Әдебиет - сөз өнері
«Оқып үйренбесең, өнерге де, даналыққа да қолың жетпейді» (Демокрит)
Білім беру жүйесіндегі жаңғыру және жеке тұлғаға бағдар
Елімізде жүріп жатқан іргелі өзгерістер мен қайта жаңғырулар білім мен тәрбие беру жүйесіне де түбірлі жаңа мақсаттар мен міндеттер әкелді. Ұлттық білім беру жүйесін жаңарту бағытында елеулі өзгерістер жүзеге асуда.
Білім мен тәрбиені жеке тұлғаға бағдарлау — бүгінгі әлемдік педагогика алдындағы негізгі талаптардың бірі.
Түсінік
Г. Н. Селевко жеке тұлғаға: «Личность — это психическая, духовная сущность человека, выступающая в разнообразных обобщенных системах качеств», — деп анықтама береді.
Патриоттық тәрбие және мұғалімнің жауапкершілігі
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев: «Біз тек болашақ ұрпақты ғана емес, жалпыадамзаттық қадір-қасиеттердің мән-маңызын түсінетін, жаны да, тәні де таза, білімді патриот азаматтар буынын тәрбиелеуге міндеттіміз», — деп атап өткен.
Балаларды Отанды, туған жерді, өз халқын сүюге тәрбиелеу — мұғалімнің аса маңызды, жауапты әрі қадірлі парызы.
Осы тұрғыдан алғанда, жеке тұлға бойына Отанын, туған жерін, халқын сүю қасиеттерін қалыптастыруда мектеп мұғалімінің, соның ішінде қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімінің орны ерекше.
Әдебиет — сөз өнері, адамтану және тәрбие құралы
Әдебиет — сөз өнері. Ұлағатты ойшылдар әдебиетті адамтану құралы десе, әдебиет пәнін адам тәрбиелеу құралы деуге болады.
Әдебиет жеке тұлғаға сөз маржандарының қыр-сырын игертумен қатар, ең бастысы — өмірдің ең қымбат құндылықтары саналатын жақсылық пен ізгіліктің дәнін себеді.
Әдебиет сабағын адам бойындағы асқақ арман, әдемі сенім, әсемдік пен сұлулыққа құштарлық сияқты ең мөлдір сезімдер мен кісілік қасиеттер туралы сырласу сабағы деп те қарастыруға болады.
Негізгі құндылық
Әдебиет — оқушының адамгершілік бағдарын қалыптастыратын пән.
Тілді игеру
Сауатты оқу, түсіну және ойды жеткізу — барлық пәнді меңгерудің іргетасы.
Қызығушылықты ояту: дәстүрлі оқытудан әрекетке негізделген сабаққа
Қай пәннің де білім, дағды және тәрбие берудегі орны бар. Дегенмен әдебиет пәні ерекше қызмет атқарады: кез келген пәнді ұғыну үшін оқушы сауатты оқып, оқығанын түсініп, ойын дәл жеткізе білуі қажет.
Ғылым мен техника қарқынды дамыған кезеңде оқушылардың көркем әдебиетті өздігінен құлшына оқуы сирек кездесуі мүмкін. Сондықтан оқушының қызығушылығын ояту — мұғалімнің кәсіби шеберлігіне байланысты.
Егер сабақ дәстүрлі үлгіде мұғалім түсіндіріп, оқушы тек дайын ақпаратты қайталаумен шектелсе, бұл оқу үдерісі өнімсіз болып, бірсарынды әсер қалдырады.
Ал көркем туындыға қатысты оқушының өз қабылдауы, өз пікірі қалыптасып, сол пікірге сүйенген ізденіс жұмыстары ұйымдастырылса, жаңа білім табиғи түрде меңгеріледі, сабақ та нәтижелі әрі қызықты өтеді.
Сабақтың өзегі
- Оқушы әрекеті — бірінші орында.
- Өзіндік ойлау мен пікірлесу — басты құрал.
- Ізденіс пен дәлел — түсінуді тереңдетеді.
Ойлау мәдениеті және зерттеуге негізделген ұстаным
Ұлы Абай білім алудың жолын былайша тұжырымдаған: «Білім, ғылымды көбейтудің екі қаруы бар: бірі — ойлау, пікірлесу; екіншісі — сақтау, қорғау. Сонда білімің зораяды».
Демек, әр сабақ ізденуге және зерттеуге жетелейтін ұстанымға негізделгені жөн. Бұл тұрғыда Сократтың «зерттейік» қағидасы (ізденіс арқылы тану) сабақ мазмұнымен үйлесім табады.
Өз тәжірибемде әдебиет пәнін оқытуда ой тастау, ойланту, ойлау технологиясының моделін ұстана отырып сабақ өткізудің тиімділігін байқадым.