Әдеби туындыдағы кейіпкерлердің типтерін тек тұрғысынан сипаттау
«Аяз би» ертегісіндегі кейіпкерлер бейнесі
Бұл материал 6-сыныпта көркем шығармадағы кейіпкерлерді тип және тек тұрғысынан сипаттауға, әр кейіпкердің ерекшелігін танып, іс-әрекетіне баға беруге бағытталған.
Оқу мақсаты
6.Ж3 — Әдеби туындыдағы кейіпкерлердің типтерін тек тұрғысынан сипаттау.
Сабақ мақсаты
Әдеби туындыдағы кейіпкерлерді тип және тек тұрғысынан сипаттау.
Кейіпкерлердің өзіндік ерекшелігін анықтап, олардың іс-әрекетіне баға беру.
Тілдік мақсат және негізгі ұғымдар
Пәнге қатысты сөздік қор
Кейіпкер (персонаж)
Көркем шығармада суреттелетін оқиғаға қатысушы адам; әдеби образ.
Образ
Көркем шығармада сөзбен сомдалған кез келген құбылыс (көбінесе әдеби қаһарман бейнесі).
Образдың тектері
Әдеби тек тұрғысынан образдың негізгі үш түрі бар:
- Эпикалық
- Лирикалық
- Драмалық
Эпикалық образ
Шығармада толық кескінделген, болмыс-бітімі анық, дараланған образ.
Тип ұғымы
Әдебиетте образ ұғымы екі мағынада қолданылуы мүмкін: көркем бейне (кейіпкер) және тип. Тип — көркем әдебиеттегі жинақтау нәтижесі, яғни бір кейіпкер арқылы белгілі бір дәуірге тән ортақ сипаттарды көрсету.
Мысал
Аяз бидің образы — тек бір ғана адамның емес, сол кезеңде өмір сүрген Аяз би тектес адамдарға ортақ қасиеттерді жинақтаған бейне.
Тек және жанр
Жанр (французша genre, латынша generis — «түр», «тек») — өнердің барлық түрлерінде тарихи қалыптасқан ішкі жіктелім жүйесі. Қазақ әдебиеттануында эпос, лирика, драма ұғымдары бұрын «жанр» деп те аталған. Алайда дәл мағынасында жанр — осы тектердің ішіндегі нақты түрлік үлгілер (мысалы, ертегі, аңыз, мысал, поэма т.б.).
Фабула
Фабула (лат. fabula — аңыз, әңгіме, ертегі, мысал) — көркем шығармада суреттелген оқиғаны рет-ретімен жүйелеу. Фабула сюжеттен бірқатар ерекшеліктерімен ажыратылады.
Талқылауға арналған сұрақтар
- 1 Сендердің ойларыңша, кейіпкер деген кім?
- 2 Әдебиеттегі типтік образ дегенді қалай түсінеміз?
- 3 Әдебиеттегі «тек» сөзінің мағынасын қалай түсіндіреміз?
- 4 «Аяз би» ертегісі тегі мен түрі жағынан қандай шығармаға жатады?
- 5 Ертегідегі кейіпкерлер тегі тұрғысынан қай топқа жатады? (Эпикалық)
- 6 «Аяз би» ертегісіндегі кейіпкерлерді іс-әрекеттері тұрғысынан қалай жіктеуге болады?