Қазақша рефераттар

Қыран мен түлкінің айқасқан суреті

Сабақтың тақырыбы

Абай Құнанбайұлының «Қансонарда бүркітші шығады аңға» өлеңі

Сабақтың түрі

Танымдық-ізденіс сабағы

Көрнекіліктер

  • Абайдың өмірі мен шығармашылығына арналған слайдтар топтамасы
  • Абай туралы айтылған пікірлер мен дәйексөздер

Сабақтың әдістері

Түртіп алу Топтастыру Еркін жазу «Бір айналым сөйлесу»

Сабақтың мақсаты

Білімдік

  • Оқушылардың Абай өмірі мен шығармашылығы туралы білімін еске түсіріп, шығармаларына талдау жасау.
  • Өлеңнің тақырыбы мен идеясын, көркемдік ерекшелігін меңгерту.
  • Өлеңді түсініп, мәнерлеп оқуға дағдыландыру.

Дамытушылық

  • Оқушылардың тіл байлығын, ой-өрісін дамыту.
  • Өз ойын жүйелі айтуға, көркем тілмен еркін сөйлеуге баулу.

Тәрбиелік

  • Аңшылық кәсіптің ерекшеліктерімен таныстыру.
  • Туған жер табиғатын қастерлеуге, сүйе білуге тәрбиелеу.

Сабақ құрылымы

  1. 1 Ұйымдастыру кезеңі
  2. 2 Оқушыларды топқа бөлу
  3. 3 Қызығушылықты ояту
  4. 4 Мағынаны тану
  5. 5 Талдау және шығармашылық тапсырмалар

I. Қызығушылықты ояту

Абай — қазақ халқының рухани қазынасына өлшеусіз үлес қосқан ғұлама ғана емес, сонымен қатар қазақ халқының ел болуына ұланғайыр еңбек еткен данагер. Абай — әлемдік ойшылдар қатарындағы ғажайып тұлға.
Н. Назарбаев

II. Мағынаны тану

Қазақтың бас ақыны — Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығы туралы білмейтін қазақ кемде-кем. Ал қазақтың заңғар жазушысы М. Әуезов Абайды қазақ классикалық әдебиетінің атасы, қазақ поэзиясының күн шуақты асқар биігі деп бағалаған.

Бүгінгі тақырыпқа дайындық ретінде оқушыларға алдын ала Абай Құнанбайұлы туралы деректер жинау тапсырылды. Жинақталған мәліметтер төмендегі бағыттар бойынша ұсынылады.

1) Білімге бастаған ел-жұртын

Оқушылар Абайдың өмір жолы мен шығармашылық мұрасын таныстырады.

2) Абай — ақын

Абайдың өлеңдері еске түсіріліп, мысалдар келтіріледі.

3) Абай — аудармашы

Оқушылар Абайдың аудармалары туралы мәлімет береді.

4) Абай — қарасөз шебері

  • Қарасөздерінің жазылу ерекшеліктері талқыланады.
  • Бейнетаспадан Абайдың қарасөзінен үзінді тыңдатылады.

5) Абай — сазгер

Абайдың әндері мен күйлері туралы айтылады.

Тақырыпқа кіріспе байланыс

Абайдың жылдың төрт мезгіліне арналған өлеңдері еске түсіріледі. Табиғат лирикасын талдай отырып, «Қансонарда бүркітші шығады аңға» өлеңіне кіріспе жасалады.

Оқушылар өлеңді түсініп, мәнерлеп оқиды.

Талқылау сұрағы

Адамдар не үшін аңшылық құруы мүмкін?

  • Кәсіп — күнкөріс үшін
  • Өнер — спорт, шеберлік үшін

Өлеңді талдау: шумақтар бойынша

Өлең оқушыларға оқытылып, мазмұны төмендегі бағытта талданады. Әр шумақтың көркемдік өзегі мен әрекет динамикасы айқындалады.

1-шумақ: аңға шығудың шарты

Аңшылыққа шығудың қолайлы кезі — қансонар. Қасыңда жақсы жолдас, жүйрік ат, үстіңде ықшам әрі ыңғайлы киім болуы керек.

2-шумақ: бүркітші мен қағушы әрекеті

Аңшылық үстінде бүркітші тау басында, ал қағушылар сай-салада із шалып, аңды ықтырып, қозғалысқа түсіреді.

3-шумақ: бүркіттің қимылы

Томағасы алынған бүркіт төмендегі түлкіні көзі шалып, олжаны қапы жібермеудің айласын жасайды: төмен ұшса түлкі өрлеп құтылуы мүмкін, сондықтан қайқаң етіп жоғары самғап көтеріледі.

4-шумақ: түлкінің әрекеті

Түлкі өзіне тап бергелі тұрған қыранды көріп, қашып құтылмасын сезеді де, аузын ашып қоқақтап, шыбын жан үшін жанталаса қарсыласады.

5-шумақ: аңшылардың бақылауы

Аңшылар түлкінің тісін қайрап, айбат шеккен арпалысын қызықтай отырып, «бұл да осал жау емес» деген ойға келеді.

6-шумақ: «қан майдан»

Бүркіт пен түлкінің айқасы жеке батырлар шайқасындай суреттеліп, тартыс шегіне жетеді.

7-шумақ: жанды бейнелеу

Ақын табиғатты, түлкі мен бүркітті тұтас бір көрініске біріктіріп, әсерлі метафора жасайды: көріністі ақ етті сұлудың шомылуына ұқсату арқылы суреттің нәзіктігі мен айқындығын күшейтеді.

8–9-шумақ: олжалы аңшылар

Түлкі алынған соң аңшылардың мерейі өседі: қанжығасы майланып, істің сәтті аяқталғанына сүйсінеді.

10-шумақ: ақын түйіні

Өлеңді үстірт оқымай, әр сөзін ойланып салмақтасаң, көз алдыңа жанды сурет келетінін ақын ескертеді. Талдау сұрақ-тапсырмалар арқылы ауызша әңгімелеумен бекітіледі.

Жоспар құру және мазмұндау

Оқушылар өлең мазмұнын жоспар арқылы жүйелеп, соның негізінде мазмұндап айтады.

  1. 1 Аңшылыққа дайындық
  2. 2 Із шалғандағы аңшылардың әрекеті
  3. 3 Түлкіні көргендегі бүркіттің іс-қимылы
  4. 4 Түлкінің айла-әрекеті
  5. 5 Бүркіттің түлкіге түсуі: бүркіт пен түлкінің шайқасы
  6. 6 Құсы түлкі алғандағы иесінің көңіл күйі
  7. 7 Аңшылық туралы ақынның ой түйіні

Топтық жұмыс форматы

1-топ

Ауызша суреттеу

2-топ

Жазбаша суреттеу

3-топ

Сурет салу

Көріністер тақырыптары

  • Аспанға самғай көтеріліп, түлкіні қалт жібермей аңдыған қыран бейнесі.
  • Аузын ашып қоқақтап, тісін қайрап, шыбын жан үшін жанталасқан түлкінің әрекеті.
  • Аспаннан сорғалап келіп, шаншыла құлаған бүркіттің қимылы.
  • Қыран мен түлкінің айқас көрінісі.

Қорғау тәсілдері

  • Топтар өз жұмыстарын «галереяға саяхат» форматында таныстырып, қорғайды.
  • Жазбаша сипаттау «автор орындығы» әдісі арқылы ұсынылады.
  • Ауызша сипаттау кезінде көркем тіл мен дәлелді ойға мән беріледі.