Ұстаз әрқашан шәкірттеріне бүгінгі алған білімінің ертеңгі күні қажеттілігіен сездіре алатындай қасиеті бар, мектеп табалдырығын аттаған әрбір жас өреннің болашақтағы көздеген мақсаттарына қол жеткізуіне бағыт бере алатын үлкен тұлға
Ұстаз болмысы: білім, тәлім және адамгершілік
Ұстаз — ең алдымен оқушыға білім нәрін құятын ізгілік иесі. Ол — өмірлік тәжірибені үйрететін тәлімгер, адамгершілікке баулитын тәрбиеші әрі психолог. Нағыз ұстаз шәкіртінің бүгін алған білімінің ертең қажет болатынын сезіндіре алады, мектеп табалдырығын аттаған әрбір жас өреннің мақсат-мұратына жетуіне бағыт береді.
Халқымыздың ата-бабадан келе жатқан өмірлік тәжірибесі, салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, озық қасиеттері және бүгінгі заманның жетістіктері жас ұрпаққа көбіне ұстаз арқылы сіңеді. Ұстаздың тәлімді сөзі мен өнегелі ісі — баланың дүниетанымын қалыптастыратын берік негіз. Ал мұндай міндеттің қашанда қиын әрі жауапты екені анық.
Оқушы үшін ұстаздың рөлі
- Білімді өмірмен байланыстырып, маңызын ұғындыру
- Мақсат қоюға, таңдаған жолында табанды болуға жетелеу
- Құндылықтарды іс-әрекет арқылы үлгі ету
- Қиындықта қолдау көрсетіп, сенім ұялату
Ұстаздық — ұлы мамандық
Қай кезеңде де ұстаздық ұлы мамандық саналған. Ұстазға ақ тәж киген патша да, ақ киізге көтерілген хан да бас иіп, тағзым еткен деген сөз тегін емес. Тарихта ұстаздықтың биік үлгісін көрсеткен тұлғалар аз емес: Батыста Аристотельден кейін «Екінші ұстаз» атанған Әбу Насыр әл‑Фараби, Шығыс әлеміне ой-өрісімен ықпал еткен Сыма Цян сынды ғұламалар соның дәлелі.
Бүгінде де ұстаздар әлемнің әр түкпірінде адамзаттың сауатын ашып, рухани және материалдық құндылықтарды тиімді меңгертуге бағытталған әдіс-тәсілдерді терең зерттеп, тәжірибемен ұштастырып келеді. Олардың еңбегі — қоғамның ертеңіне салынған ұзақмерзімді инвестиция.
Еңбектің өлшемі — адам тағдыры
Мұғалім еңбегін мәнділігі тұрғысынан өзге еңбекпен салыстыру қиын, өйткені оның нәтижесі — адам. Отбасы мен қоғам ең қымбаттысын, яғни азаматтың тағдыры мен болашағын мұғалімнің қолына сеніп тапсырады.
Заманауи білім кеңістігі және жаңа талаптар
Бүкілдүниежүзілік білім беру кеңістігіне кірігу мақсатында елімізде білімнің жаңа жүйесі қалыптасып келеді. Бұл үрдіс оқу-тәрбие жұмысында нақты өзгерістер енгізуді ғана емес, білім беру қызметіне жаңаша қарауды, қол жеткен табыстарды саралауды, шәкірттің шығармашылық әлеуетін дамытуды талап етеді.
Сонымен бірге мұғалімнің ғылыми бағытқа бет бұруы, тәжірибені талдауы, іс-әрекетті жаңа тұрғыда ұйымдастыруы өзекті. «Мұғалімі қандай болса, қоғамы да сондай» деген қағиданың өміршеңдігі де осында.
Бүгінгі мұғалімнен күтілетіні
- Оқу үдерісін жаңашыл ұйымдастыру
- Шығармашылық әлеуетті ашу
- Нәтижені талдап, жетілдіру
Ұстаным
Білім — тек ақпарат емес, тұлға қалыптастыру мәдениеті. Ұстаздың кәсіби шеберлігі мен адамгершілік бейнесі қатар көрінгенде ғана оқу нәтижесі тұрақты болады.
Педагогқа қойылатын негізгі талаптар
Мұғалімдік қызмет әрбір оқушының, жеткіншек ұрпақтың қоғам мен мемлекет тағдыры үшін жауап беретін азамат болып қалыптасуына ықпал ететіндігімен ерекшеленеді. Сондықтан ұстазға қойылатын талаптар кәсіби дағдымен шектелмей, тұлғалық сапаларды да қамтиды.
Кәсіби және тұлғалық сапалар
Негізгі шарт
Педагогикалық қабілет — оқушылармен жұмыс жүргізуге бейімділіктен, балаларға сүйіспеншіліктен және олармен қарым-қатынастан қанағат таба білуден көрінетін қасиет.
Практикалық көріністер
- Оқушыны тұлға ретінде қабылдап, оның табысқа жететініне сендіру
- Ақпаратты ықшам әрі түсінікті беріп, әр деңгейдегі оқушыға қолжетімді ету
- Жаңа жағдайға тез бейімделіп, сабақты оңтайлы қайта құра білу
- Мейірімді бола отырып, талап қоя білу
- Оқушыны білім алуға жұмылдырып, оқу ықыласын қолдау
- Оқудағы қиындықты алдын ала болжап, оны жеңуге бағыт беру
- Өз жұмысындағы кемшілікті көріп, түзетуге ұмтылу
Қорытынды ой
Ұстаздық — мақтаныш қана емес, үлкен аманат. Бұл мамандықтың қадірі шәкірт жүрегінде қалған ізбен, қоғамға қосылған үлеспен, адамға жасалған қызметтің биіктігімен өлшенеді.