Қазақша рефераттар

Архимед тобына

Сабақ туралы мәлімет

Мекеме

Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Бірлік ауылындағы №102 орта мектебі

Пән мұғалімі

Физика пәні мұғалімі — Жанназарова Салтанат

Тақырып

«Ғажайыптарға саяхат»

Сабақтың түрі

Жарыс-сайыс

Пәнаралық байланыс

Математика, әдебиет, сызу, информатика, музыка

Көрнекіліктер

Плакаттар, интерактивті тақта, физикалық құрал-жабдықтар

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушының алған білімін нақтылап, оны өз деңгейінде көрсете білуіне жағдай жасау.

Дамытушылық

Әр оқушының білімін толықтырып, әрі қарай дамыту; қазақтың салт-дәстүрі, мақал-мәтелі мен жұмбақтарын, көріністер мен ойындарды, қызықты логикалық есептерді пайдалану арқылы абстрактілі ойлау қабілетін жетілдіру.

Тәрбиелік

Ой-өрісті кеңейту, тәртіптілікке, ұқыптылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу және өз ойын ашық жеткізуге үйрету.

Кіріспе: жүргізушінің сөзі

Қонақтарға сәлем

Армысыздар, қадірлі қонақтар, құрметті көрермендер! Халқымызда «жақсы бастама жалғасын тапса — сәтті болады» дейді. Бүгінгі интеллектуалдық сайыс көңілдеріңізден шығып, шаттық сыйласа, біз үшін де үлкен қуаныш.

Сайысқа үндеу

Мінеки, мұнда тыныштық — естілмейді дыбыс түк. Мұны біз де қоштаймыз, кешіккендерді тоспаймыз. Командалар сайысын көпшілікті тосырмай, дәл қазір бастаймыз.

Физика туралы ой-толғау

Физика — өмірдің асыл, үлкен саласы. Сол физикамен елімнің өзен-даласы жаңарды. Аспан заңын жұмыр жерге түсіріп, жұлдыздарды жақындатқан да — физика.

Жансызға жан бітіріп, қолға салып, кереметті көрсеткен ғылымға құрметіміз ерекше. Ендеше, «Ғажайыптарға саяхат» атты физикалық сайысымызды бастайық!

Әділқазылар алқасы

Сайысымыз әділ өтуі үшін төрелік ететін қазылар алқасымен танысайық:

  • Мектеп директоры

  • Оқу ісі жөніндегі орынбасарлар

  • Тәрбие ісі жөніндегі орынбасарлар

  • Бірлестік жетекшілері және пән мұғалімдері

Сайыс құрылымы

Кезеңдер тізімі

  1. Топтардың өзін таныстыруы (ұран, эмблема)
  2. Сырлы сауалдар (талас сұрақтар)
  3. Әлемнің ұлы физиктері
  4. Ертегі әлеміне саяхат
  5. Қалжыңы мен әзілі аралас физика
  6. Мақал-мәтелдерді сәйкестендіру
  7. Жұмбақтар шешу
  8. Сиқырға толы физика (тәжірибелер)

Негізгі идея

Сайыс ғылымды өмірмен байланыстырып, логикалық ойлауды, тілдік мәдениетті және командалық жұмысты дамытуға бағытталған. Физикалық құбылыстар мақал-мәтел, ертегі, жұмбақ және тәжірибе арқылы түсіндіріледі.

Командалар: таныстыру және ұран

«Архимед» тобы

Команда

Армысыздар ағайын, бармысыздар бауырлар! Құрметті ұстаздар мен қадірлі қонақтар, бәріңізге мың сәлем! Бұл сайысты көптен күткенбіз: жалындаған жастық — көктемдей көңіл, білімге құштарлық — ортақ сертіміз.

Ұраны: Математик-физикпіз, шетінен ойлы жүйрікпіз. Жеңіс үшін «Архимед» алға — қарсыластан қалма!

«Ньютон» тобы

Команда

Бүгін — баршаға ортақ қуаныш. «Ғажайыптарға саяхат» басталды: ғылымға қызығатын жүрекке бұл күн — мереке. Құрметті ұстаздарға бас иеміз, ал қарсылас «Архимед» тобына сәттілік тілейміз.

Ұраны: Көңілден әнді тербейміз, біліммен өсіп гүлдейміз. Біз ешқашан осал емеспіз — намысты қолдан бермейміз!

2-кезең: «Сырлы сауалдар»

Көрермен назарын тақтаға аударайық: физиканың қарапайым көрінетін құбылыстарының астарында нақты заңдылық жатыр.

«Архимед» тобына сұрақтар

1) Қыста қай үй жылы: ағаш па, кірпіш пе?

Ағаш үй жылырақ, себебі ағаштың жылу өткізгіштігі кірпішке қарағанда төмен.

2) Термоcты тоңазытқыш ретінде уақытша қолдануға бола ма?

Болады: вакуумдық қабат пен жылтыр бет жылу алмасуды (әсіресе сәуле шығаруды) азайтады.

3) Желдеткіштің қатты ағынында балмұздақты ерітпей сақтауға бола ма?

Болмайды: ауа ағыны жылу алмасуды күшейтеді, балмұздақ қоршаған ортадан энергия алып ериді.

4) Қыста аяқ қайсысында тез тоңады: тар аяқ киімде ме, кең аяқ киімде ме?

Тар аяқ киімде: кең аяқ киімнің ішіндегі ауа жылуды нашар өткізеді, жылулық қорғаныш береді.

5) Ыстық аймақтарда мақта шапан мен бөрік киюдің себебі неде?

Мақта талшықтарының арасында ауа қабаты болады; ауа жылуды нашар өткізеді, ыстықтан қорғайды.

6) Жазда қандай түсті киім ыстықты аз сездіреді?

Ақ түсті: ақ түс жылуды қара түске қарағанда нашар жұтады (көбірек шағылыстырады).

«Ньютон» тобына сұрақтар

1) Ай бетінде тұрып аққан жұлдызды көруге бола ма?

Жоқ, себебі Айда атмосфера жоқ.

2) Сарқыраманың қай жерінде судың температурасы жоғары?

Сарқыраманың табанында.

3) Неге биікте (тауда) тағам кейде ұзақ піседі?

Атмосфералық қысым төмен болғандықтан қайнау температурасы төмендейді.

4) Марста жұмыртқа пісіруге бола ма?

Болмайды: атмосферасы өте сирек, қысым төмен.

5) Сынапты термометрмен бір тамшы ыстық судың температурасын өлшеуге бола ма?

Болмайды: тамшы температурасы өте тез өзгеріп кетеді.

6) Неліктен қант ыстық суда салқын суға қарағанда тез ериді?

Температура артқанда диффузия жылдамдығы өседі.

3-кезең: «Әлемнің ұлы физиктері»

Физика — табиғаттың тілі. Ал табиғат тілін сөйлеткен тұлғалар — адамзаттың ортақ қазынасы.

10 ұпай

  • «Сэр» атағын алған
  • Классикалық механиканың атасы
  • Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдаған
  • Күштің өлшем бірлігі оның құрметіне аталған

Жауабы: Исаак Ньютон

20 ұпай

«Суреттегі ғалым кім?» сұрағына арналған тапсырма.

Жауабы: Галилео Галилей

30 ұпай

Пушкин «орыс халқының бірінші университеті» деп атаған ғалым.

Жауабы: М.В. Ломоносов

40 ұпай

Космонавтиканың негізін қалаған ғалым.

Жауабы: К.Э. Циолковский

4-кезең: «Ертегі әлеміне саяхат»

«Архимед» тобына тапсырма: Алдар Көсе мен шай

Алдар Көсе Шықбермес Шығайбайдың үйіне қонаққа келеді. Бәйбіше екеуіне де ыстық шай әкеледі. Алдар шайына бірден бір қасық қант салып қояды да әңгімесін жалғастыра береді. Біраз уақыттан соң бай да шайына қант салады.

Сұрақ: Қайсысының шайы тез суиды?

Жауабы: Алдардың шайы тез суиды: қантты бірден салғанда шайдың температурасы тез төмендеп, қоршаған ортамен температура айырмасы азаяды да, кейінгі салқындау баяуырақ жүреді.

«Ньютон» тобына тапсырма: үш шәйнек сыры

Патша үш қызына жарыс ұйымдастырады: сыртқы түрі мен көлемі бірдей үш шәйнекке тең мөлшерде су құйылады. Кімнің шәйнегі бірінші қайнаса, сол бірінші тұрмысқа шығады. Нәтижесінде кенже қыздың шәйнегі бірінші қайнайды.

Сұрақ: Неге?

Жауабы: Кенже қыз шәйнектің қақпағын ашпай, буды шығармаған. Жылу шығыны азайып, су тезірек қайнаған.

5-кезең: «Қалжыңы мен әзілі аралас физика»

1) Үзілісте екі оқушының соқтығысуы арасындағы аралық неге тең?

Еркін жүру жолының ұзындығына тең.

2) Қандай «кулонды» мойынға тағуға болмайды?

Электр зарядының бірлігі — кулонды (C).

3) Кез келген адам ала алмайтын сыйлық?

Нобель сыйлығы.

4) Қандай «Бормен» тақтаға жазуға болмайды?

Нильс Бор (ғалымның аты).

5) Қандай сақинаны тағуға болмайды?

Ньютон сақиналарын.

6) Қандай торға қамауға болмайды?

Дифракциялық торға.

7) Қандай «моль» киімді жемейді?

Зат мөлшерінің бірлігі — моль.

8) Қандай өріске мал жаюға болмайды?

Электрлік және магниттік өріске.

Қосымша: «Байқап қал» кезеңі

Қатысушылар суреттерді өте қысқа уақыт көріп, атауын (немесе құбылысты) жылдам жазады. Бұл кезең зейін мен жылдам ойлауды тексереді.

6-кезең: Мақал-мәтелдерді физикамен сәйкестендіру

Қазақтың мақал-мәтелі — өмір тәжірибесінің айнасы. Бұл кезеңде мақалдың мағынасын физикалық ұғымдармен байланыстырамыз.

«Ньютон» тобы

  • «Қарыстан сүйем жақын» — Жылу өткізгіштік
  • «Тонның жылуы терісінен емес, жүнінен» — Физикалық шама
  • «Қимылдаған қыр асар» — Заттың агрегаттық күйі
  • «Таумен тасты су бұзар, адамзатты сөз бұзар» — Механикалық қозғалыс
  • «Аяқ сүрінсе, басқа салмақ түсер» — Жылдамдық
  • «Шапшаң озар, жатқан қалар» — Инерция

«Архимед» тобы

  • «Жеті рет өлшеп, бір рет кес» — Диффузия
  • «Көсеу ұзын болса, қол күймес» — Физикалық шаманы өлшеу
  • «Бір құмалақ бір қарын майды шірітеді» — Жылу өткізгіштік
  • «Отқа салса, темір де балқиды» — Жылдамдық
  • «Аттыға жаяу жолдас болмас» — Заттың агрегаттық күйі (балқу)
  • «Дән себілмей астық өнбейді, дария буланбай шық түспейді» — Булану және конденсация

7-кезең: Жұмбақтар

«Архимед» тобы

Жай көзге көрінбейді, қозғалуына ерінбейді.

Жауап: молекула

Жоғалмайды ешқашан, түрлендірсең басқа күйге ауысса — жұмыс істейді әрқашан.

Жауап: энергия

Өзі затты құрайды, теңелуге таразыны сұрайды.

Жауап: масса

«Ньютон» тобы

Көтерілсе жоғары — ерітер мұхит мұздарды, төмен түссе шамалы — сездірер суық ызғарды.

Жауап: температура

Қозғалысқа келтіріп, жылдамдығын береді; өлшем бірлігін қарасаң — Ньютонға келеді.

Жауап: күш

Оңынан оқы — тіршілік нәрі, солынан оқы — онсыз адам, өсімдік, аң-құс әп-сәтте тұншығып сөнер бәрі.

Жауап: ауа

8-кезең: «Сиқырға толы физика» — тәжірибелер

1-тәжірибе: тиынды суламай алу

Су құйылған тәрелкенің түбіндегі тиынды қолды суламай алу тәсілін көрсетіңіз.

Жауабы: Қағазды жағып, жанып тұрған қағазды стаканның ішіне қойыңыз. Стаканды тез арада төңкеріп, тиынның жанына тәрелкеге орналастырыңыз. Қағаз өшеді, стакан ішіндегі қысым өзгеріп, атмосфералық қысым әсерінен су стаканға жиналады.

2-тәжірибе: шамның суда жануы

Парафин шамының түбіне кішкене жүк бекітіп, суы бар әйнек ыдысқа салыңыз. Шам қалқып тұрады, ал фитиль жанып тұрады. «Шам қанша уақыт жанады?» — бақылау сұрағы.

Жауабы: Алғашында жалын суға жақындап, тез өшетіндей көрінуі мүмкін. Бірақ шам жанған сайын оның массасы азайып, қалқып шығуы күшейеді; фитиль су бетінің үстінде қалып, шам біраз уақыт жана береді.

Қорытынды: жеңімпазды анықтау және алғыс

Әділ бағалау

Жарыс заңы ежелден: бірі озады, бірі кейін қалады. Ең бастысы — ренжімей, ізденісті тоқтатпау. Жеңімпаз болудың шарты — еңбектену мен табандылық.

Әділқазылар алқасына сөз беріледі, қорытынды ұпай жарияланып, жеңімпаз команда марапатталады.

Ризашылық

Қадірлі ұстаздар, оқушылар және қонақтар! Сайысқа қолдау білдіріп, уақыт бөліп келгендеріңіз үшін мың да бір алғыс. Ғылым дами берсін, білімге құштарлық арта берсін. Аман-сау болыңыздар — физикалық сайысымыз аяқталды.