Қаратау жотасы
Тақырып
Қайнау. Меншікті булану жылуы (8-сынып)
Сабақ түрі
Саяхат сабақ
Әдістер
Топтық жұмыс, сұрақ–жауап, интерактивті тақтамен жұмыс
Көрнекіліктер
Электрондық оқулық, интерактивті тақта, Қазақстан картасы, 8-сынып оқулығы, шәйнек
Пәнаралық байланыс
Әдебиет, тарих, география
Сабақтың атауы: «Қазақстанның жеті кереметі»
Сабақ мазмұны физика ұғымдарын ұлттық тарих пен географиямен байланыстыра отырып, «саяхат» форматына құрылады. Бағыт бойында оқушылар сұрақтарға жауап береді, тәжірибе жасап, қорытынды кесте толтырады.
1. Бекет Ата мешіті
2. Қарақия ойысы
3. Шерқала тауы
4. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі
5. Қаратау жотасы
6. Оқжетпес
7. Бәйтерек монументі
Бүгін маған керек емес ертегі,
Ертегіні өз басымда шертеді.
Тарих керек — іргетасы халықтың,
Іргетассыз қаланбайды ертеңі.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Сұйықтың булануы мен қайнауы кезінде болатын құбылыстарды меңгерту; булану мен қайнаудың айырмашылығын түсіндіру.
Дамытушылық
Қазақстан тарихы және географиялық картамен жұмыс арқылы ойлау көкжиегін кеңейтіп, жан-жақты дамыту.
Тәрбиелілік
Оқушыларды туған жерін, егемен елін сүюге, өзін-өзі басқаруға, физика ғылымын ұлттық тәліммен ұштастыра білуге тәрбиелеу.
Саяхат сабағының барысы
I. Ұйымдастыру
Сыныпты түгендеу, сабаққа дайындықты тексеру, сабақтың саяхат форматын түсіндіру.
II. Сенек ауылы → Бекет Ата
Сабақты бастамас бұрын «Қазақстанның жеті кереметі» бағытымен сапарға шығамыз. Алдымен ешкім қалып қоймасын — түгенделейік.
Үй тапсырмасын пысықтау сұрақтары
- Қандай буды қаныққан және қанықпаған бу деп атаймыз?
- Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы дегеніміз не?
- Шық нүктесі деп нені айтамыз? Мысал келтір.
- Қандай құбылысты булану деп атайды?
III. Бекет Ата → Қарақия ойысы
Бұл аялдамада жаңа тақырып ашылады: қайнау және меншікті булану жылуы.
Қайнау алдында байқалатын құбылыстар
Көпіршіктердің пайда болуы, жылудың біркелкі таралуы, бу түзілуінің күшеюі.
Булану мен қайнаудың айырмашылығы
Булану — беттік құбылыс; қайнау — бүкіл көлемде жүретін құбылыс.
Қайнаудың басталуы
Сұйықтың қаныққан бу қысымы сыртқы қысымға теңескен кезде басталады.
Сыртқы қысымның әсері
Қысым өзгерсе, қайнау температурасы да өзгереді.
Электрондық оқулықты пайдаланып, тақырып тыңдалады; меншікті булану жылуын есептеуге арналған үлгілер қарастырылады.
IV. Қарақия ойысы → Шерқала тауы
Сергіту сәті: Шерқала тауында дамылайық. Құстар үні мен өзен сылдыры тыңдалып, оқушылар бір сәт табиғат аясында демалғандай әсер алады.
Мақсат — назарды қайта жинақтап, әрі қарайғы есептер мен тәжірибеге дайындалу.
V. Шерқала тауы → Қожа Ахмет Ясауи
Бекіту: кітаппен жұмыс. «Қожа Ахмет Ясауи есептері» ретінде 11-жаттығудан №3 және №8 есептері орындалады.
VI. Қожа Ахмет Ясауи → Қаратау жотасы
Тәжірибе: шәйнек қосылады. Оқушылар су қайнағанға дейінгі құбылыстарды бақылап, өз тұжырымдарын айтады.
Тәжірибе бойынша бағыттаушы сұрақтар
- Қайнаудың алдында сұйықта қандай құбылыс байқалды?
- Судың қайнауы мен булануының айырмашылығы қандай?
- Судың қайнау температурасы неше градус Цельсий?
- Қай жағдайда қайнау температурасы өзгереді?
VII. Қаратау жотасы → Оқжетпес
Оқжетпестің «ойландырар сұрақтары»: тақырыпқа сәйкес мақал-мәтелдердің тәрбиелік және физикалық мағынасын талдау.
-
«Қақпақсыз қазан қайнамас, анасыз бала ойнамас»
Қазанның қақпағы жылу алмасуды баяулатып, тезірек қайнауға ықпал етеді; тәрбиелік мағынасы — тірек пен қамқорлықтың орны.
-
«Оты жанбағанның, қазаны қайнамас»
Қайнау үшін тұрақты жылу көзі қажет; бейнелі түрде — әрекетсіз нәтиже болмайды.
-
«Түнгі су — ну, күндізгі су — бу»
Температура артқанда булану күшейеді; күн жылуымен су буға айналуға бейім.
-
«Аузы күйген үрлеп ішеді»
Үрлеу сұйықтың бетіндегі ауаның алмасуын күшейтіп, салқындауға көмектеседі; өмірлік мағынасы — сақтық.
VIII. Оқжетпес → Бәйтерек
Қорытынды: булану мен қайнаудың сыртқы белгілерін салыстырып, кестені толтыру.
| Құбылыс | Сыртқы белгілері | Өту шарттары | Анықтамасы |
|---|---|---|---|
| Булану | Сұйықтың бетінде бу түзіледі; баяу жүруі мүмкін; температура төмен болса да байқалады. | Беткі қабатта жүреді; температура, ауа ағыны, бет ауданы және ылғалдылық әсер етеді. | Сұйықтың беткі қабатынан молекулалардың ұшып шығып, буға айналуы. |
| Қайнау | Бүкіл көлемде көпіршік пайда болады; бу бөлінуі қарқынды; температура қайнау нүктесінде тұрақты сақталады. | Қайнау температурасына жеткенде жүреді; сыртқы қысымға тәуелді. | Сұйықтың бүкіл көлемінде бу көпіршіктері түзіліп, сұйықтың буға айналуы. |
Есте болар жағдайлар
Әрбір аялдамаға жеткен сайын сол жердің тарихы мен географиялық орналасуына қысқаша тоқталып, танымдық мағлұмат беріп отыру ұсынылады.
Бағалау
Топтық жұмыс, жауап сапасы, тәжірибе қорытындысы және кестені толтыру нәтижесі бойынша.
Үй тапсырмасы
- § 18 оқу
- ЕЖ №306 есеп
- Ережені жаттау