Графика өнерінің түрлерімен таныс болу
Сабақтың барысы
- 1. Ұйымдастыру
- 2. Сәлемдесу, журнал бойынша тексеру
- 3. Өткен сабақты қайталау
- 4. Жаңа сабақты түсіндіру
- 5. Бекіту
- 6. Сурет салу (практикалық жұмыс)
- 7. Қорытындылау, бағалау
- 8. Үй тапсырмасы
Өткен сабақты қайталау
Жаңа тақырыпқа кіріспес бұрын, кескіндеме туралы негізгі ұғымдарды еске түсіреміз. Талқылауға арналған сұрақтар:
- Кескіндеме өнері туралы не білдік, не үйрендік?
- Кескіндеменің қандай шығармалары (туындылары) бар?
- Қандай кескіндемеші суретшілерді білесіңдер?
Графика дегеніміз не?
Графика сөзі гректің «grapho» — «жазамын», «сызамын», «сурет саламын» деген мағыналарынан шыққан. Қарындашпен, тушьпен салынған суреттер, сондай-ақ гравюра туындылары графикаға жатады. Ол — бейнелеу өнерінің маңызды салаларының бірі.
Қайда кездеседі?
Кітаптағы иллюстрациялар, газеттердегі суреттемелер мен карикатуралар, көшедегі плакаттар — бұлардың бәрі график-суретшілер еңбегінің нәтижесі.
Негізгі выразительность құралдары
Графикада сызық, штрих, сондай-ақ ақ және қоңыр дақтардың арақатынасы жетекші рөл атқарады. Кейбір түрлерінде түс те қолданылады.
Тарихы мен қалыптасуы
Графика және сурет ұғымдарының айырмасы
ХІХ ғасырға дейін «графика» мен «сурет» ұғымдары қатаң ажыратылып қарастырылды: графика деп көбіне баспа техникасымен орындалатын жұмыстарды, ал суретке қолмен салынатын нобай, нұсқа сияқты жұмыстарды жатқызған.
Гравюраның шығу тегі
Гравюрлеу француздың «graver» — «қию», «тырнау» сөзінен шыққан. Гравюра деп бетіне сурет ойып салынған тақтаны да, сондай-ақ одан алынған басылымды да айтамыз.
Қытай
шамамен VI ғасыр
Батыс Еуропа
XIII–XIV ғасырлар
Кемелденуі
XVI ғасыр
Қазақстандағы бастауы
Қазақ графикасының бастауы тас дәуірімен және ата-бабаларымыздың дүниетанымымен астасады. Жартастарға салынған сызықтық суреттер Балқаш, Түркістан, Маңғыстау өңірлерінен табылған.
Графика түрлері мен техникасы
Графикаға қарындаш, көмір, тушьпен қолмен салынған суреттермен қатар, баспа графикасының көптеген түрлері де кіреді. Ерекшелігі — гравюраны көп дана етіп көбейтуге болады; ол көбіне бірнеше тақтадан басылады.
Негізгі баспа түрлері
- Офорт (металға гравюра)
- Ксилография (ағашқа гравюра)
- Линогравюра
- Литография / литогравия
Жанрлар
Кескіндеме сияқты, графикаға да портрет, натюрморт, пейзаж, тарихи, анималистік және басқа жанрлар тән.
Графика мен кескіндеме байланысы
Акварель, пастель, кейде гуашьпен жұмыс істеу кей жағдайда графикаға, кейде кескіндемеге жатқызылады. Бұл түстің қолданылу деңгейіне және шығармада сызық пен дақтың қайсысы басым екеніне байланысты.
Қолданылуына қарай
- Станокты графика (көрмеде тамашаланады)
- Кітап графикасы
- Газет-журнал графикасы
- Қолданбалы графика
- Плакат
Кітап графикасының маңызы
Кітаптың ішкі және сыртқы безендірілуі тұтас бір өнер туындысын құрайды. Бұл жерде суретші-иллюстраторлардың рөлі ерекше. Қолданбалы графикаға күнтізбе, құттықтау ашықхаттары, орауыштағы белгілер (этикетка), пошта маркалары және көше жарнамалары жатады.
Компьютерлік графика
Компьютерлік графика — графиканың заманауи түрі. Суретші монитор бетінде қиылысқан сызықтар, көлемді элементтер, өрнек және түрлі түсті дақтар арқылы композиция құрып, дайын бейнені принтермен басып шығарады.
Қазақстан график-суретшілері
Қазақстан суретшілерінің ұлттық графикаға қосқан үлесі зор. Графика өнерін дамытуға еңбек сіңірген суретшілер қатарында:
Практикалық бөлім: графикалық жұмыс орындау
Енді қағаз бетінде орындалатын графиканың қарапайым тәсілдерінің бірімен танысамыз. Бұл тапсырма тушьтың қанықтығын және сызықтың айқындығын сезінуге көмектеседі.
Қажетті материалдар
- Ағаш сапты, ұшы өткір ине
- Пышақ немесе алмас
- Қара тушь
- Жұмсақ қылқалам
- Беті жылтыр ақ қағаз
Орындау қадамдары
- 1 Қағаз бетіне қара тушьты біркелкі етіп толық жағып шығыңыз.
- 2 Тушь толық кепкеннен кейін, ине арқылы қағаз бетін тырнап, бейне мен штрихтарды шығарыңыз.
- 3 Көлемді ашық жерлер керек болса, пышақпен немесе алмаспен қағаз бетін абайлап қырып ашыңыз.
Нәтиже және маңызды ескерту
Нәтижесінде ақ пен қараға құрылған өте айқын бейне шығады. Алайда бұл жұмыс бір дана болады. Ал гравюра туындылары кесу әрекеттері арқылы орындалып, баспа арқылы көбейтіледі. Сондықтан кескіш құралдарды сенімді меңгеру үшін алдымен сызық жүргізу, штрих салу сияқты дайындық жаттығуларын жүйелі түрде орындаған дұрыс.
Қорытынды
Бекітуге арналған ой
Графика — сызық, штрих және дақ арқылы ойды дәл жеткізетін өнер. Ол кітаптан бастап плакатқа дейін күнделікті өмірде кең қолданылады.
Авторлық белгі
Мұғалім: Төлеуова Гүлсезім