Білекке сенген заманда ешкімге дес бермедік, Білімге сенген заманда қапы қалып жүрмелік
Мектеп жұмысы мен оқушы жетістіктерін өрістетудегі негізгі тұлға — мұғалім (Strong, 2011). 2012–2013 оқу жылы басталғанда Кембридж университеті бағдарламасына негізделген үш айлық курс туралы көптеген сұрақтар мені де толғандырды: бұл курс нақты нені үйретеді, оның мектеп тәжірибесіне қандай ықпалы болады?
Республикалық деңгейде оқыған әріптестеріммен бірлесе білімімді толықтыра отырып, білім беру саласындағы жаңалықтар мен өзгерістерді жүйелі түрде түсіне бастадым. Ең маңызды түйінім: құзырлы оқытуда негізгі фактор — мұғалімнің оқушының тақырып мәнін өз бетімен меңгеруін түсініп, бағалай алуы. Бұл тәсіл оқушының оқу үдерісіне белсенді қатысуын талап етеді, демек оқушы өз оқуына жауапкершілік алады.
Мұғалім рөлі және тиімді оқу ортасы
Оқушы жауапкершілікті көбіне сабақ барысында мұғалім қалыптастыратын ортада сезініп, қабылдайды. Сондықтан оқыту сапасы мұғалімнің кәсіби қасиеттеріне тікелей байланысты. Осы тұста Шульман сипаттаған «үш көмекші» (мұғалімнің кәсіби тіректері) оқытудың нәтижелілігін айқындайтын маңызды бағдар ретінде көрінді.
Сонымен қатар, сапалы әрі табысты оқыту белгілі бір деңгейде мұғалімнің қалыптасып отырған жағдайларға бейімделе алуына тәуелді екенін анық байқадым.
Диалогтік оқыту және «оқушы үні»
Диалогтің оқу сапасына ықпалы
Мерсер мен Литлтон (2007) диалог сабақта оқушылардың қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың білім деңгейінің өсуіне де үлес қосатынын атап көрсетеді. Ал Александер (2004) оқытудағы әңгімелесуді қарым-қатынастың бірсарынды үдерісі емес, керісінше екіжақты бағытта идеялар алмасуы арқылы оқушының білім алу үдерісі ілгерілейтін әрекет деп түсіндіреді.
Оқушыны сөйлету мәдениеті
Джин Роддок «оқушы үніне» ерекше назар аударудың маңызын көрсетеді. Дәстүрлі стильде мұғалім жетекші рөлде болса, қазіргі тәжірибеде оқушының ойын еркін жеткізуіне, пікір қалыптастыруына және оны дәлелдеуге жағдай жасау — басты міндеттердің бірі екенін түсіндім.
Топтық жұмыс және сыни ойлау
Топтық жұмыс оқушылардың бір-бірінен қалыспауына түрткі болып, жағымды бәсекелестік қалыптастырады. Әдетте сабақта үнсіз отыратын оқушы топ ішінде сөйлей бастайтынын, ал кейбір оқушылардан көшбасшылық қабілет байқалатынын тәжірибеде көрдім.
Дегенмен, мұның бәрі мұғалімнің ертеңгі 45 минуттық сабағына мұқият дайындалып, оқушыға бағыт-бағдар бере отырып, сыни ойлатуына байланысты. Флейвелдің «Сыни тұрғысынан ойлау — бұл сынау емес, ойлау туралы ойлану» деген тұжырымын негізге ала отырып, оқушыға жауап бермес бұрын ойлануға уақыт беру қажеттігін айқын түсіндім.
Нәтижесінде оқушыларда байқалған өзгерістер
- Топпен жұмыс жасау дағдылары қалыптасты.
- Ойларын бірлесе жинақтап, қағазға түсіруді үйренді.
- Әрқайсысы өз пікірін білдіруге талпынды.
- Пікірін қорғауға қажет сөйлеу дағдылары нығая бастады.
- Пәнге қызығушылығы тереңдеді.
- Топ үшін жауапкершілік пен белсенділік артты.
- Бірін-бірі бағалау мәдениеті қалыптаса бастады.
- Сауалнама мен тест қорытындылары білім сапасында ілгерілеушілік бар екенін көрсетті.
Коучинг, тәлімгерлік және мектептегі кәсіби қауымдастық
Коуч ретіндегі тәжірибем
- Жекеленген оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, білім алу қажеттіліктеріне қатысты мәселелер бойынша мұғалімдерге қалай кеңес беруді үйрендім.
- Коуч және тәлімгер рөлін атқара отырып, мұғалімдердің топтық және жекелей оқуын ұйымдастырдым, басқардым, бағыт-бағдар бердім.
- Мектеп мұғалімдерінің кәсіби қоғамдастығының жұмысына бастамашы болдым, бұл бастаманы әріптестерім белсенді қолдады. Нәтижесінде мектебіміз ауданда осы бағдарлама бойынша үлгі тірек мектеп мәртебесіне ие болды.
- Мектепте тізбектелген сабақтар топтамасын жоспарлау барысында тәлімгерлік рөлді жүйелі атқара бастадым.
Оқушы жетістігін арттыруда уақтылы әрі сындарлы кері байланыс шешуші орын алатынын тәжірибе көрсетті: жетістіктерді айқындау, оны ынталандыру жолдарын ұсыну және оқуды жақсарту үшін әлі де дамытуды қажет ететін тұстарды нақтылау — оқушыға да, әріптеске де, ата-анаға да бірдей маңызды.
Сонымен бірге Эдвард де Бононың «Ақылдың алты қалпағы» әдісі арқылы ойды жүйелеуді, мәселені әр қырынан қарауды тиімді қолдана бастадым.
Қорытынды ой
«Орташа мұғалім — айтып береді, жақсы мұғалім — түсіндіреді, үздік мұғалім — көрсетеді, ұлы мұғалім — шабыттандырады», — деп А. У. Уорд айтқан.
Қытай мақалы да осы ойды тереңдетеді: «Маған айт — ұмытамын, көрсет — есімде сақтармын, мені қызықтыр — сонда түсінемін».
Абылай ханның өсиеті бүгінгі білім кеңістігінде де өзектілігін жоғалтпайды:
«Білекке сенген заманда ешкімге дес бермедік,
білімге сенген заманда қапы қалып жүрмелік!»
Бастаған жұмыстарыңызға сәттілік тілеймін.