Қоғамдық мінез - құлықты қалыптастыру және іс - әрекетті ұйымдастыруда ойын әдістерінің маңызы
Қоғамдық мінез-құлықты қалыптастыру және іс-әрекетті ұйымдастыруда ойын әдістерінің маңызы
Қазіргі дәуір жастары жан-жақты дамуға ұмтылады. Мектеп оқушылары бірқалыпты, іш пыстырарлық сабақтарға қарағанда компьютерлік ойындарға көбірек қызығады. Сондықтан бүгінгі талапқа сай білім беру бізден — мұғалімдерден — үздіксіз ізденіс пен үлкен еңбекті талап етеді.
Өз тәжірибеме сүйене отырып, ағылшын тілі сабақтарында ойын әдістерінің маңызы ерекше деп есептеймін. Өйткені ойын — бастауыш және орта буын оқушылары үшін табиғи әрі жетекші әрекет. Ойын барысында пән аралық байланыс орнап, баланың белгілі бір іске бейімділігі, мүмкіндігі және қызығуы айқын байқалады.
Ойын түрлері
Ойын мазмұны мен түріне қарай: мазмұнды-бейнелі, қимыл-қозғалыс, дидактикалық, құрылыс, кейіптендіру ойындары болып бөлінеді.
Мазмұнды-бейнелі және кейіптендіру ойындары
Мазмұнды-бейнелі ойында балалар ойын мазмұнын түсінікті жеткізуге тырысады, қажетті құрал-жабдықтарды табады, дайындауға еңбек етеді. Рөлге еніп, кейіпкердің киімін киіп, қимылын және дауыс ырғағын мәнерлеп беруге ұмтылады.
Мысал: «The Wolf and Seven Little Kids»
Ертегіні оқығанда оқушылар кейіпкерлердің дауыстарын салуға, киімдерін киіп, қимылдарын дәл көрсетуге талпынады. Бұл сөйлеу мәдениетін де, сенімділікті де арттырады.
Мәнерлеп оқу және интонация
Тақпақтардағы кейіпкерлердің дауыс ырғағын келтіріп айту — тілдің әуезділігін, дұрыс екпінді және диалогтік сөйлеуді қалыптастырады.
Үлгі диалог
Cat: Little mouse, little mouse, Where is your house?
Mouse: Little cat, little cat, I have no flat. I am a poor mouse, I have no house.
Cat: Little mouse, little mouse, Come to my house.
Mouse: Little cat, little cat, I cannot do that, You want to eat me!
The Clock: Tick-tock, tick-tock. Now it’s ten o’clock. Ten o’clock, ten o’clock. And what do you do, children, when it’s ten o’clock?
Children: We are at the English lesson when it’s ten o’clock.
Мұндай тапсырмаларды орындау барысында оқушылар көркемдік пәндерден (ән-саз, бейнелеу өнері) алған білімдерін де қолданады. Мысалы, “Good night, good night, My little child…” тақпағын үйренгенде қуыршақты ұйықтату үшін бесік жырын айтып, әлдилеу сияқты ұлттық дәстүр элементтері көрініс табады.
Шығармашылық пен ұлттық құндылық
“Carol’s kitchen” сияқты ойындарда оқушылар бейнелеу өнері сабақтарында жасаған ыдыс-аяқ пен үй жиһаздарын, қағаздан құрастырған бұйымдарды пайдаланады. Бұл тек ойнау емес — еңбекке баулу, ұқыптылық, ұлттық мәдениетке құрметті қалыптастыру.
Құрылыс ойыны: кеңістік, салыстыру, сипаттау
“Our house” ойынында бала сызық бойына әдемі үй макетін жасап, түстердің үйлесімін қадағалайды. Құрылыс материалдарын пішініне, көлеміне (кең–тар), биіктігіне (биік–аласа) қарай салыстырады. Қазақтың ұлттық киіз үйін қазіргі үйлермен салыстырып, ұқсастық пен айырмашылықты айтады.
Осы ойын арқылы дамитын дағдылар
- Сын есімдер, түстер, геометриялық пішін атауларын қолдану
- Шығармашылық ойлау және жаңа мазмұн ұсыну
- Өзін-өзі және өзара бағалау дағдысы
- Зейін, ұқыптылық, эстетикалық талғам
Дидактикалық ойындар: қабылдау мен тілдік үлгілер
“Animals and birds”, “Toys and school subjects”, “Clothes”, “Transports”, “Foods” сияқты дидактикалық ойындар есту, көру, сезіну, қабылдау үдерістерін дамытады. Балалар жануарлар мен ойыншықтардың дыбысын ажыратып, заттарды пішініне, түсіне, көлеміне қарай іріктеуге және әртүрлі қимылдарды орындауға үйренеді.
Ауызша дидактикалық үлгілер
- Have you a ball? — Yes, I have.
- Has she a book? — No, she hasn’t.
- Can I borrow your book? — Yes, you can.
- Am I wearing a hat? — Yes, you are. / No, you are not.
- Is the cat fat? — Yes, it is. / No, it isn’t.
- How are you? — I am OK.
“Whose clothes are those?” тақырыбында екі қуыршақты киіндіруге арналған суреттерді ретімен жинастыру — балалардан байқағыштық пен тапқырлықты талап етеді. Сонымен бірге бұл тапсырмалар сөздік қорды жүйелеуге көмектеседі.
Қимыл-қозғалыс ойындары: ырғақ, тәртіп, ынтымақ
Қимыл-қозғалыс ойындарында санамақтар, өлеңдер, тақпақтар жиі қолданылады. Мысалы, “Ten green bottles” сияқты қайталамалы өлеңдер арқылы бала тілдік құрылымды тез меңгереді әрі әрекетпен байланыстырып есте сақтайды.
Үзінді
Ten green bottles, standing on the wall (twice).
And if one green bottle should accidentally fall,
There’d be nine green bottles standing on the wall.
Nine green bottles, standing on the wall (twice).
And if one green bottle should accidentally fall,
There’d be eight green bottles standing on the wall. (осылай жалғасады)
Мұндай ойындар ептілікті, қимылдың әдемілігін дамытады, кеңістік пен уақытты бағдарлауға үйретеді. Сонымен бірге батылдық, тапқырлық, қайраттылық, достық, жолдастық көмек, тәртіптілік және ойын ережесіне бағына білу сияқты адамгершілік сапалар қалыптасады.
Қорытынды
Бала қоғамдық мәні бар іс-әрекетке деген құштарлығын ойын арқылы қанағаттандырады. Сондықтан ойынның қай түрі болмасын — оқушының тұлғалық дамуына, адамгершілік тәрбиесіне және оқу әрекетін тиімді ұйымдастыруға ықпал ететін қуатты құрал.