Қазақша рефераттар

Оқушылардың назарларын жаңа сабаққа аудару

Сабақ тақырыбы

Құжаттардың міндетті деректемелері және оларды рәсімдеу

Бұл сабақта ресми құжаттарды рәсімдеу мәдениеті, міндетті реквизиттер және оларды дұрыс көрсету қағидалары қарастырылады.

І. Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1 Оқушылармен амандасу.
  2. 2 Оқушыларды түгендеу.
  3. 3 Назарды жаңа сабаққа аудару.

ІІ. Өткен тақырыпты пысықтау

Үй тапсырмасы кеспе қағаздар арқылы сұралады. Тапсырмалар оқушының негізгі ұғымдарды қаншалықты меңгергенін тексеруге бағытталған.

1-тапсырма: сұрақтарға жауап беріңіз

  1. Ақпаратты жедел беру қажет болған жағдайда қандай құжаттар әзірленеді?
  2. Құжаттаудың бірізге түсірілген жүйесі дегеніміз не?
  3. Қаулылар мен шешімдер — алқалық басқару ұйымдары қабылдайтын қандай құжат түрі?
  4. Мемлекеттік стандарттың «Құжаттаманың бірізге түсірілген жүйелері. Негізгі ережелер» бөлімі құжаттардың бірізге түсірілген неше жүйесін белгілейді?

2-тапсырма: бос орынға қажетті сөзді жазыңыз

  1. Кеңінен қолданылатын құжаттар тобы — __________ құжаттар.
  2. Бұйрықтар, өкімдер, нұсқаулар — билік сипаты бар және жеке-дара басқару өкілеттігі берілген __________ қабылдайтын құқықтық актілер.
  3. Ұйым құзыретінің негізгі мәселелері бойынша нормативтік немесе жеке актілер қабылдау қажет болған жағдайда __________ шығарылады.
  4. Жедел мәселелер бойынша және қаулылардың, шешімдердің, бұйрықтардың орындалуын ұйымдастыру үшін __________ қабылданады.

Ескерту: жауаптарды талқылау кезінде терминдердің мағынасын нақтылап, құжат түрлерін ажыратып түсіндіріңіз.

ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру

Негізгі анықтама

Ресми құжат — ұйымның немесе лауазымды адамның жасаған және белгіленген тәртіппен рәсімделген құжаты. Лауазымды адам деп өкімет өкілінің функциясын жүзеге асыратын немесе ұйымдық-өкімдік, сондай-ақ әкімшілік-шаруашылық міндеттерді орындаумен байланысты қызметтегі тұлғаны айтамыз.

Құжаттардың міндетті реквизиттері

Барлық жүйедегі құжаттарда төмендегі міндетті деректемелер (реквизиттер) көрсетілуі тиіс:

  • Автор ұйымның атауы

    Құжатты жасаған ұйымның толық атауы.

  • Автор ұйымның коды

    Тиісті классификаторларға сәйкес көрсетіледі.

  • Құжаттың атауы

    Хаттардан басқа құжаттарда міндетті.

  • Тақырыбы

    Қысқа әрі мағынаны дәл береді.

  • Құжат нысанының коды

    Құжат формасына сәйкес белгі.

  • Мерзімі

    Күні, айы, жылы тәртібімен.

  • Индексі

    Тіркеу нөмірі және қажет болса толықтырғыштар.

  • Мәтіні

    Негізгі мазмұн.

  • Келісу/рұқсат белгілері

    Ішкі келісу белгісі, қажет болса қызметі көрсетіледі.

  • Қолы

    Лауазымы, қолы, аты-жөні көрсетіледі.

  • Орындалғаны және іске жіберілгені туралы белгі

    Орындалу нәтижесі, «іске» сөзі, істің нөмірі, мерзімі, жауапты тұлғалардың қолы.

Автор ұйымды көрсету тәртібі

Құжат авторы — ұйымның атауы мен коды — ұйым туралы ережеге (жарғыға) және тиісті классификаторларға сәйкес көрсетіледі.

Бланкі жоқ құжаттарға қатысты

  • Хаттарды рәсімдеу кезінде ұйымның штампы басылады.
  • Басқа құжаттарда ұйым атауы машинкамен (теріліп) жазылады немесе қол қойған басшының лауазымы арқылы беріледі.

Құжат түрінің атауы және тақырып

Құжат түрінің атауы (мысалы: хаттама, бұйрық, анықтама) бас әріптермен жазылады және ұйым құзыретіне, құжатталатын әрекеттің мазмұнына сай болуы тиіс.

Тақырып — құжат мазмұнын қысқаша ашатын тұжырым. Ол барынша ықшам болып, мәтіннің мәнін дәл беруі керек.

Мысал

Е. Асқаровты оқуға жіберу туралы.

Ереже

Мәтіні 10 жолдан аспайтын құжатта тақырып көрсетілмеуі мүмкін.

Грамматикалық сәйкестік

  • Бұйрық (не туралы?) — кәсіпорынды құру туралы.
  • Хаттама (ненің хаттамасы?) — ғылыми-әдістемелік кеңес мәжілісінің хаттамасы.

Сандар, мерзім және индекстеу

Сандық белгілер

Құжат реквизиттері мен мәтінінде сандық белгілерді көрсету үшін тек араб цифрлары қолданылады. Рим цифрларын және әріптік белгілерді қолдануға рұқсат етілмейді.

Мерзімді рәсімдеу

  • Негізгі реті: күні.айы.жылы — 20.05.1992 (немесе 20.05.92).
  • Рұқсат етіледі: жылы.айы.күні — 1992.05.20.
  • Қаржы сипатындағы құжаттарда сөз-цифр тәсілі болуы мүмкін: 1992 жылғы мамырдың 20-сы.

Құжаттың мерзімін құжатқа қол қоятын немесе оны бекітетін адам жазады. Құжат қозғалысы мен орындалуына қатысты барлық күндер көрсетіліп, қол қойылады.

Индекс

Құжат индексі тіркелетін құжаттар саны шегіндегі реттік нөмірден тұрады. Іздеу міндеттеріне қарай ол істер номенклатурасымен, классификатормен, хат алысушымен немесе орындаушымен толықтырылуы мүмкін.

Бірнеше ұйым бірлесіп жасаған құжатта бір ғана мерзім (ең соңғы қол қойылған күн) көрсетіледі және әр ұйымның тіркеу нөмірлері беріледі. Мысалы: 465 162 298.

Келісу белгісі (рұқсат белгісі) және ескертпелер

Құжат жобасын ішкі келісу келісушінің өз қолынан, қолдың мәнін ашып жазудан және келісу мерзімінен тұратын келісу (рұқсат) белгісі арқылы рәсімделеді. Қажет болған жағдайда келісуші адамның қызметі де көрсетіледі.

Ескертпелер мен толықтырулар

Ескертпелер мен толықтырулар бөлек парақта баяндалады. Бұл туралы жобада тиісті белгі қойылады. Келісу белгілері ұйымда қалатын құжат даналарына түсіріледі.

Қол қою тәртібі: лауазым, кезектілік, тең деңгей

Қолдың құрамы

  • Қол қойған адамның қызметі (толық немесе қысқартылған түрде).
  • Түпнұсқа қолы.
  • Аты-жөні (қолды ажырату).

Комиссия құжаттары

Комиссия әзірлеген құжаттарда міндеттердің бөлінісі көрсетіледі: төраға және мүшелер.

Алқалы органдар

Шешімдер мен қаулыларға төраға мен хатшы қол қояды.

Төраға/хатшы жоқ жағдайда

Мәжіліс күні төраға немесе хатшы болмаған жағдайда тақырып бөлімінде және қол қою тұсында «төрағалық еткен», «жазбасын жүргізген» деп көрсетіп, тұлғалардың аты-жөнін толық жазу керек.

Бірнеше лауазымды тұлға қол қоятын құжат

Қолдар атқаратын қызметіне қарай ретімен орналастырылады (жоғары лауазым алдымен).

Үлгі

Институт директоры — қолы — С. Ахметов

Бас бухгалтер — қолы — А. Наурызбаев

Қызмет дәрежелері тең болғанда

Қолдар бір деңгейде (қатар) орналастырылады.

Түпнұсқа қол және даналар

Ұйымда сақталатын барлық даналарда (қосымшаларды қоса) лауазымды тұлғалардың түпнұсқа қолы және келісу белгілері болуы тиіс.

Міндетін атқарушы қол қоятын жағдай

Егер құжатқа қол қоюы тиіс тұлға болмаған жағдайда, құжатқа оның міндетін атқарушы немесе орынбасары қол қояды. Қол қойған адамның нақты қызметі мен тегі міндетті түрде көрсетіледі (қажет болса түзету енгізіледі).

Ескерту: «үшін» деген тіркеспен қол қоюға немесе қызмет атауының алдына қиғаш сызық қою арқылы қол қоюға рұқсат етілмейді.

Орындаушы туралы белгі және істі жабу белгісі

Орындаушы туралы белгі

Қызмет бабындағы хаттарда, ақпараттық-анықтамалық құжаттарда, ұйымдық-өкімдік актілердің жобаларында және басқа да құжаттарда орындаушы туралы белгі көрсетіледі. Оның құрамына орындаушының тегі және қызметтік телефон нөмірі кіреді. Белгі құжаттың беткі жағына, ал орын болмаған жағдайда соңғы парақтың сыртқы бетіне жазылады.

Құжаттың орындалғаны және іске жіберілгені туралы белгі

Бұл белгі мына деректерден тұрады:

  • орындалуы туралы қысқаша анықтама (егер орындалғанын куәландыратын құжат болмаса);
  • «іске» деген сөз;
  • құжат сақталатын істің нөмірі;
  • мерзімі;
  • құрылымдық бөлімше басшысының немесе тікелей орындаушының қолы.

Сабақтағы кері байланыс

Оқушылардан сұрақтар қабылдау: «Жаңа тақырып бойынша қандай сұрақтарыңыз бар? Қай тұсы түсініксіз?»

ІV. Жаңа сабақты бекіту

Түсінуді тексеру үшін төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз.

  1. Құжаттың орындалғаны және оның іске жіберілгені туралы белгі қандай деректерден тұруы тиіс?
  2. Қызмет дәрежелері тең бірнеше адам құжатқа қол қоятын кезде олардың қолдары қалай орналастырылады?
  3. Құжаттың жобасына ескертпелер мен толықтырулар қайда баяндалады?
  4. Барлық жүйедегі құжаттардың міндетті реквизиттеріне не жатады?

V. Оқушыларды бағалау

Бағалау оқушылардың жауаптарының толықтығы, терминдерді дұрыс қолдануы, рәсімдеу талаптарын түсіндіруі және мысал келтіруі бойынша жүргізіледі.

VІ. Үйге тапсырма

  • Міндетті реквизиттерді жаттап, әрқайсысына қысқа анықтама дайындау.
  • «Бұйрық» немесе «хаттама» түріне 1 үлгі құжат дайындап, онда міндетті реквизиттерді дұрыс көрсету.
  • Мерзімді жазудың 2 тәсіліне (цифрлық және сөз-цифрлық) 3-тен мысал келтіру.