Дін бағзы заманнан бері өзекті мәселелердің бірі болып келеді
Қазақстандағы дінтанулық білімнің өзектілігі
Дін бағзы заманнан бері қоғам өміріндегі өзекті мәселелердің бірі болып келеді. Адамзат пайда болғаннан бері діни сенім белгілі бір деңгейде қоғамның ажырамас бөлігі екені анық. Көп конфессиялы, көп ұлтты Қазақстанда бірнеше діннің бейбіт қатар өмір сүруіне мемлекет жағдай жасап отыр. Бұл бағыттағы ең маңызды алғышарттардың бірі — діни білімге жүйелі түрде мән беру.
Қазіргі кезеңде дінтану саласына мемлекет тарапынан ерекше көңіл бөлініп, ол сұранысқа ие мамандықтардың біріне айналды. Қазақстан қоғамының этностық және конфессиялық алуандығын ескере отырып, ұлттық діни мұраны сақтай алатын, сонымен бірге қазіргі зайырлы қоғамның талаптарына сай дінтану пәнін оқыту және білікті дінтанушы мамандар даярлау аса қажет. Бұл тақырып өзектілігін ешқашан жоғалтпайды.
Негізгі ой
Дінтанулық білім — көпэтносты және көпконфессиялы қоғамдағы келісім мәдениетін нығайтатын, зайырлы қағидаттарды сақтай отырып діни сауаттылықты арттыратын маңызды құрал.
Дінтану мамандарын даярлаудың қалыптасуы
Тәуелсіздіктен кейін Қазақстандағы білім беру жүйесінде қарқын алған үрдістердің бірі — дінтану мамандарын даярлау. Елімізде дінтанушылар бакалавриат, магистратура және докторантура деңгейлерінде оқытылады.
Қазақстандағы дінтанулық білімнің тарихы 1992 жылы Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде «Дін және еркін ойлау» мамандығының ашылуынан бастау алады.
Бакалавриат деңгейінде даярлайтын оқу орындары
- Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті — Дінтану кафедрасы
- Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті — Философия ғылымдары және дінтану кафедрасы
- Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті — Философия және мәдениет теориясы кафедрасы
- Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті — Дінтану кафедрасы
- Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті — Дінтану және теология кафедрасы
- Шет тілдер және іскерлік карьера университеті — Дінтану факультеті
Магистратура
Қарағанды мемлекеттік университетінен өзге аталған оқу орындарында дінтану мамандығы бойынша магистратура бағдарламалары ашылған.
Докторантура (PhD)
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен Нұр-Мүбарак Қазақ-египет ислам университеті дінтану мамандығы бойынша PhD докторларын даярлайды.
Мемлекеттік гранттар
ҚР Білім және ғылым министрлігі дінтану мамандығына ұзақ жылдар бойы жыл сайын 65 мемлекеттік грант бөліп келді. 2013–2014 оқу жылынан бастап грант саны 77-ге дейін ұлғайтылды. Сонымен қатар жекелеген оқу орындары өз гранттары арқылы студенттердің белгілі бір бөлігіне ақысыз білім алуға мүмкіндік жасап отыр.
Дінтануды оқытудың тұжырымдамалық бағыты
Жалпы алғанда, дінтану пәні бастапқыда Батыс елдерінде теологияға қарсы көзқарастар негізінде қалыптасқаны белгілі. Дегенмен пәнді қалыптастыру және дамыту барысында екі жетекші бағыт бірте-бірте айқындалды.
1) «Дін туралы» (сырттай) тәсіл
Дінтануды дінді сыртқы, академиялық тұрғыдан талдайтын пән ретінде қарастырады: тарихы, социологиясы, философиясы, салыстырмалы талдау, дін феномені.
2) «Дін арқылы» (теологиялық) тәсіл
Дінтануды теологиялық ұстаныммен, яғни діни дәстүрдің ішкі логикасын басым ала отырып оқытуға бейім.
Қазақстандық білім стандарттарында дінтану негізінен «дін туралы» (сырттай) оқытылатын пән ретінде бекітілген. Алайда тәжірибеде оқыту үдерісінде ұстаздардың діни және дінтанулық білімді ұштастыру мүмкіндігіне қарай бұл екі көзқарас аралас көрініс табады. Бұл көбіне дінтану пәнін оқытудағы тұжырымдамалық ұстанымның толық айқындалмауымен байланысты. Сондықтан пәнді оқытуда нақты қандай мақсат көзделетіні және оның мазмұндық-әдістемелік шекарасы мемлекет тарапынан нақтылануы тиіс.
Дінтанушының кәсіби мүмкіндіктері
Дінтанушы мамандардың еңбек нарығындағы мүмкіндіктері әртүрлі. Төмендегі бағыттар дінтанушының білімі мен құзыреті қажет болатын негізгі салаларды көрсетеді.
Қай салаларда жұмыс істей алады?
- Мемлекеттік, діни және қоғамдық ұйымдарда; БАҚ-та тәуелсіз сарапшы ретінде және сарапшылар комиссиясы құрамында
- ҰҚК және ІІМ-нің сараптамалық қызметтерінде; мемлекеттік басқару, ішкі және сыртқы саясат бөлімдерінде; дін істері саласындағы құрылымдарда
- Дін тарихы мен теориясы және заманауи өркениеттің діни-философиялық мәселелері бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарында
- Мемлекеттік және мемлекеттік емес жоғары оқу орындарында, сондай-ақ орта арнаулы оқу орындарында оқытушы ретінде
- Магистратура мен PhD деңгейінде білімін жалғастырып, халықаралық жобаларға (БҰҰ, ISESCO, Ашық қоғам институты және т.б.) қатысу
- Халал стандарттау бағытындағы құрылымдарда, ҚМДБ жүйесінде және өзге де мемлекеттік/мемлекеттік емес мекемелер мен халықаралық ұйымдарда
Қазіргі сын-қатерлер және қоғам үшін маңызы
Қазіргі әлемде діни негіздегі шиеленістердің бар екені белгілі. Осыған байланысты мемлекет үшін дінтанушы мамандардың жанжалға қарсы тұрақтылығын қалыптастыру маңызды. Сонымен бірге дінтанулық білім жастар арасында адам құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу қағидаттарын орнықтыруға, этносаралық және конфессияаралық бейбітшілік пен келісімге ұмтылысқа, диалог жүргізуге дайын болуға негізделген этномәдени өзара құрмет дүниетанымын дамытуға ықпал етеді. Бұл — қоғамдағы рухани-адамгершілік ахуалды нығайтудың да бір тетігі.
Бейіндік бағыттар
Бүгінде дінтану мамандарын даярлауда төмендегідей бейіндік бағыттар қалыптасты:
Оқыту және әдістеме
Дінтанушы — дінтану пәнінің оқытушысы
Сараптама
Дінтанушы — мемлекет пен дін қатынастары бойынша сарапшы
Исламтану
Дінтанушы — ислам теологиясы бойынша сарапшы
Христиантану
Дінтанушы — христиан теологиясы бойынша сарапшы
Жаңа діни ағымдар
Дінтанушы — жаңа діни ағымдар бойынша сарапшы
Теориялық зерттеу
Дінтанушы — теоретик
Бұл мамандану бағыттары негізінен Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті мен Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде кеңінен қамтылған. ҚазҰУ-да дінтану магистранттары өндірістік тәжірибеге бағдарланған бейіндік бағыт бойынша да, ғылыми қызмет пен жоғары оқу орындарында оқытушылыққа бағытталған ғылыми-педагогикалық бағыт бойынша да даярланады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, қазіргі Қазақстандағы дінтанулық білімнің өзіндік академиялық базасы, оқу үдерісін реттейтін құжаттары және қалыптасқан тәжірибесі бар. Сонымен бірге ол халықаралық ғылыми және білім беру байланыстарын жандандыруға өз үлесін қосып, қоғам өміріндегі маңызы жоғары білім беру саласына айналып отыр. Өзге салалар сияқты дінтанулық білім де уақыт талабына сай жүйеленіп, мазмұндық тұрғыдан байып келеді.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ 1-курс магистранттары: Рысбек Тоғжан, Касаинова Қарлығаш