Қазақша рефераттар

Едәуір күрделі

Үй тапсырмасын тексеру: сызықтық диктант

Белгілеу: ● — дұрыс жауап, ○ — қате жауап.

  1. 1

    Қосмекенділер 3 отрядтан тұрады.

  2. 2

    Қосмекенділердің дернәсілі — итшабақ.

  3. 3

    Қосмекенділер іштей ұрықтанады.

  4. 4

    Жүрегі — 4 бөлікті.

  5. 5

    Қанайналым шеңбері — екеу.

  6. 6

    Миы — 5 бөлікті.

  7. 7

    Дернәсілі өкпемен тыныс алады.

  8. 8

    Бақаға алғашқы ескерткіш XIX ғасырда қойылған.

  9. 9

    Қосмекенділер суда да, құрлықта да тіршілік ететіндіктен осылай аталады.

  10. 10

    Дернәсілдерінде бүйір сызығы болады.

Бағалау шкаласы

Баға

5

9–10 дұрыс жауап

Баға

4

6–8 дұрыс жауап

Баға

3

3–5 дұрыс жауап

Баға

2

0–2 дұрыс жауап

Бауырымен жорғалаушылар класы

Бауырымен жорғалаушыларды зерттейтін ғылым герпетология деп аталады. Бұл жануарлар эволюцияда маңызды өзгерістермен сипатталады: олардың қаңқасында алғаш рет кеуде қуысы қалыптасты.

Дене бөлімдері

  • бас
  • мойын
  • тұлға
  • құйрық
  • аяқтары

Тері жамылғысы

Терісі құрғақ, мүйізді қабыршақпен қапталған. Бұл қасиет құрлықта тіршілік етуге бейімделуге көмектеседі.

Қаңқасы

Қаңқа құрылысы презентациядағы слайдта көрсетіледі (суретпен талдау ұсынылады).

Қоректенуі

  • Көпшілігі жемтігімен (жануар текті қорек) қоректенеді.
  • Кейбір түрлері өсімдікқоректі (құрлық тасбақалары).

Тыныс алуы

Тыныс алуы өкпе арқылы жүзеге асады. Өкпе құрылысы қосмекенділермен салыстырғанда едәуір күрделі.

Қанайналым жүйесі

Жүрегі әдетте 3 бөлікті, қарыншасында жартылай перде болады. Крокодилдерде жүрек 4 бөлікті. Қанайналым шеңбері — 2.

Зәр шығару

Зәр шығару жүйесі қосмекенділерге ұқсас, бірақ бүйрек арқылы бөлінетін сұйықтық мөлшері аз. Жылан мен крокодилде қуық болмайды.

Жүйке жүйесі

Қосмекенділерге ұқсас, алайда ми бөлімдері жақсырақ дамыған. Алдыңғы мидың ми сыңарларында қыртыс пайда болған.

Көбеюі және дамуы

Бауырымен жорғалаушылар — дара жыныстылар. Ұрықтануы — іштей.

Аналықтары жұмыртқа салады. Бұл — құрлыққа бейімделудің маңызды белгісі.

Күйттеу кезеңінде жұптасуы әдетте 2-ден жүреді. Көп түрлерінде көктемнің соңы мен жаздың басында (мамыр–маусым) белсенді болады. Жұмыртқалары шамамен 1,5 см, сыртында тері тәрізді қабық болады; саны көбіне 6–16. Кейбірінде шілденің соңына қарай балапандары шығады.

Бауырымен жорғалаушылар — тұңғыш ұрыққабатты жануарлар.

Классификациясы (Рептилиялар)

Қабыршақтылар отряды

Жыландар мен кесірткелердің негізгі бөлігі осы отрядқа жатады.

Тасбақалар отряды

Қалқанды сауытымен ерекшеленеді; құрлық және су түрлері бар.

Крокодилдер отряды

Жүрегі 4 бөлікті; жартылай су тіршілігіне жақсы бейімделген.

Құстұмсықбастылар отряды

Ежелгі топ; өкілдері сирек кездеседі.

Адамға пайдасы мен зияны

Экожүйедегі пайдасы

Ұсақ жыландар мен кесірткелер зиянды бунақденелілерді және кемірушілерді жеп, ауыл шаруашылығына едәуір пайда келтіреді.

Тағам және шикізат

Ірі кесірткелердің, жыландардың, әсіресе тасбақалардың еті кейбір аймақтарда тағам ретінде пайдаланылады. Сондай-ақ ірі кесіртке, жылан және крокодил терісі әртүрлі бұйымдар жасауға бағалы шикізат болып келеді.

Удың медицинадағы маңызы

Улы жыландар да адам үшін пайдалы: олардың уы медицинада құнды дәрі-дәрмектер жасауға қолданылады. Сол себепті кейбір улы жыландар арнайы тәлімбақтарда өсіріледі.

Бекіту тапсырмасы: «Телеграмма»

Бос орындарды толтырыңыз:

Жорғалаушылар — ……, терісі …… қапталған, …… тыныс алады, жүрегі ……. Ұрықтануы ……. Көбеюі …….