 128-ден 255-ке дейінгі кодтар. Мұнда басқа алфавиттер (орыс, қазақ) және қосымша таңбалар берілуі мүмкін.

Кодтарды ондық, екілік және оналтылық санау жүйелері арасындағы сәйкестендіру кестесі арқылы көрсетуге болады.

Сигнал және ақпарат тасымалдау

Сигнал дегеніміз не?

Ақпарат оны тіркейтін құрылғыға дыбыс, электромагниттік сәуле немесе физикалық әрекет түрінде келеді. Осындай әрекеттер сигнал деп аталады.

Сигнал — адам немесе құрылғы ақпаратты қабылдайтын процесс әрі ақпараттың тасушысы. Ақпарат жіберу дегеніміз — сигнал жіберу.

Сигнал түрлері

  • Аналогтық — үздіксіз сигнал.
  • Дискретті — үзілісті, мәндер тізбегі түріндегі сигнал.

Аналогтық және дискретті ұсыну

Аналогтық қабылдау

Адам сезім мүшелері арқылы сигналдарды көбіне аналогтық түрде қабылдайды.

Дискретті өңдеу

Есептеуіш техника негізінен дискретті сигналдармен жұмыс істейді: сан қатары, алфавит әріптері, музыкалық ноталар — дискретті ұсынуға мысал.

Уақыт аралығы неғұрлым ұсақ таңдалса, кернеудің уақыт бойынша өзгеруін соғұрлым дәл сипаттаймыз. Кері жағдайда дискретті процесті аналогтық процеске айналдыруға болады.

Ақпараттың құндылығы және көлемі

Ақпарат қашан құнды?

Ақпарат адам үшін жаңа, белгісіз болуы керек. Хабардан ақпарат алу үшін ол бізге түсінікті болуы және сол салада бастапқы біліміміз жеткілікті болуы маңызды.

Егер ақпарат толық, объективті, жаңа, пайдалы әрі нақты болса, ол біз үшін бағалы болады.

Ақпарат көлемі

Хабардың ақпарат көлемі деп хабардың ұзындығын, яғни символдар санын айтады. Техникада кез келген сақталатын не берілетін ақпараттың ең кіші өлшем бірлігі — 1 бит.

Бірлік Теңдігі
1 байт 8 бит
1 Кбайт (KB) 1024 байт
1 Мбайт (MB) 1024 Кбайт
1 Гбайт (GB) 1024 Мбайт

Демек, хабардың көлемі — бит немесе байтпен өлшенетін оның ұзындығы.

Сабақты бекіту сұрақтары

1

Кодтау және кері кодтау (декодтау) дегеніміз не?

2

Бит және байт дегеніміз не?

3

Техникалық жүйелерде неге екілік алфавитті қолдану тиімді?

Үйге тапсырма

Оқу

  • Ақпаратты өңдеу, сақтау және беру тәсілдері.
  • Ақпаратты өңдеу, сақтау және берудің техникалық құралдары.

Негізгі ой

Компьютер — ақпаратты өңдеуге арналған әмбебап машина: ол ақпаратты қабылдайды, түрлендіреді (кодтайды/декодтайды), сақтайды және жеткізеді.

Ескерту

Материалдың толық нұсқасын оқулықтан қарап шығыңдар.