Балалардың көңілін сабаққа аудару
1-сабақ: Заттардың қасиеттері
Сабақтың мақсаты — баланың даму деңгейін, пішін мен түс туралы түсінігін анықтау және заттардың қасиеттері туралы білімін дамыту.
Алғашқы сабақта балаларды сабақта қолданылатын оқу құралдарымен таныстырған дұрыс: әліппе-дәптер, үлестірмелі материалдар, жазу дәптері. Шартты белгілерге қысқаша тоқталыңыз, бірақ бірден жаттап алуды талап етпеңіз. Әр сабақта осы белгілерге қайта оралып, балалардан: «Бұл тапсырмада не істеу керек?» — деп сұраңыз.
Дәптердегі материалды енгізе отырып, ойын түріндегі жұмыстарды көбірек ұйымдастыру ұсынылады. Бірінші және кейінгі сабақтарда алғашқы есеп көбіне сюжетті картина арқылы беріледі: суретке сүйене отырып, балада математикалық түсініктер мен әрекет тәсілдері қалыптастырылады.
Сюжетті суретпен жұмыс және ойындар
№1 сурет
Балалар санайды, пішіндер мен түстерді ажыратады.
Мақсат
Түс пен пішінді тану дағдыларын байқау.
Фокус
Баланың түс қабылдауының дұрыстығын тексеру.
Түсті қабылдаудың дұрыстығын тексеру үшін №2 ойын-жаттығуын қолдануға болады. Тақтаға қолында қылқаламы бар, кемпірқосақ түстері тұрған бояулармен суретшінің суретін іліңіз.
Ойын-жаттығу: «Қай жері дұрыс емес?»
«Суретші жеміс-жидектерді дұрыс боямаған. Қай жері дұрыс емес екенін айтыңдар».
Ойын: шартты белгілер бойынша затты тап
- Мысал белгі: дөңгелек, кіші, қызыл.
- Балалар сипаттамаға сәйкес затты суреттен табады және таңдауын түсіндіреді.
№3 есеп: түсі мен саны бойынша бөлу
Белгілі бір түспен белгіленген бос торкөзге суреттегі сол түстегі заттар санына тең етіп таяқшалар салу керек. Бұл тапсырма арқылы мұғалім балалардың қалай санайтынын байқайды.
Оқу жылы басындағы диагностика
Оқу жылының басында балалардың заттарды санау, түрлі заттардың санын салыстыру, «артық/кем» немесе «тең» екенін анықтау деңгейін тексерген жөн. Әсіресе мектепалды топқа жаңадан келген балалардың: есептеу, қосу, көзбен мөлшерлеу немесе сандарды салыстыру тәсілдерінің қайсысын көбірек қолданатынын бақылаңыз.
Үлгі тапсырмалар мен сұрақтар
- Мұнда үлкен матрешкалар қанша? Кішкентай матрешкалар қанша екенін сана.
- Көк шаршы көп пе, қызыл шаршы көп пе, соны анықта (үстел үстінде 5 үлкен шаршы және 6 кіші шаршы аралас орналасқан).
- Текшелердің қайсысы көп: сары ма, әлде көк пе? (6 сары текше бір-бірінен алшақ, 7 көк текше бір-біріне жақын орналасқан.)
Тексеру нәтижесі балалардың есептеуді қалай меңгергенін және қай сұрақтарға ерекше назар аудару керектігін көрсетеді. Мұндай тексеруді 2–3 айдан кейін қайталау пайдалы.
№4 есеп: конструктормен жұмыс
Алдымен конструктор бөлшектерін санау ұсынылады. Содан кейін жоспар-сурет қарастырылады: санаумен қатар сурет-жоспар боялады. Бұл тапсырма сан мен көрнекі жоспарды байланыстыруға көмектеседі.
Үлестірмелі материалдар: «Мынау қандай зат?» ойыны
Сабақта баспадан шыққан үлестірмелі материалдарды қолдануға болады. Мұғалім 5×5 ұяшықтан тұратын кестеге пішіні әртүрлі заттардың суреттерін орналастырады да, заттың атын айтпай, оның қасиеттерін сипаттайды: түсі, пішіні, қолданылуы, неден жасалғаны және т.б. Балалар сол затты табады. Кейін бұл жұмысты балалардың өздері де жүргізеді.
Түстерді бекіту
Қима үлестірмелі кесте осы және келесі сабақтарда түстерді, түс атауларын бекітуге қолданылады. Түстерді ретімен қайталаңыз: қызыл, қызыл сары, сары, жасыл, көгілдір, көк, күлгін. Қажет болса, түстің ашық және қою реңктерін де таныстыруға болады.
2-сабақ: Заттардың қасиеттері
Сабақтың мақсаты — заттардың қасиеттері туралы түсініктерді тереңдету. Әдіс-тәсілдер: таныстыру, ауызша жұмыс. Көрнекілік: суреттер, ойыншықтар, түрлі-түсті қарындаштар.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру
Балалардың назарын сабаққа аудару: «Бір, екі, үш — сынып іші тып-тыныш. Сабақты бастаймыз».
2) Ауызша санау
1-ден 5-ке дейін тура санау және кері санау.
Бұл сабақта заттардың өлшем және материал сияқты қасиеттері қосылады. Сондай-ақ «шаршы ішіндегі екі үй» бейнесі бар жаңа шартты белгімен таныстыру қажет.
Оқулықпен жұмыс (№1 сурет)
Үстел үстінде үлкен қарбыз, үлкен сопақ зат, кішкентай домалақ қауын, орташа кәді, қияр, алма, қараөрік, алмұрт, қызанақ бейнеленген. «Затты тап» немесе «қасиетін ата» ойыны күрделенеді, себебі сипаттамаға енді өлшем де қосылады. Дәптердегі шартты белгілер үш қасиеттен тұрады: түс, пішін, өлшем.
Өзіндік жұмыс (№2 тапсырма): «Не өзгерді?»
Әр жағдайда өлшем, түс немесе сан өзгеруі мүмкін. Мысалы: сол жақта — үлкен қызыл алма, оң жақта — кішкентай сары алма. Балалар шартты белгілері бар карточканы таңдайды (түс, өлшем, пішін).
Маңызды тәртіп
- Алдымен бақылау жасалады.
- Бала таңдауын түсіндіреді.
- Содан кейін ғана тиісті жапсырма жұлыніп, жапсырылады.
Пайдаланылмаған жапсырмалар қосымша тапсырмалар мен есеп құрастыруға жарайды.
Сергіту сәті
Оң қолымда бес саусақ,
Сол қолымда бес саусақ.
Қоссам екі қолымды,
Болады менде он саусақ.
№3 тапсырма: ортақ және айырмашылық белгілерін табу
Суреттер бойынша балалар ортақ және әртүрлі қасиеттерді анықтайды. Үлестірмелі материалдар кестесі арқылы қасиеттерді қайталауға болады: түс, пішін, өлшем, материал, қолданылуы, дәмі, иісі, жалпы атауы.
Заттарды бір белгі бойынша топтастыруға да үйретіңіз: мысалы, үлкен және кіші түймелер, немесе екі тесігі бар және төрт тесігі бар түймелер.
Ауызша жұмыс: жуандығы әртүрлі жолақтарды реттеу
Ұзындығы бірдей, бірақ жуандығы әртүрлі 4–5 жолақты жіңішкесінен бастап ретімен орналастырыңыз.
№4 тапсырма: жуан және жіңішке қарындаштарды біріктіру
Жуан қарындаштарды қораппен, ал жіңішкелерін стақанмен сәйкестендіріңіз. Мұғалім тапсырманы оқиды, балалар орындайды.
Қорытынды
- 1-ден 5-ке дейін тура және кері санау.
- Жеке балаларға санату.
- Белсенді қатысқан балаларды бағалау, мадақтау.
- «Сабақ ұнады ма?» — ой бөлісу.
- Соңында «Қандай зат екенін тап» ойынын қайталау арқылы қасиеттерді жалпылау.
Сабақ: Не қайда орналасқан?
Сабақтың мақсаты — балалардың кеңістік туралы түсініктерін дамыту және заттың кеңістіктегі орнын дәл сипаттауға үйрету. Балалар «алдында, артында, арасында, қасында, ортасында, маңында, астында, үстінде, оң жақта, сол жақта» сияқты сөздермен танысады және «Қайда орналасқан?» сұрағына жауап беруді үйренеді.
Әдіс-тәсілдер: таныстыру, ауызша жұмыс. Көрнекілік: суреттер, ойыншықтар, түрлі-түсті қарындаштар.
Сабақ барысы және тапсырмалар
1) Ұйымдастыру
«Бір, екі, үш — сынып іші тып-тыныш. Сабақты бастаймыз».
2) Ауызша санау
1-ден 5-ке дейін тура санау және кері санау.
№1 тапсырма: сурет бойынша жұмыс
Балалар суреттен кішкентай қызыл допты және сыйлық салынған қорапты табады. Көп жағдайда олар орналасу орнын атамай, тек саусақпен көрсетеді. Мұндайда «Ол жерде не жатқанын тап» ойыны көмектеседі: біреу заттың орнын және қасиетін сипаттайды, қалғандары табады.
Мысал сұрақ: «Қыздың артында, сөренің үстінде дөңгелек зат жатыр. Бұл не?»
Суретпен жұмыс барысында кеңістік сөздерін барынша көп қолдануға тырысыңыз. Сөздерді балалармен бірге хормен қайталап, тапсырманы үлестірмелі материалдар арқылы бекітіңіз.
Жиһаз орналастыру арқылы бекіту
Тапсырмаға сәйкес бөлмеге жиһазды орналастырып, суреттерді ілуге болады. Мысалы: «Диванды орындық пен шкафтың ортасына қойыңдар. Суретті диванның үстіне іліңдер. Диванның алдына кілемше төсеңдер» және т.б.
Суретшінің көрінісін аяқтау
Тақтаға көрінісі аяқталмаған плакат пен суретшінің картинасын іліңіз. Балалар күн, өзен, шырша сияқты элементтерді орналастырып, «астында, үстінде, арасында, қасында, оң жақта, сол жақта» сөздерін қолданып, олардың орнын айтады.
№2 тапсырма: бағдаршаны бояу және бағытты атау
Бұл тапсырма қозғалыс бағыты туралы білімді дамытады: солға, оңға, жоғары, төмен. 6 жас шамасында балалар «жоғары/төменді» жақсы ажыратады, бірақ «оң/солды» жиі шатастырады. Сондықтан үлестірмелі материалмен ауызша пысықтау тиімді.
Ұлудың жүрісін сипаттау
«Ұлу 2 торкөз төмен, 3 торкөз оңға жылжыды» сияқты сипаттамалар арқылы қозғалысты торкөз бойынша айтуға үйретіңіз. Жолды дәптерге жазуға немесе бағдаршамен көрсетуге болады.
№3 тапсырма: кестемен жұмыс (жол және баған)
Бұл формат тапсырмалар кейін де қайталанатындықтан, орындау ретін алдын ала түсіндіріңіз: алдымен кестенің элементтерін (жол, баған) қайталау, содан кейін жол бойындағы пішіндерді салыстыру. Балалар ұқсастық пен айырмашылықты табады және шартты белгі арқылы сәйкес қасиетті көрсетеді.
Жапсырманы жапсырмас бұрын, баладан өз таңдауын түсіндіріп беруін міндетті түрде сұраңыз.
Өзіндік жұмыс (№4 тапсырма)
Тәрбиеші тапсырманы оқиды, балалар оны жай қарындашпен орындайды.
Сергіту сәті
Оң қолымда бес саусақ,
Сол қолымда бес саусақ.
Қоссам екі қолымды,
Болады менде он саусақ.
Қорытынды
- 1-ден 5-ке дейін тура және кері санау.
- Жеке балаларға санату.
- Белсенді қатысқан балаларды бағалау және мадақтау.
- «Сабақ ұнады ма?» — ой бөлісу.
- Соңында «Қандай зат екенін тап» ойынын қайталап, бұрын өткен қасиеттерді жалпылау.