Африканың физикалық орны, жағалауындағы мұхиттар мен теңіздер
Сабақтың тақырыбы мен бағыты
Африканың физикалық орны, жағалауындағы мұхиттар мен теңіздер, сондай-ақ материктің зерттелу тарихы қарастырылады. Материал Африканың физикалық-географиялық орнының табиғатқа ықпалын түсіндіруге, карта және дереккөздермен жұмыс істеуге бағытталған.
Сабақтың түрі
Топтық-танымдық сабақ.
Әдіс-тәсілдер
Сұрақ-жауап, баяндау, топтық жұмыс, ойын элементтері.
Мақсаттар
1) Білімдік мақсат
Оқушылар Африканың физикалық-географиялық орны ұғымын, оның материк табиғатына әсерін, материктер мен олардың жеке бөліктерін, сондай-ақ зерттеушілер туралы негізгі мәліметтерді меңгереді.
2) Дамытушылық мақсат
Жұппен және топпен жұмыс арқылы ойлау, өз пікірін еркін жеткізу, ізденгіштік және салыстыру дағдылары дамытылады.
3) Тәрбиелік мақсат
Оқушылар ережені сақтай отырып бір-бірін тыңдауға, құрметтеуге, көмектесуге, қолдауға, ортақ шешім қабылдауға және өзін әділ бағалауға тәрбиеленеді.
Көрнекіліктер
- Африканың физикалық-географиялық картасы
- Суреттер
- Трек-сызбалар
- Глобус
- Интерактивті тақта
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылардың қатысуын тексеру және зейінін сабаққа аудару.
- Оқушыларды топтарға бөлу.
II. Білімді тексеру
Географиялық фото-жұмбақтар арқылы өткен тақырыптар бойынша сұрақтар қойылады.
III. Жаңа сабақты меңгерту
Мұғалім материктің географиялық орнын түсіндіреді және карта бойынша негізгі нүктелерді талдайды.
Африканың физикалық-географиялық орны
Африка — Жер шарындағы көлемі жағынан Еуразиядан кейінгі екінші үлкен материк. Оған қарасты аралдарды қоса есептегендегі ауданы 30,3 млн км², ал аралдарсыз 29,2 млн км².
Еуразиямен байланысы
Африка Еуразиямен тығыз байланысты: оларды тек Қызыл теңіз бен Жерорта теңізі бөліп жатыр. Африка мен Еуразия Шығыс жарты шарда біртұтас құрлық массивін құрайды, ал басқа материктерден оларды мұхиттардың орасан кеңістіктері ажыратады.
Шеткі нүктелері
- Солтүстікте: Эль-Абьяд мүйісі (37°20′ с.е.)
- Оңтүстікте: Игольный мүйісі (34°52′ с.е.)
Өлшемдері мен ендік бойынша орны
- Солтүстіктен оңтүстікке шамамен 8 000 км созылады.
- Ең жалпақ бөлігі экватордың солтүстігінде 10°–16° аралығында орналасқан.
- Альмади мүйісінен (17°33′ б.б.) Хафун мүйісіне (51°24′ ш.б.) дейінгі ені шамамен 7 500 км.
Жағалауындағы аралдар
Африка жағалауында аралдар салыстырмалы түрде аз. Ең ірі арал — Мадагаскар.
Үнді мұхитындағы аралдар
- Сокотра
- Занзибар
- Пемба
- Мафия
- Комор аралдары
- Маскарен аралдары
Бұл аралдардың басым бөлігі материктік текті және Африкаға жақын орналасқан.
Атлант мұхитындағы аралдар
- Мадейра
- Канар аралдары
- Жасыл Мүйіс (Кабо-Верде)
- Масиас-Нгема-Бийого
- Принсипи
- Сан-Томе
- Аннобон
Бұл өңірде материктік те, вулкандық текті аралдар да кездеседі.
Жер бедері (рельеф) және жалпы сипаттама
Орографиясы әртүрлі әрі қатты тілімденген Еуразиямен салыстырғанда, Африка жер бедерінің біркелкілігімен және пішінінің қарапайымдылығымен ерекшеленеді. Материктің рельефінде 200–1000 м аралығындағы жазықтар мен үстірттер басым.
Ойпатты жерлер
Жалпы аумақтың шамамен 10%-ы.
Таулы өңірлер
20%-дан сәл асады.
Орташа биіктік
Шамамен 750 м.
Материктің шеткі бөліктері, әдетте, ішкі аудандармен салыстырғанда көтеріңкі келеді. Бұл ерекшелік Африканың жалпы құрылымының тұрақтылығы мен платформалық негізімен тығыз байланысты.