Ұстаз бақыты шәкіртіңмен бірге қуана білу
Мақал
«Қарағайға қарап тал өсер, қатарына қарап ұл өсер.»
Қазақ танымында ер-азамат — шаңырақ иесі, ал әйел-ана — отбасының алтын қазығы. Бұл теңеу ғасырлар бойы қалыптасқан өмір тәжірибесінен туған: отбасы ішіндегі сыйластық, жауапкершілік пен қауіпсіздік — ұрпақ тәрбиесінің өзегі.
Гендерлік саясат: мазмұны мен мәні
Бұрын «әйел теңдігі» жеке мәселе ретінде қарастырылса, бүгінде ол гендерлік теңдік деңгейіндегі мемлекеттік саясатқа ұласты. Гендерлік теңдік қоғамдағы мүмкіндіктер мен құқықтардың әйелдер мен ерлер үшін әділ қамтамасыз етілуіне бағытталады.
Жалпы, гендер — ерлер мен әйелдер арасындағы қатынастардың өмірдің барлық салаларында көрініс табатын әлеуметтік қыры. Бұл ұғым адамның биологиялық жынысынан бөлек, қоғамдағы рөлдерге, күтулерге, мүмкіндікке және жауапкершілікке байланысты мәселелерді қамтиды.
Мемлекет басшысы бекіткен гендерлік теңдік стратегиясы билік пен қоғамның өзара тиімді әрекет етуіне сүйеніп, ерлер мен әйелдердің теңдігіне қол жеткізу мақсатын көздейді. Қазіргі кезеңде азаматтық қоғам да ұлттық гендерлік саясатты жүзеге асыруға және өмірдің барлық саласында теңдікке жеткізетін тетіктерді қалыптастыруға белсенді араласып келеді.
Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу: отбасы қауіпсіздігі
«Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың профилактикасы туралы» заң тек әйелдердің ғана емес, отбасының барлық мүшелерінің құқықтарын қорғауға бағытталған. Негізгі мәні — тұрмыста қысым көрсету, қорқыту, күш қолдану секілді әрекеттердің алдын алу арқылы отбасындағы қауіпсіз орта қалыптастыру.
Президент Н. Назарбаевтың «Қоғамның өркениеттік деңгейі оның әйелдерге деген қарым-қатынасымен өлшенеді…» деген тұжырымы қоғамдық мәдениет өлшемі ретінде әйел мәртебесін, отбасы құндылығын және өзара құрметті айқын көрсетеді.
Түйін
Заң мен саясаттың мақсаты — жазалау ғана емес, ең алдымен алдын алу: қауіпсіздік, тең құқық, жауапкершілік мәдениетін орнықтыру.
Әйелдің қоғамдағы орны және жауапкершілік
Әйелдер қай салада қызмет етсе де, кәсіби беделімен қатар сол саланың жауапкершілігін арттырып, жұртшылық құрметіне бөленіп келеді. Тарихта ел басқарған, ерлігімен танылған көрнекті әйел тұлғалардың есімдері де аз емес.
«Әйел бір қолымен бесікті тербетсе, екінші қолымен әлемді тербетеді» деген нақыл ана рөлінің қоғам дамуына әсерін бейнелейді. Бүгінгі күні әйелдер қоғамдық өмірдің барлық бағытында белсенділік танытып, кәсібилік пен сенімділіктің үлгісін көрсетуде.
Ұстаз мәртебесі және тәрбиенің өзегі
Қоғам ұстаз қауымының мәртебесін көтеруге күш салуда: білім саласындағы заңнамада да ұстаз мәртебесіне қатысты арнайы баптың енгізілуі — еңбекті бағалаудың дұрыс қадамы. Өйткені ұстаз — адам болып қалыптасуға ықпал ететін негізгі мамандық иесі.
Бала тәрбиесінде кей ата-ана тек киіндіріп, ішкізіп, материалдық қажеттілікті өтеуді «міндетім орындалды» деп қабылдайды. Алайда өсіп келе жатқан ұрпаққа ең керегі — ата-аналық жылылық пен дұрыс тәрбие. Ұрпақ тәрбиесінің сапасы — елдің жарқын болашағының кепілі.
Авторлық пікір ретінде мәтінде гендерлік саясатқа қатысты көзқарас та айтылады. Қоғамдық талқылауда әртүрлі ұстаным болуы мүмкін, бірақ ортақ мүдде — отбасы амандығы, құқықтың қорғалуы және тәрбиенің сапасы.
Ұл тәрбиесі: жас әкелерге арналған кеңестер
Ұл өсіру — ұлттың қорғанын, отбасының тірегін қалыптастыру деген сөз.
Негізгі мақсат
Ұл тәрбиесінде болашақ азаматқа ел мен жұрттың қорғаны, отбасының ұйытқысы болу жауапкершілігін шынайы ұғындыру маңызды. Ер жігіттің өзін қоғамда ұстауы, үлкен-кіші алдында әдеп сақтау, әйелдер мен балаларға қамқорлық көрсету, отбасына және еліне үлгі болу секілді дағдылар жүйелі түрде үйретілуі керек.
Қиын сәтте сабыр сақтау, сын сағатта батылдық таныту, әділдікке ұмтылу — азаматтық мінездің тіректері. Бұл қасиеттер сөзбен емес, күнделікті өнегемен бекітіледі.
Орта әсері
«Ұлым жақсы болсын десең, біліктімен ауыл бол» деген даналыққа сай, баланың айналасын ізгі, білімді, мәдениетті адамдармен толықтыру — тәрбиенің қуатты құралы. Өнерлі, үлгілі кісілермен араласу баланың талғамын, тілін, мінезін қалыптастырады.
Күнделікті әдеттер
- Үлкеннің сөзін бөлмеу, әдепсіз сөйлемеу, асып-таспау.
- Қарапайымдылық, кішіпейілділік, еңбексүйгіштікке дағдылану.
- Қоғамдық орында мәдениетті болу, тәртіп сақтау.
- Әйелдер мен балаларға қамқорлық — күштің емес, жауапкершіліктің белгісі екенін түсіну.
Еңбек тәрбиесі
«Еңбегің қатты болса, татқаның тәтті болады», «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген нақылдар ұлды ерте жастан іске баулудың мәнін ашады. Бала ес біліп, қолғабысқа жараған сәттен бастап еңбекке қатысуы — жауапкершілік пен іскерлікті қалыптастырады.
Жас ерекшелігіне қарай қойылатын талаптар
7–10 жас
«Қозы жасы»
Төрт түлік пен төлдің ерекшелігін тану, ұқыптылық пен бақылағыштықты дамыту.
10–20 жас
«Қой жасы» / «Қотан жасы»
Еңбек дағдыларын тереңдету: шаруашылық жүргізудің, егіншілік пен бағбандықтың негізгі амалдарын меңгеру, төзім мен тәртіпке үйрену.
20–30 жас
«Жылқышы жасы»
Ел мен жер тану, қауіп-қатерде батылдық көрсету, дербестік пен жауапкершілікті күшейту.
Ұрпақты жасына қарай талап қойып тәрбиелеу — тәрбиенің жұғымдылығын арттырады. Бұл тәсіл ұл баланың бойында намыс, ар, қожайындық сезім мен қамқорлық
Есейгенде ақыл мен қайратты қатар ұстап, туған жерге, Отанға, халыққа қызмет ету санасы нығаяды. Нәтижесінде ел алдында азаматтық биіктен көрінуге ұмтылатын, халықшыл, жауапты тұлға қалыптасады.
Қорытынды ой
Гендерлік саясаттың да, гендерлік тәрбиенің де түпкі мәні — қоғамдағы әділдік пен қауіпсіздікті күшейту, отбасындағы сыйластықты бекіту, әр адамның қадір-қасиетін қорғау.
Тәрбиенің ең сенімді тірегі — үйдегі өнеге: ата-ананың мейірімі, ұстаздың еңбегі, орта мен қоғамның жауапкершілігі тоғысқанда ғана ұрпақ сапасы артады.