Қазақша рефераттар

Сабақты етістіктер кімді

Сабақ тақырыбы: салт және сабақты етістік (6-сынып)

Бұл сабақта оқушылар етістіктің мағынасына қарай сабақты етістік пен салт етістік болып бөлінетінін меңгереді, мысалдар арқылы айырмашылығын ажыратады және жаттығулар орындау арқылы білімін бекітеді.

Жалпы мақсаты

  • Етістіктердің мағынасына қарай сабақты және салт етістіктер болып бөлінетіні туралы толық мәлімет беру.
  • Ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін және тіл мәдениетін дамыту; сөздік қорын молайту; сауаттылыққа баулу.
  • Елін, жерін, Отанын қадірлеуге; адамгершілікке, адалдыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже

  • Етістік ұғымын таниды, түрлерін ажыратады, жаттығуларды сенімді орындайды.
  • Пәнге қызығушылығы артып, шығармашылық ізденіске бейімделеді.
  • Топпен жұмыс істеп, ұйымшылдық танытады.

Ресурстар

Плакат Кеспе қағаздар Суреттер

Тапсырмалар

  • Жеке жұмыс: «Кім жылдам?»
  • Топпен жұмыс: жаттығулар орындау
  • Жеке жұмыс: кеспелермен жұмыс

Негізгі идеялар

Қазақ тілінде 9 сөз табы бар. Іс-қимылды, іс-әрекетті білдіріп, «қайтті?», «не істеді?» сұрақтарына жауап беретін сөз табы — етістік.

Осы сабақтың өзегі — етістіктердің мағынасына қарай сабақты және салт болып бөлінуін түсіну және оны сөйлем ішінен дәл таба білу.

Жаңа білім: сабақты етістік пен салт етістік

Сабақты етістік

Мағынасы жағынан тура объектіні, яғни табыс септіктегі сөзді қажет ететін етістіктер сабақты етістіктер деп аталады. Олар «кімді?», «нені?» (кейде табыс септіктің жасырын түрі — «не?») сұрақтарына жауап беретін сөзбен байланысады.

Мысал

Сөзді сен баста. Бұл сөйлемде баста етістігі сөзді сөзінің табыс септікте тұруын талап етеді.

Салт етістік

Мағынасы жағынан тура объектіні — табыс септіктегі сөзді қажет етпейтін етістіктер салт етістіктер деп аталады. Олар барыс, жатыс, шығыс, көмектес септіктердегі сөздермен тіркесе алады, бірақ табыс септіктегі сөзбен байланыспайды.

Мысал

  • Қаладан қайт.
  • Түсінде келді.

Бұл тіркестерде етістік табыс септіктегі толықтауышты қажет етпейді; сондықтан олар салт етістік болып саналады.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі (2 минут)

  1. 1 Сергіту сәті.
  2. 2 Сандар арқылы 4 топқа бөлу.

II. Үй тапсырмасын пысықтау

  • Сұрақтар: «Етістік дегеніміз не? Түрлерін ата.»
  • 228-жаттығу: етістіктерді екі бағанға бөліп, болымды және болымсыз түрлерін жазу.

III. Жаңа сабақты бекіту

Етістіктер мағынасына қарай екіге бөлінеді: сабақты және салт. Олардың басты айырмасы — табыс септіктегі тура объектіні қажет ету/етпеуі.

IV. Топтық жұмыс

  • I–II топ: 230-жаттығу.
  • III–IV топ: 232-жаттығу. Шарт: мәтіннен сабақты етістік бола алмайтын етістіктерді көшіріп жазыңдар.
  • Мысал ретінде берілетін етістіктер: бол, мақтану, жүріп, өскен, мақтанба.
  • Екі топ та орындалған жұмысты толық тақтаға жазады; оқушылар дәптерге көшіріп отырады.

V. Жеке жұмыс

231-жаттығу: етістіктерді септік жалғаулы сөздермен тіркестіріп жазу.

Жылдам тапсырма

«Кім жылдам?» және қысқа сергіту сәті арқылы белсенділік арттыру.

VI–VII. Бағалау

  • Қалыптастырушы бағалау: оқушылар бір-бірін өзара бағалайды.
  • Жиынтық бағалау: сабақ соңында қорытынды баға қойылады.

Деңгейлік тапсырмалар

  • A деңгей: морфологиялық талдау жасау.
  • B деңгей: кеспе қағаздарға жауап беру.
  • C деңгей: «мағына» сөзіне дыбыстық талдау жасау.

VIII. Үйге тапсырма

  • «Етістіктің түрлері» тақырыбын қайталау.
  • 234-жаттығу.