Қазақша рефераттар

Жұрнақ жалғанған сөзді тауып жазу

2-сынып

Сабақтың тақырыбы: Жұрнақ пен жалғау

Бұл сабақта оқушылар қосымшалардың қызметін ажыратып, жұрнақ арқылы жаңа сөз жасалатынын және жалғау арқылы сөздердің бір-бірімен байланысатынын тәжірибе арқылы түсінеді.

Сыни ойлау Топтық жұмыс Сөз құрамы Ойын арқылы оқу

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: Қосымшалардың қызметі туралы түсінік беру; түрткі сұрақтар арқылы сыни ойлауға үйрету.
  • Дамытушылық: Бірлесіп жұмыс істей отырып, өз ойын дәлелдеуге және өзгенің пікірін тыңдауға баулу; алған білім мен білікті қолдану дағдыларын дамыту.
  • Тәрбиелік: Төрт түліктің пайдасын танып, жан-жануарларға қамқорлық көрсетуге тәрбиелеу.

Көрнекіліктер мен әдіс-тәсілдер

Көрнекіліктер

Кесте, суреттер, сөзжұмбақ, алма ағашы, сандар.

Әдіс-тәсілдер

Суретпен жұмыс, әңгімелесу, сұрақ-жауап, ойын, талдау, жинақтау.

Сабақтың құрылымы

  1. I Ұйымдастыру кезеңі
  2. II Өткен сабақты қайталау
  3. III Жаңа тақырып: жұрнақ пен жалғау
  4. IV Сергіту сәті
  5. V Оқулықпен және тақтамен жұмыс
  6. VI Рефлексия және бағалау
  7. VII Қорытынды
  8. VIII Үй тапсырмасы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Жағымды ахуал қалыптастыру

Сыныпта біздің тыныштық,

Естілмейді дыбыс түк.

Мұны біз де қоштаймыз,

Кешіккенді тоспаймыз.

Күнделікті қызықты —

Кезекті сабағымызды бастаймыз.

Топқа бөлу

Оқушылар жемістерді таңдау арқылы 2 топқа бөлінеді.

Қонақтар мен кейіпкерлер

Сабақ ерекше өтеді: қонақ ұстаздар қатысады. Сонымен бірге бізге Алдар көсе мен Қожанасыр “келіп”, тапсырмалар алып келеді.

  • Алдар көсе — ақылды, айлакер, зерделі кейіпкер.
  • Қожанасыр — кейде қу, кейде аңқау, кейде жомарт мінезді образ.

Оқылған шығармалар

«Үш сом», «Қожанасыр мен ашқарақ», «Қожанасыр мен Алдар көсе».

Бәйге ойыны: қайталау сұрақтары

Оқушылар өткен тақырыптарды еске түсіру үшін сұрақтарға жауап береді.

  1. 1 Сөз неден құралады?
  2. 2 Буын неден құралады?
  3. 3 Сөз нені білдіреді?
  4. 4 Қазақ әліпбиінде қанша әріп бар?
  5. 5 Дыбыстар неше түрге бөлінеді?
  6. 6 Дауысты дыбыстар неше түрге бөлінеді?
  7. 7 Дауыссыз дыбыстар неше түрге бөлінеді?
  8. 8 Түбір дегеніміз не?
  9. 9 Қосымша дегеніміз не?

II. Өткен сабақты қайталау: сөзжұмбақ

Сөзжұмбақтың жауабы: «ҚОСЫМША».

I топ

  1. 1) Тілі жоқ өзінде, сөзі бар ізінде. (Қалам)
  2. 2) Төрт қырлы өзі аппақ, тақтадағы ізі аппақ. (Бор)
  3. 3) Жылт-жылт еткен, жырадан өткен. (Су)

II топ

  1. 4) Көлдің беті көк әйнек, сырғанауға тым әйбәт. (Мұз)
  2. 5) Жазда да, қыста да өзгермейтін бір түсте. (Шырша)
  3. 6) Қыста ғана болады, ұстасаң қолың тоңады. (Қар)

III. Жаңа тақырып: жұрнақ пен жалғау

Оқушылар “қосымша” еліне саяхат жасап, қосымшаның екі түрімен танысады: жұрнақ және жалғау.

Жұрнақ

Түбірге жалғанып, жаңа сөз жасайды; мағынасы өзгереді.

Жалғау

Сөздерді өзара байланыстырады; түбір мағынасы сақталады.

Суретпен жұмыс: «жылқы» сөзі

1) Жұрнақ арқылы

жылқы + -шы → жылқышы

«Жылқышы» — жылқы бағатын адам. Яғни жұрнақ жалғанғанда жаңа мағыналы сөз жасалды.

2) Жалғау арқылы

жылқы + -да → жылқыда

Мағына өзгермейді; сөз сөйлем ішінде басқа сөздермен байланысуға икемделеді.

Қорытынды ереже

Түбір сөзге қосымшалар әртүрлі қызмет атқарып жалғанады: жұрнақ жаңа сөз жасайды, ал жалғау сөздерді байланыстырады.

Оқу + -шы

Оқушы (жаңа сөз)

Оқу + -лық

Оқулық (жаңа сөз)

Оқу + -ға

Оқуға (байланыс)

V. Оқулықпен және тақтамен жұмыс

1-топ: 330-жаттығу

Жаттығу ауызша орындалады. Оқушылар қорытынды жасап, ережені хормен оқиды.

2-топ: 331-жаттығу

Мақалды оқып, талдау жасайды. Жұрнақ жалғанған сөздерді тауып жазады:

Өнер+лі жігіт өрде озар,

Өнер+сіз жігіт жер соғар.

332-жаттығу

Берілген сөздермен сөйлем құрап, ауызша түрде сөз құрамына талдау жасайды: досы, іскер, жұмысшы.

Мысал

Достық күші бірлікте.

Мысал

Жұмысшы жұмысқа келді.

Мысал

Менің ағам іскер.

Тақтамен жұмыс: 333-жаттығу

Сөздерден жұрнақ пен жалғауды ажыратады:

батырлық ғалымның іскер көмірді көлшік әжем биші дәптері бастық бидайды

VI. Рефлексия және бағалау

«Алма жинау» ойыны

Кел, балалар, ойнайық!

Тектен-текке тұрмайық.

Жемістерді жинайық,

Үзіп алып бақтардан,

Достарымызға сыйлайық.

Ойын шарты: Алма суреттерінде жазылған сөздерді ажыратып, жұрнақ жалғанған сөзді Алдар көсеге, жалғау жалғанған сөзді Қожанасырға береді. Қай топ шатаспай орындаса — сол жеңеді.

далада орындық күйші досы мүсінші сабаққа асхана аязды

VII–VIII. Қорытынды және үй тапсырмасы

Қорытынды

Оқушылар жұрнақтың жаңа сөз жасайтынын, ал жалғаудың сөздерді байланыстыратынын мысалдар арқылы бекітеді.

Үйге тапсырма

«Төрт түліктің пайдасы» тақырыбында үйде шағын әңгіме жазу: оның пайдасы, күтімі және қамқорлық туралы ой қосу.