Модель түрлері
Мақсат пен міндеттер
Бұл сабақта оқушылар модель ұғымын түсінеді, модельдерді сипаттаудың тәсілдерін меңгереді және модельдеудің қажеттілігін тәжірибелік тапсырмалар арқылы дәлелдейді.
Сабақтың мақсаты
Оқушыларды «модель» ұғымымен таныстыру.
Сабақтың міндеттері
- Модель туралы түсінікті қалыптастыру.
- Модельді анықтау және сипаттау жолдарын үйрету.
- Модельдеудің қажеттілігі мен пайдасын түсіндіру.
- Модель түрлерімен таныстыру.
Дереккөздер мен жабдықтар
- Үлестірмелі парақшалар
- Жаңа тақырыпқа арналған ресурстар
- Компьютер
- Стикерлер
- Лента
Сабақтың жүру барысы
Ұйымдастыру
Психологиялық дайындық. Сабақ басында мотивация ретінде EXPO-2017 қалашығының компьютерлік моделі туралы бейнеролик көрсетіледі.
Білім және түсіну
Тақырып «Дана үкілер» техникасы арқылы түсіндіріледі. Оқушылар мәтінмен жұмыс жасай отырып, негізгі ұғымдарды анықтап, қорытынды жасайды.
«Дана үкілер» әдісі: мәтінмен жұмыс қадамдары
1-қадам
Негізгі ұғымдар: мәтіннен жаңа түсініктерді тауып, оларға анықтама беріңіз.
2-қадам
Маңызды өмірлік даналық: мәтіннің негізгі ойын бір сөйлеммен жеткізіңіз.
3-қадам
Таныс және таныс емес: алдын ала таныс ақпарат пен мүлдем жаңа деректерді ажыратыңыз.
4-қадам
Иллюстрациялау: мәтіннің негізгі ойын сурет немесе сызба арқылы көрсетіңіз.
5-қадам
Үлгі боларлық қорытынды: келешекте қажет болатын маңызды тұжырымды шығарыңыз.
Қолдану: «Модельдер сыры»
1-тапсырма: модельдерді пәндік сала бойынша топтау
Модельдерді төмендегі бағыттар бойынша жіктеңіз: химиялық, физикалық, географиялық, биологиялық.
2-тапсырма: материалдық және ақпараттық модельдер
Төмендегі үлгілерді материалдық және ақпараттық модельдерге бөліңіз.
-
1
Глобус
-
2
Театр қойылымының декорациялық безендіру макеті
-
3
Театр спектаклінің костюмдер эскизі
-
4
Адам қаңқасының макеті
-
5
Химиялық реакциялардың теңдеуі
-
6
Абай Құнанбайұлы әулетінің ұрпақтар сызба-моделі
-
7
Қуыршақ
-
8
Су молекуласы құрылымының моделі (макеті)
-
9
Пойыздар қозғалысының кестесі
-
10
Паровоз ойыншығы
-
11
Метроның сызбасы
-
12
Шаршының ауданын табу формуласы
-
13
Чарльз Бэббидждің суреті
Күтілетін нәтиже
Оқушылар материалдық модельдердің заттай түрде жасалатынын, ал ақпараттық модельдердің мәтін, сызба, формула, кесте сияқты таңбалық түрде берілетінін мысалдар арқылы ажыратады.
Талдау: логикалық есеп
Міндет
Кімнің немен айналысатынын анықтап, шешімін кесте түрінде көрсетіңіз.
Бір көшеде үш жасөспірім тұрады: Қайрат, Мақсат және Архат. Олардың бірі — мықты шахматшы, екіншісі — футболшы, үшіншісі — достарымен жиі бас қосып, уақытын солармен өткізуді ұнатады.
Бірде футболшы досына шахмат үйренуге барады. Алайда анасы оның сол көшеде тұратын, бәріне таныс досымен би кешіне кеткенін айтады.
Сонымен қатар Архаттың Мақсат туралы ешқашан естімегені белгілі.
Көмек (бағыт-бағдар)
- Шешімді «Архат шахматшы емес» деген тұжырымнан бастаңыз.
- Себебі шахматшы футболшыны да, би кешін ұнататын баланы да тануы тиіс.
- Мақсат би кештеріне қызықпайды: би кешін ұнататын баланы бәрі таниды, ал Мақсатты Архат танымайды.
Сергіту: «Сөзжұмбақ»
Тапсырма
Тақтаға төмендегі сөздер жазылады. Сұрақ: бұл сөздерді қандай жайт біріктіреді?
- Бірлік
- Бекінген
- Күш
- Төртгүл
- Әбестік
- Қалтырау
- Жетіген
- Сегізаяқ
- Тоғызқұмалақ
- Қонақ
- Қырықтық
- Келу
- Желтоқсан
- Жүзім
- Жымыңдаған
Жауабы
Сөздердің барлығының құрамында сан атауларына байланысты ұғымдар, тұрақты тіркестер немесе санмен байланысқан бейнелі мағына байқалады.
«Ұшқыр ой»: графикалық модель құру
Сабақ соңында оқушылар модельдерді сипаттау әдісі, модельдеудің қасиеттері және модель түрлері бойынша негізгі ұғымдарды біріктіріп, графикалық модель (сызба, интеллект-карта немесе блок-схема) құрады.
Нәтиже
Тақырыпты құрылымдау және байланыстарды көру
Дағды
Жіктеу, дәлелдеу, қорытындылау
Өнім
Көрнекі сызба/карта түріндегі ақпараттық модель
Қысқа қорытынды
Бұл сабақ жоспарында оқушылар модель ұғымын нақты мысалдар арқылы меңгеріп, модельдерді әртүрлі белгі бойынша жіктейді және мәтіндік ақпаратты талдап, оны кесте, формула, сызба сияқты ақпараттық модельдерге айналдыруды үйренеді.