Оқушылардың денсаулық сақтау сауаттылығын қалыптастыру мәселелері
Оқушылардың денсаулық сақтау сауаттылығын қалыптастыру
«Адам денесінің жетілуі – оның саулығы; егер денің сау болса, онда оны сақтау керек, ал егер сау болмаса, онда денді сауықтыру керек».
— Әл‑Фараби
Әрбір өркениетті мемлекеттің басты мақсаты – халық денсаулығын жақсартуды қамтамасыз ету. Қазақстанның даму бағытын айқындаған «Қазақстан‑2050» стратегиясында да салауатты өмір салтын қалыптастыру, дене тәрбиесімен және спортпен шұғылдану – басым бағыттардың бірі ретінде көрсетілген.
Бүгінгі таңда білім беру ұйымдарының негізгі міндеттерінің бірі – жас ұрпақтың салауатты өмір сүруге көзқарасын қалыптастыру, денсаулығын сақтауға үйрету, қоршаған ортаны таза ұстау мәдениетін дамыту және алған білімін өмірде қолдана алатын тұлға тәрбиелеу.
Құндылықтық негіз
Қазақстан Республикасының Конституциясына сай әр азаматтың саулығы – мемлекеттің саулығы. Халық даналығы да денсаулықтың елдік мәнін ерекше атап өтеді: «Елім бай болсын десең – денің сау болсын». Сондықтан әр адам «Менің саулығым – ұрпағымның саулығы» деген ұстанымды терең түсінгені жөн.
Мектепте салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастыру нені білдіреді?
- Жеке тұлғаның үйлесімділігі: оқушының жанды және жансыз табиғи ортамен жан-жақты үйлесім табуы, өмірін Отанына, еліне, отбасына және өзіне пайдалы етіп ұйымдастыру дағдысын қалыптастыру.
- Денсаулықты нығайтуға бағытталған жүйе: денсаулықтың үйлесімді дамуын, сақталуын және орнығуын қамтамасыз ететін іс-шараларды жоспарлы түрде жүргізу.
Басты мақсат
Оқушылардың жас ерекшеліктері мен психологиялық, қимыл-қозғалыс мүмкіндіктерін ескере отырып, гигиеналық түсініктерді, салауатты өмір салтына қатысты уәждерді және жеке бас тазалығының маңызын жүйелі түсіндіру. Сонымен бірге мінез-құлқында тұрақты гигиеналық дағдыларды қалыптастыру: өз-өзіне қызмет ету, денсаулықты сақтау және нығайту, мәдени-гигиеналық мінез-құлық нормаларын ұстану.
Мектеп жұмысының жүйелік бағыты
Мектептегі негізгі бағыттардың бірі – денсаулық мәдениетінің іргетасы болатын бағдарламаларды іске асыру: дене тәрбиесі мен спортты белсенді дамыту, білім беру үдерісіне денсаулық сақтау технологияларын енгізу. Бұл оқушының физиологиялық, психологиялық және әлеуметтік тұрғыдан жан-жақты дамуына жағдай жасайды.
Неліктен денсаулық сауаттылығы өзекті?
Қазіргі кезде жасөспірімдердің бір бөлігі салауатты өмір салтына қайшы әрекеттерге баруы жиі байқалады. Сондықтан білім беру жүйесінде рухани-адамгершілік қасиеттері қалыптасқан, қоғамдық өмірге бейімделген, жауапкершілігі жоғары және денсаулықты сақтау мен нығайтуға мән беретін ұрпақ тәрбиелеу ерекше маңызды.
Салауатты өмір салтын қалыптастыруға көмектесетін оқу формалары
- Сюжеттік ойындар
- Тест тапсырмалары
- Реферат және жоба жұмыстары
- Пресс-конференциялар
- Семинарлар
- Ғылыми-көпшілік әдебиет және БАҚ-пен жұмыс
Негізгі бағыттар
- Баланың денсаулыққа деген көзқарасын тәрбиелеу.
- Жас кезден бастап дұрыс тамақтану мәдениетін қалыптастыру.
- Белсенді демалыс мәдениетін және қозғалыс қажеттілігін дамыту.
- Зиянды әдеттердің алдын алу, олардың зиянын түсіндіру.
Денсаулық сақтау сауаттылығын қалыптастыру: идеялар мен өлшемдер
Негізгі өлшемдер
- Оқушылардың денсаулығын жақсарту.
- Салауатты өмір сүруге сұраныс пен құндылықтық бағдар қалыптастыру.
- Мектепте және мектептен тыс уақытта салауатты өмір салтын насихаттау.
Негізгі принциптер
- Оқыту мақсатына сәйкестік.
- Оқу-тәрбие жұмыстарының заңдылықтарға сәйкестігі.
- Оқушының саналылығы мен белсенділігі.
- Көрнекілік.
- Жүйелілік және бірізділік.
- Білім, білік, дағдының өзара байланысы.
Түпкі мақсат
Дені сау, жаны сау оқушы тұлғасын қалыптастыру.
Негізгі құралдар және мектептегі жұмыстар
Негізгі құралдар
- Қозғалысқа бағытталған құралдар (дене белсенділігі арқылы сауықтыру).
- Табиғаттың сауықтыру күштері (таза ауа, табиғи факторларды тиімді қолдану).
Оқу-тәрбие үдерісіндегі нақты жұмыстар
- Физикалық жаттығулар.
- Сергіту минуттары және үзілістегі бойжазулар.
- Эмоцияны реттеу және тыныштық минуттары.
- Сауықтыру гимнастикасы.
- Емдік дене шынықтыру.
- Қозғалысты ойындар.
- Массаж, психогимнастика, тренингтер және т.б.
- Табиғаттың сауықтыру күштерін қолдану.
- Таза ауадағы сабақтар.
Автор туралы мәлімет
А. Тайманов атындағы №34 мектеп‑гимназиясының дене тәрбиесі пәні мұғалімі — Хайдар Сабиров.
Тақырып: «Оқушылардың денсаулық сақтау сауаттылығын қалыптастыру мәселелері».