Қазақтың атпал азаматтары өзге ұлт қыздарын өмірлік жар етуге құштар
Аралас неке қауіпті ме?
Бүгінгі күні елімізде аралас неке әлеуметтік мәселе ретінде жиі талқыланады. Жыл сайын шамамен 100 мыңға тарта неке тіркелсе, соның 20 пайызы аралас некеге тиесілі деген дерек айтылады. Мұндай одақ тек екі адамнан ғана емес, екі әулеттен де ерекше жауапкершілікті талап етеді.
Дәстүрлі танымда қыз ұзату, құда түсу, жалпы кәделердің бәрі қоғамдық тәртіппен, белгілі бір жауапкершілікпен атқарылған. Ұрпақ тәрбиесіне айрықша мән берген халқымыз өзге жұрттан қыз алғанымен, өзге ұлтқа қыз ұзатуға әрдайым сақ қарағаны да белгілі.
Негізгі ой
Аралас неке — тек махаббат таңдауы емес, тіл, дін, тәрбие және құндылықтар түйіскен кеңістік.
Қауіп көзі
Екі түрлі мінез бен қабылдау, екі діни-мәдени түсінік отбасылық үйлесімге салмақ түсіруі мүмкін.
Сұрақ
Мұндай некелердің көбеюі қоғамдағы құндылықтар мен заңнаманың жеткіліксіз тұстарымен байланысты ма?
Қазіргі ахуал: мүмкіндік көбейді, күдік те күшейді
Бүгінде шекара ашық, түрлі халықтардың келуі жиілеген шақта тілі басқа, діні басқа адаммен отбасын құруға мүмкіндік артты. Соған байланысты қазақтың қаракөз бойжеткендерінің де шетелге ұзап кетуі көбейгені айтылады. Осы тұста қоғамда заңды сұрақ туады: бұл үрдіс ұрпақ тәрбиесіне әсер етпей ме?
Демографиялық алаң
- Зерттеулерге сүйенген пікірлерде аралас некеге ер азаматтардың ықыласы көбірек екені айтылады.
- Демограф мамандар тұрмысқа шығатын қыздардың саны жігіттерден бірнеше есе көп болуы мүмкін екенін алға тартады.
- Қазақстанға сырттан келіп еңбек ететіндер санының артуы да аралас некеге ықпал ететін фактор ретінде аталады.
Аралас некеден туған бала екі ұлттың өкілі ретінде қалыптасады. Орысша-қазақша сөздіктерде мұндай ұғымды «будан» деп аударған нұсқалар кездеседі. Терминнің өзінен гөрі маңыздысы — баланың қай тілде ойлап, қай құндылықпен өсетіні және өзін қай қауымның бір бөлшегі ретінде сезінетіні.
Тіл, дін, мінез: бір үйдегі екі әлем
Аралас отбасында жиі айтылатын түйін — тәрбиеде екі түрлі бағыттың қатар жүруі. Кейде бұл байытса, кейде үй ішіндегі түсіністікке салмақ түсіреді. Екі діннің, екі салттың, екі түрлі күнделікті әдеттің бір шаңырақта тоғысуы әркімнен сабыр мен келісім мәдениетін талап етеді.
Өмірлік мысал: ақтық аманат
Бір таныс отбасыда ұлты бөлек жұбайы өмірден өтер алдында өзін христиан зиратына жерлеуді сұраған екен. Аманатқа қиянат жасалмай, марқұм солай жерленеді. Ал, арада жылдар өткенде күйеуі дүниеден өтіп, мұсылман зиратына қойылады. Қырық жыл отасқан ерлі-зайыптылардың ақтық сапары осылайша екіге айырылған.
Мәні неде?
Бұл оқиға «кім дұрыс, кім бұрыс?» дегеннен гөрі, құндылықтық айырманың өмірдің ең жауапты сәттерінде де алдыңнан шығатынын аңғартады.
Жеке оқиға: ана арманы мен қыз таңдауы
Алматыда тұратын жақын құрбымның қызы білімді, инабатты болып өсті. Анасы қазақы салтпен ұзату тойын жасап, озық ойлы, оқыған қазақ жігітіне жолықса деп армандайтын. Қызы мектепті үздік бітіріп, жоғары оқу орнына түсіп, ағылшын тілінен аудармашы мамандығын мақсат етіп, «Болашақ» бағдарламасымен Англияға оқуға кетті.
Уақыт өте келе ол жақта жапон жігітімен танысып, көңіл жарастырады. Бұл хабарды біз құрбымның мерейтойында, жігітті таныстырған сәтте бір-ақ білдік. Құрбымның жүзіне қарауға да ауыр болды: ол көптен ішіне түйіп жүрген өкпе-наласын көз жасымен шығарды. «Қызым ағаттық жасады… мінезі де өзгеріп кетті, ашушаң болып кетті», — деп налыды.
Оқиғаның астары
Ана мен қыздың арасындағы қайшылық — ұлтқа ғана тіреліп тұрған жоқ. Мұнда тілдік алшақтық, рухани орта, әлеуметтік сәйкестік және «болашағын кімге аманаттаймын?» дейтін ата-аналық қорқыныш бар.
Тойдан кейін көңіл күпті болды. Өз қандасыңа қосылғанға не жетсін: күйеу балаңмен шүйіркелесіп сөйлесу, салтты бірге ұстану, бір тілде сырласу — бәрі өмірдің ұсақ көрінетін, бірақ берекені ұстап тұратын тетіктері екенін сонда тереңірек сезінесің.
Жағымсыз сабақ: қауіптің аты — аңғалдық
Қоғамда бізге ой салатын оқиғалар да аз емес. Мәселен, шетелде білім алып жүрген 22 жастағы Сағынай Батырханованың (Австралия, Гриффит университеті) қаза тапқаны туралы ақпарат елді есеңгіреткен еді. Артында ата-анасы мен буыны қатпаған сәбиі қалды. Мұндай оқиғалар әрине, аралас некенің барлығына бірдей үкім бола алмайды, бірақ шетелдегі әлеуметтік-құқықтық қорғансыздық және мәдени ортаға бейімделудің ауыр салмағы туралы ойландырмай қоймайды.
Қауіп факторы
Бейтаныс орта, құқықтық жүйені толық білмеу, оқшаулану.
Психологиялық салмақ
Тілдік тосқауыл, туыстан алыстау, діни-мәдени қақтығыс.
Ең маңызды сұрақ
Қиын сәтте кім сүйеу болады, кім қорғайды, кім дауыс береді?
Қорытынды ой: әр қадамды аңдап басу
«Ел іші — алтын бесік», «Ерден безсең де, елден безбе», «Отан — оттан да ыстық» деген тәмсілдердің өзегі — туған жердің қадірін ұғындыру. Сондықтан әр қадамды аңдап баспасақ, кейін өкінішке ұрынуымыз мүмкін.
Сіңлілерге кеңес
- Қазақтың қара шаңырағының түтінін түтетіп, өз Отаныңның отына жылынғаның жөн.
- Көзсіз батырлық — ерлік емес: шешім қабылдарда асығыстықтан сақ бол.
- Ұлт дәстүрін ұлықтап, ел мұратын ардақтаудан жаңылма.
«Адасқанның айыбы жоқ, қайтып үйірін тапқан соң» деген ұлағатты ұстанып, өзімізді өзіміз әлсіретпейік. Тірегіміз — тіліміз болып, жүрегіміз — ұлтымыз деп соқсын. Ақ жаулықты ардақтаған, асыл ойды салмақтаған аналар аманатына адал болайық.
Дереккөз: aqmeshit-aptalygy.kz
Ескертпе: Бұл мәтін авторлық көзқарас пен қоғамдық пікірлерге сүйенген ой-толғам ретінде берілді.