Қазақша рефераттар

Ақша туралы ырымдар

Теңге — тәуелсіз экономиканың темірқазығы

Теңге — Қазақстанның тәуелсіздігін айқындайтын ең маңызды рәміздердің бірі. Елтаңба, Ту, Әнұранмен қатар ұлттық валюта да мемлекеттің дербес жолын, тарихи жадын және экономикалық жауапкершілігін танытады. Ұлттық валютаның айналымға енуі — елдің саяси егемендігімен бірге экономикалық егемендігін бекіткен шешуші қадам.

Өлең жолдары

Міне, бүгін теңге күнім — мерекем,
Қандай дұшпан олай-бұлай дер екен.
Осы теңге арқасында келешек,
Елге келер тойымшылық, берекем.

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Мақсаты

Қазақстанның ұлттық валютаға көшу тарихын және теңгенің маңызын түсіндіру.

Білімділік

  • Ақшаның пайда болу тарихына шолу жасау.
  • Теңгенің айналымға енуі: қалай және кімдердің еңбегімен жасалғанын түсіндіру.
  • Әлем валюталарымен таныстыру, ұлттық валютаны енгізудің қажеттілігін талдау.

Дамытушылық

Оқушылардың ақша туралы түсінігін кеңейту, белсенділігін және ойлау икемін дамыту.

Тәрбиелік

Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қол жеткізген жетістіктеріне мақтаныш сезімін қалыптастыру.

Кіріспе сөз: тәуелсіздік пен жауапкершілік

Біздің Отанымыз — егемен, тәуелсіз Қазақстан. 130-дан аса ұлт өкілі мекендейтін қасиетті өлкеде әр азамат өз Отанын жанындай сүйіп, көк байрағын биік ұстап, ел мәртебесін көтеруді мақтаныш тұтады. Сондықтан тәуелсіздігімізге шаң жұқтырмай, оны ең қымбат қазынадай сақтап, келер ұрпаққа аманат ету — ортақ міндет.

Жұмбақ

Әлемнің тынысы,
Байлықтың белгісі.
Ол не?

Жауабы: ақша, теңге.

Теңгенің тарихы: тәуелсіздік белгісі

Әр мемлекеттің өзін танытатын басты белгілері болады. Қазақстан үшін ХХ ғасырдың орны бөлек: ел тәуелсіздік алып, өз рәміздерін қабылдады. Сол рәміздердің бірі — ұлттық валюта. Теңге 1993 жылғы 15 қарашада айналымға енгізілді. Бұл — экономикалық дербестікті бекіткен тарихи оқиға.

Неге ұлттық валюта қажет болды?

  • Экономикалық тәуелсіздікті нығайту.
  • Қаржы саясатын дербес жүргізу.
  • Ел ішіндегі айналым мен тұрақтылықты реттеу.

Теңге нені білдіреді?

Теңге — дербестіктің тірегі, экономикалық жауапкершіліктің өлшемі, ұлттық болмыстың бір бөлігі.

I бөлім: Мақал-мәтел құрастыру

Тапсырма: буындардан мақал-мәтел құрастырып, мағынасын түсіндіру. Бұл тапсырма тіл байлығын дамытып, ойды нақты жеткізуге үйретеді.

Мақал 1

Теңге тиыннан өседі,
Жылқы құлыннан өседі.

Мақал 2

Ақша кетуге тырысады,
Есеп ұстауға тырысады.

II бөлім: Ақша және психология

Ақшаның күші мен қасиеті туралы 7 қағида

  1. 1 Мал — баққанға, ақша — адал еңбектен тапқанға бітеді.
  2. 2 Ақша туралы арам ой — зиян.
  3. 3 Алаған қолым — береген.
  4. 4 Үстемелеп берсеңіз, үстемелеп аласыз.
  5. 5 Қайырымдылық жасасаңыз, қайтарымы мол болады.
  6. 6 Артық дүниеңізді бөлісіңіз: алғыстың қуаты игілік болып қайтады.
  7. 7 Өмірдегі басты парыз — қайырым, садақа: көмекті ұмытпаңыз.

Ақша туралы ырымдар мен ұқыптылық

  • Қағаз купюра мен металл тиын ұқыптылықты ұнатады: әдемі әрі ыңғайлы әмиян ақшаға тәртіп береді.
  • Қолыңызға ақша тұрақтамаса, алдымен өз қарым-қатынасыңызды қайта қараңыз: құрмет — жауапкершіліктен басталады.
  • Ақшаны умаждап, жыртып, майыстырып ұстамаңыз: ұқыптылық — қаржы мәдениетінің өзегі.
  • «Ақша жоқ» деп жиі айту — көңіл күй мен әрекетке әсер етеді: мақсат пен жоспар табысты жақындатады.

III бөлім: Теңгедегі тұлғалар — тарихи жады

Ұлттық валюта — тек төлем құралы емес, ол мәдени код. Теңге бетінде ел тарихына із қалдырған ойшылдар мен өнер саңлақтарының бейнелері көрініс тапты.

Жолдар

Теңгемнің беттерінде — данышпандар,
Халқының қамын ойлап қамыққандар.
Әл-Фараби, Сүйінбай мен Құрманғазы,
Шоқан да теңгемізге бауыр басқан.

IV бөлім: Әр елде — өз валютасы

Әлем елдерінің әрқайсысы өз валютасын қалыптастырған. Бұл дербестік пен экономикалық саясаттың бір бөлігі.

Қырғызстан

сом

Ресей

рубль

Германия

марка

АҚШ

доллар

Ұлыбритания

фунт стерлинг

Украина

гривна

Қытай

юань

Тәжікстан

манат

Өзбекстан

сум

Түркия

лира

Латвия

лат

Корея/Жапония

йена

Ескерту: кейбір атаулар тарихи кезеңге байланысты өзгеруі мүмкін.

V бөлім: Ақша туралы ой — тапсырмалар

1-топ: Ақша қандай қызмет атқарады?

Топтық жұмыс: ақшаның қызметтерін бір параққа сурет пен қысқа тірек сөздер арқылы түсіру.

Негізгі қызметтері

  • Құн өлшемі
  • Айналыс құралы
  • Қазына және қор жинау
  • Төлем құралы

2-топ: Өзіңді кәсіпкер ретінде елестет

Тапсырма: өзің ұнататын немесе жаңа бір істі бастап, оны дамыту үшін не қажет екенін тізімдеп, постерге түсіріп қорғау.

Ой қозғауға арналған сұрақтар

  • Идея және мақсат
  • Жоспар және есеп
  • Қаржы, уақыт, команда
  • Жауапкершілік пен еңбек

Бағалау тәсілі: «Сэндвич»

1) Жақсы тұсы, 2) Дамытатын тұсы, 3) Қорытынды қолдау және ұсыныс.

Өлең жолдары

Түні нұрлы, ақ таңы,
Жері гүлдей бақтағы.
Ел ырысы — тайқазан,
Төл теңгеміз — қақпағы.

VI бөлім: Теңге әдебиетте

Бұл бөлім екі кезеңнен тұрады: ребус құрастыру және теңге туралы өлең оқу. Мақсат — ұлттық құндылықты сөз өнері арқылы тану, ойды көркем жеткізу дағдысын қалыптастыру.

1-кезең

Ребус құрастыру, шешімін түсіндіру.

2-кезең

Теңге туралы өлең оқу, қысқа талқылау.

Қорытынды ой: валюта тарихы — дербестік тарихы

Ұлттық валюта бір күнде пайда болған жоқ — оның өз тарихы, қалыптасу жолы бар. Валюта тарихы дербестікпен тығыз байланысты: тәуелсіздік те бір күнде келген құбылыс емес. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін көптеген елдер өз тәуелсіздігін жариялап, мемлекеттік рәміздерін қабылдады. Қазақстан да Елтаңбасын, Туын, Әнұранын заңмен бекітті.

Саяси егемендігін алған ел экономикалық тәуелсіздікке де ие болуы тиіс. Осы кезеңде мемлекеттер бұрынғы рубль аймағынан шығып, өз ұлттық валютасын шығарды. Теңге — дербестік тірегі, экономикалық дербестіктің кепілі. Ол өз тарихи функциясын орындап, әлі де өз құндылығын дәлелдей береді.

Қорытынды өлең

Алла берсін берекесін теңгемнің,
О, Жаратқан, қамын ойла пендеңнің.
Ел басшысы Назарбаев бастаған,
Тәуелсізбіз — Қазақ деген елденбіз.

Оқушылар хормен орындайды.