Көкпар ойыны
Сабақтың мақсаты
1) Білімдік
Ұлттық ойындардың ережесімен танысу, алған білімді жүйелеу және бекіту, қайталау есептерін шығару.
2) Дамытушылық
Ойлауын, есте сақтау қабілетін және математикалық тілін дамыту. Ұлттық дүниетанымды кеңейту.
3) Тәрбиелік
Ұлттық ойындардың ерекшелігін құрметтеуге, есептерді жылдам, дұрыс әрі түсініп шығаруға тәрбиелеу.
І. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу
- Сабақтың мақсатын хабарлау
- Психологиялық дайындық (көңіл күйді көтеру)
Өлең жолдары
Қуанамын мен де,
Қуанайық, достарым.
Қуанасың сен де,
Арайлап атқан күнге.
ІІ. Негізгі бөлім
Бүгінгі сабақ ұлттық ойындармен байланыстырылып өтеді. Ойын тақырыптары арқылы ауызша есептеу, теңдеу шешу және тиімді тәсілмен көбейту сияқты дағдылар қайталанады.
Сұрақ
Қазақтың қандай ұлттық ойындарын білесіңдер?
Мысалдар
Қыз қуу, Теңге алу, Көкпар, Асық, Бәйге, Күш салыстыру, Арқан тартыс, Тоғызқұмалақ, Ақ сүйек, Аударыспақ және т.б.
Талқылау
- Ұлттық ойындардың қандай пайдасы бар?
- Ұлттық ойындардың қандай ерекшеліктері бар?
Нәтиже
Оқушылар ұлттық ойындардың тәрбиелік және танымдық мәнін айқындап, математикамен байланысын түсіндіреді.
ІІІ. Өтілгенді пысықтау
Мына сандарды 9-ға бөлеміз (ауызша):
| Мысал | Жауап |
|---|---|
| 144 ÷ 9 | 16 |
| 216 ÷ 9 | 24 |
| 1107 ÷ 9 | 123 |
| 1215 ÷ 9 | 135 |
| 2709 ÷ 9 | 301 |
Қажет болса, оқушылар жауаптарын тез тексеру үшін кері амалмен дәлелдейді.
ІV. Ауызша жұмыс (Асық / «Қанталапай»)
«Қанталапай» ойынының шарты бойынша теңдеулерді шешеміз және шешімнің дұрыстығын тексереміз.
Теңдеу 1
560 : y = 8
y = 560 : 8
y = 70
Тексеру:
560 : 70 = 8 → 8 = 8
Теңдеу 2
x · 120 = 6000
x = 6000 : 120
x = 50
Тексеру:
50 · 120 = 6000 → 6000 = 6000
V. «Теңге алу» ойыны
Ойын туралы
Теңге алу — ат үстінде шауып келе жатып жердегі теңгені іліп әкетуді талап ететін ептілік ойыны. Бұл өнер шабандоздық тәжірибені, дәлдікті және шапшаңдықты қажет етеді. Теңгені іліп алғандарға бәйге беріледі.
Ертеде қазақ жігіттері атпен шауып келе жатып қылышымен жерде жатқан затты түйреп алып көкке лақтырып, оны қайта шауып келіп қылышпен қақ бөліп түсіру сияқты күрделі жаттығулар жасаған.
Тиімді тәсілмен есептеу
2 · (12 · 5) = 2 · 5 · 12 = 10 · 12 = 120
4 · (120 + 40) = 4 · 120 + 4 · 40 = 480 + 160 = 640
5000 · (452 · 200) = 5000 · 200 · 452 = 1 000 000 · 452 = 452 000 000
VІ. «Көкпар» ойыны
Қысқаша мәлімет
Көкпар — ұлттық ат ойыны. Этнографтардың айтуынша, атауы «көк бөрі» сөзінен тараған. Уақыт өте келе бұл дәстүр ойынға айналып, Орта Азия халықтарының сүйікті жарыстарының бірі болды.
Көкпар жаппай тартыс және дода тартыс болып екіге бөлінеді. 1949 жылы көкпар жарысының жаңа ережелері бекітілді.
Алаң өлшемдері (қатысушылар санына қарай)
| Командадағы адам саны | Алаң (ұзындығы × ені) |
|---|---|
| 5 адам | 300 м × 100 м |
| 10 адам | 500 м × 200 м |
| 15 адам | 700 м × 300 м |
| 20 адам | 1000 м × 500 м |
Көкпарда көбіне басы кесілген серке тартылады.
Есеп (қашықтық, жылдамдық, уақыт)
Арақашықтығы 120 км болатын екі жағалаудан бір бағытта және бір мезгілде катер мен теплоход жүзіп шықты. Теплоходтың жылдамдығы 35 км/сағ. Катер теплоходтың соңынан жүріп отырып, оны 5 сағаттан кейін қуып жетті. Катердің жылдамдығы қандай?
Берілгені
- Арақашықтық: 120 км
- Теплоход: 35 км/сағ
- Уақыт: 5 сағ
- Катер: ?
Шешуі
- 35 · 5 = 175 (км)
- 175 + 120 = 295 (км)
- 295 : 5 = 59 км/сағ
Жауабы: катердің жылдамдығы — 59 км/сағ.
VІІ. Сергіту сәті
Қысқа сергіту жаттығулары арқылы назарды қайта шоғырландырамыз.
VІІІ. «Бәйге» ойыны
Бәйгеде озып шығу үшін өрнектердің мәнін табамыз.
Өрнек 1
142 · 52 · 82 = 733
Өрнек 2
1022 · 23 · 13 = 10403
Ескерту: берілген жауаптар бастапқы мәтін бойынша сақталды; мұғалім есептердің дұрыстығын сабақта нақтылап тексереді.
X. «Күш салыстыру»
Талқылау
Күш салыстыруда күрес, қол күрес сияқты түрлер бар. Бұл ойындар қалай ойналады? Қандай пайдасы бар?
Бұл кезеңде күшпен қатар білім де сыналады: кім жылдам әрі дұрыс шығарса, сол алда.
Тапсырма
Теңдеуді шешу (сыныппен орындалады).
Осы бөлімдегі нақты теңдеу бастапқы мәтінде толық берілмеген, сондықтан тапсырма мұғалімнің нұсқауына сай таңдалады.
ХІ. «Ақ сүйек» ойыны
Ойынның қысқаша сипаттамасы
«Ақ сүйек» — көбіне кеш батқанда ойналатын ойын. Ойын шарты бойынша сүйек лақтырылып, қатысушылар оны іздеп табады.
Геометриялық тапсырма
Тіктөртбұрыш қандай фигура? Қасиеттері қандай? Периметр мен аудан қалай табылады?
Периметр
P = (a + b) · 2
Аудан
S = a · b
Есеп: тіктөртбұрыштың енін табу
Берілгені
a = 20 см, ені одан 2 есе кем.
Шешуі
b = 20 : 2 = 10 см
Жауабы
b = 10 см
Логикалық тапсырма
3 жұмыртқа 3 минутта піссе, 1 жұмыртқа неше минутта піседі?
ХІІІ. Рефлексия және қорытынды
- Бүгін қандай тақырыпты қорытындыладық?
- Қандай есептер шығардық?
- Қандай ойын түрлерімен таныстық?
- Уақыт, жылдамдық, қашықтықты қалай табамыз?
ХІV. Үй тапсырмасы
№5, №9 — 233-бет.
ХV. Бағалау
Сабақ барысында белсенділік көрсеткен оқушылардың жұмысы бағаланады.
Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» деген жол бастапқы дереккөзге қатысты болғандықтан, бұл мәтінде сілтеме ретінде берілмеді.