Көктем қарбаласы
Сабақ тақырыбы: «Көктем қарбаласы»
Бұл сабақ жоспары көктем мезгілінің табиғатқа әкелетін өзгерістерін, әсіресе жануарлар тіршілігіне әсерін түсіндіруге бағытталған. Оқушылар сұрақ-жауап, проблемалық тапсырмалар және сыни ойлау элементтері арқылы көктем құбылыстарын себеп–салдар байланысында талдайды.
Мақсаттары
- Көктемнің жануарлар тіршілігіне елеулі өзгерістер әкелетінін ұғындыру.
- Өлі табиғаттағы көктемгі өзгерістердің тірі табиғатқа әсерін түсіндіру, оқушы ойын дамыту.
- Экологиялық тәрбие беру.
Көрнекіліктер
- Суреттер
- Кодоскоп
- Таратпа материалдар
Әдістер
- Проблемалық оқыту
- Сұрақ–жауап әдісі
- Сыни тұрғыдан ойлау (СТО) элементтері
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру
Сыныптың оқу үдерісіне дайындығын тексеру, назарды сабаққа шоғырландыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру (сұрақ–жауап)
Үй тапсырмасы «Құралай желі» тақырыбы бойынша сұрақтар арқылы қайталанады. Мақсат — мәтін мазмұнын түсіну және табиғи құбылыстың мәнін ашу.
Нақтылау сұрақтары
- Үйге қандай тапсырма берілді?
- Құралай дегеніміз не?
- «Құралайдың көзіндей» деген тіркесті естіп пе едіңдер?
- Құралайдың түсі қандай?
- Құралайдың жауларын атаңдар.
Проблемалық сұрақтар
- Құралайды анасы шөп арасына тастап кеткенде, өзі қайда кетеді деп ойлайсыңдар?
- Көктем ортасында жауын-шашынды, қатты соғатын желді неге «Құралай желі» деп атайды?
Топтастыру ойыны: «Жануарлар тіршілігіне не қажет?»
III. Жаңа сабақ
1) Мағынаны ашу: аю туралы әңгіме
Үй тапсырмасымен байланыс орнату үшін мұғалім балаларды ойландыратын сұрақтар қояды:
- Қыста аю қайда болады деп ойлайсыңдар?
- Неге ол қарды «білмейді»?
- Неге ұйқыға кетеді?
Түсіндірме
Аюдың қорегі — жеміс-жидек, шөп және тамырлар. Қыста олардың барлығы қардың астында қалады, қатты аязда аршып жеу қиынға соғады. Сондықтан аю күзде семіріп, денесіне май жинайды. Егер май жинамаса, қысты қиын өткізіп, аштықтан долданып, өте қауіпті болуы мүмкін.
2) Қызығушылықты ояту: жануарлар қалай ұйықтайды?
Жануарлар әртүрлі қалыпта ұйықтайды. Бұл — табиғаттағы бейімделудің бір көрінісі.
- Жарқанаттар аяқтарына асылып, басын төмен салбыратып ұйықтайды.
- Үй жануарлары көбіне түрегеп тұрып тынығады.
- Түлкі үлпілдеген құйрығын басына жастық етіп, бұйығып ұйықтайды.
- Ақ аю күн жылы болса — бауырын жерге төсеп, күн салқында — бір бүйіріне жатып ұйықтайды.
- Қоңыр аю көбіне шалқасынан жатады, кейде отырып та ұйықтайды.
Сұрақ
Аюдың баласын қалай атаймыз?
Жауап: қонжық
Сұрақ
Аю ұйқыда жатқанда баласы қалай күн көреді?
Жауап: еміп қоректенеді
Қорытынды
Бұл белгі бойынша аю қандай топқа жатады?
Сүтқоректілер
Қаңтар–ақпан айларында аю көбіне балалайды. Әдетте екі қонжық туады.
3) Ой қозғау: көктем белгілері
Қаннен қаперсіз ұйықтап жатқан аюды апанның төбесінен тамған тамшылар оятады. Аю сыртқа шықса, айнала суға толып, маңайдың бәрі өзгерген.
Талқылау сұрағы
Бұл су қайдан пайда болды?
- Күзде ұйықтап, қар кеткенде оянған аю қарды көре ме?
- Егер аю баласын қыс ортасында туса, оның ұйқысы қандай болады?
Қосымша түсінік
Баласы туған кезде аюдың ұйқысы толық терең болмайды: ол сергек болып, әлсін-әлсін оянып тұрады. Көктемде жануарлар төлдейді. Көп жануарлардың қалың ескі жүні түсіп, орнына жұқа жаңа жүн шығады. Бұл құбылыс түлеу деп аталады.
Жергілікті табиғатпен байланыс
Өз жерімізде қысқы ұйқыға кететін жануарлар: саршұнақ, борсық, кесіртке, жылан, бақа.
IV. Ой қорыту
Тірек сөз
Оянды
Тірек сөз
Балалады
Тірек сөз
Түлейді
Тірек сөз
Пайдалы
V. Топтастыру стратегиясы: «Аю»
Пайдасы туралы мәлімет
Халықтық ем-дом тәжірибесінде аюдың еті мен майын құнды деп бағалап, кейбір ауруларға пайдаланғаны айтылады (мысалы, туберкулез, іш аурулары, сары ауру, көздің шаршауы, жара түрлері). Бұл ақпаратты талқылау барысында мұғалім жануарларды қорғау және табиғатқа жауапкершілікпен қарау мәселесін ерекше атап өтеді.
VI. Үй тапсырмасы
- Мәтінді оқу.
- Тақпақ, ертегі немесе жұмбақ жаттау.
VII. Бағалау
Оқушылардың жауаптары, талқылауға қатысуы, дәлел келтіруі және тапсырмаларды орындауы бойынша бағаланады.