Қазақша рефераттар

Реакция теңдеулерін құрыңдар

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Сабақтың мақсаты — оқушыларды қышқылдардың химиялық қасиеттерімен таныстыру, олардың индикаторларға әсерін көрсету және металдардың кернеу қатары туралы мағлұмат беру.

Сабақтың міндеттері

  1. Қышқылдарды күрделі заттардың маңызды өкілі ретінде қарастырып, құрамы мен қасиеттері арқылы жаңа білім қалыптастыру.
  2. Химиялық реакция теңдеулерін дұрыс жазу дағдысын әрі қарай дамыту.
  3. Зертханалық құрал-жабдықтармен дұрыс жұмыс істеуге, бақылау жүргізіп, талдау жасап, қорытынды шығара білуге үйрету.

Қажетті құрал-жабдықтар

  • Қышқылдар: тұз қышқылы (HCl), күкірт қышқылы (H2SO4)
  • Металдар: Zn, Mg, Fe, Cu
  • Индикаторлар: лакмус, метилоранж, фенолфталейн
  • Заттар: мыс(II) оксиді (CuO)
  • Құралдар: шыны таяқша, сынауықтар
  • Қосымша: спирт шамы (тәжірибені қыздыру үшін)

Сабақтың барысы: «Қышқылдар әлеміне саяхат»

Саяхат ұзақтығы: 45 минут.

Рөлдер: оқушылар — жолаушылар, мұғалім — жол бастаушы.

Саяхат барысында әр аялдамада оқушылар өз білімін көрсетіп, тапсырмалар орындайды. Дәптер — жол күнделігі ретінде қолданылады.

Саяхат аялдамалары

  • Хабарлама аялдамасы
  • Индикаторлар аялдамасы
  • Қауіпсіздік аялдамасы
  • Тарихшылар аялдамасы
  • Қышқылдарды алу аялдамасы
  • Эксперимент аялдамасы
    Қышқылдардың химиялық қасиеттері
  • Тапсырмалар аялдамасы

1) Хабарлама аялдамасы

Саяхатқа шықпас бұрын қышқылдар туралы бастапқы ақпаратты еске түсіреміз. Жол күнделіктеріңе жауаптарды қысқа әрі нақты жазыңдар.

  1. Өздерің білетін қышқылдардың формулаларын жазыңдар және атаңдар.
  2. Қышқыл дегеніміз не?
  3. Қышқылдардың жіктелуі туралы не білесіңдер? (Мысал келтіріңдер.)

2) Индикаторлар аялдамасы

Қышқылдардың индикаторларға әсерін тәжірибе арқылы бақылап, кестені толтырыңдар.

Қышқыл Лакмус Метилоранж Фенолфталейн
1)      
2)      

3) Қауіпсіздік аялдамасы

Қышқылдармен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік техникасы ережелерін сақтаудың маңызы талқыланады. Оқушылар негізгі талаптарды атап, қысқаша түсіндіреді.

  • Қорғаныш құралдарын (көзілдірік, қолғап) қолдану.
  • Қышқылды сұйылтқанда қышқылды суға қосу қағидасын сақтау.
  • Төгілсе — бейтараптау және мұғалімге дереу хабарлау.
  • Иістерді тікелей иіскемей, желпіту әдісін қолдану.

4) Тарихшылар аялдамасы

Әр оқушы қышқылдар туралы тарихи деректермен бөліседі және өзі айтқан қышқылдың формуласын жол күнделігіне жазады.

Сірке қышқылы

Сірке қышқылы шамамен 3000 жыл бұрын белгілі болған. «Уксус» сөзі грек тіліндегі «оксос» сөзінен шыққан, «қышқыл» деген мағынаны білдіреді.

Күкірт қышқылы

Күкірт қышқылы X ғасырда белгілі болған. Оны парсы ғалымы Әбу Бәкір ар-Рази алған деген дерек бар. Купоростардан алынуына байланысты «купорос майы» деп те аталған.

Азот қышқылы және тұз қышқылы

Азот қышқылы XV ғасырда анықталған. Тұз қышқылы бұрын «тұз спирті» деп аталған. Бұл қышқылдарды алу үшін күкірт қышқылы қолданылғандықтан, оны «қышқылдар анасы» деп атаған.

Көмір қышқылы

Көмір қышқылын XVIII ғасырда Д. Пристли алған: ол көмірқышқыл газын суда ерітіп, алынған ерітіндіні «сода суы» деп атаған. Осы жаңалығы үшін алтын медальмен марапатталған.

5) Қышқылдарды алу аялдамасы

Бейметалл оксидтерін суда еріту арқылы оттекті қышқылдар алуға болады. Оқушылар реакция теңдеулерін құрастырып жазады.

Еске түсіру

Бейметалл оксиді + су → оттекті қышқыл

6) Эксперимент аялдамасы: қышқылдардың химиялық қасиеттері

Тәжірибе 1: қышқылдардың металдармен әрекеттесуі

Сынауықтарға мырыш, магний, темір және мыс салып, әрқайсысына 2 мл тұз қышқылы (HCl) ерітіндісін құямыз. Сынауықтарды спирт шамының жалынында қыздырамыз. Газ бөлінуі байқалады.

Бақылау

Металдардың белсенділігі әртүрлі: ең белсенді — Mg, кейін Zn, баяуырақ — Fe, ал Cu тұз қышқылымен реакцияға түспейді.

Негізгі теңдеулер

  • Mg + 2HCl → MgCl2 + H2↑
  • Fe + 2HCl → FeCl2 + H2↑
  • Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2↑

Металдардың белсенділік қатарын түсіндіру үшін орыс ғалымы Н. Н. Бекетов ұсынған кернеу қатары туралы айтылады.

Тәжірибе 2: қышқылдардың металл оксидтерімен әрекеттесуі

Қара түсті мыс(II) оксидін (CuO) сынауыққа салып, үстіне 1–2 мл күкірт қышқылы (H2SO4) ерітіндісін құямыз. Ерітіндіні қыздырғанда көгілдір түске айналады.

Реакция теңдеуі

CuO + H2SO4 → CuSO4 + H2O

Бұл — алмасу реакциясы.

7) Тапсырмалар аялдамасы

Соңғы аялдамада интерактивті тақта арқылы тапсырмалар беріледі. Мақсат — алған білімді бекіту және есептеу дағдыларын дамыту.

Тапсырма 1: формула құрастыру

Берілген карточкаларды пайдаланып, қышқылдардың формулаларын құрастырып, аттарын атаңдар:

H H2 H3 S Cl NO3 SO4 PO4

Тапсырма 2: реакция теңдеулерін құрастыру

Төмендегі реакциялардың теңдеулерін толық құрастырып, теңестіріңдер:

  • Zn + H2SO4 →
  • Fe + H2SO4 →
  • Na + HCl →
  • SO3 + H2O →
  • MgO + HCl →
  • CaO + H3PO4 →
  • NaOH + H2SO4 →
  • K2CO3 + HCl →

Тапсырма 3: есептер

  1. Массасы 6,2 г натрий оксиді (Na2O) қанша грамм күкірт қышқылымен (H2SO4) әрекеттеседі?
  2. Мөлшері 0,1 моль натрий хлориді (NaCl) қанша моль тұз қышқылымен (HCl) әрекеттесе алады?
  3. Массалық үлестері 2,4% H; 39,1% S; 58,5% O болатын заттың молекулалық формуласын табыңдар.

Бағалау

Оқушылардың жұмысы: жауаптың дұрыстығы, теңдеулерді теңестіру сапасы, тәжірибе кезіндегі бақылау мен қорытынды жасау дағдысы бойынша бағаланады.

Қорытынды және үй тапсырмасы

Қорытындылау

Сабақ соңында қышқылдардың индикаторларға әсері, металдармен және металл оксидтерімен әрекеттесу ерекшеліктері қорытындыланады.

Үйге тапсырма

«Қышқылдардың химиялық қасиеттері» тақырыбы бойынша 4–7 жаттығулар.