Қазақша рефераттар

Неліктен судағы дененің салмағы ауадағы дененің салмағынан кіші

Денелердің жүзу шарттары

Дененің сұйықта жүзуі немесе батуы — ауырлық күші мен Архимед күшінің арақатынасымен, сондай-ақ дене мен сұйықтың тығыздықтарына байланысты анықталатын құбылыс. Төмендегі бөлімдер сабақта тәжірибе арқылы осы тәуелділікті нақтылап, қорытынды жасауға бағытталған.

Негізгі ұғым: Архимед заңы

Сұйыққа батырылған денеге оның сұйыққа батқан бөлігі көлеміндегі сұйықтың салмағына тең ығыстырушы күш әсер етеді.

Архимед күші денеге тік жоғары бағытталып әсер етеді.

Тәжірибе жабдықтары

  • Суы бар ыдыс
  • Дене (үлгі)
  • Динамометр

Тәжірибе барысы

  1. 1 Берілген дененің ауадағы салмағын анықтаңдар: P.
  2. 2 Осы дененің судағы салмағын анықтаңдар: P′.
  3. 3 Екі өлшем нәтижесін салыстырып, қорытынды жасаңыздар.

Байқалатын нәтиже: суда өлшенген салмақтың кішіреюі — сұйықтың денеге әсер ететін ығыстырушы күшінің бар екенін көрсетеді.

Сұрақтар мен сәйкестік тапсырмалары

Төмендегі сұрақтар тәжірибені түсіндіруге және Архимед заңын қолдануға бағытталған.

Түсіндірмелі сұрақтар

  • Неліктен судағы дененің салмағы ауадағы салмағынан кіші болады?
  • Архимед заңын пайдаланып, дененің тығыздығын қалай анықтауға болады?
  • Архимед күші сұйыққа батырылған дененің тығыздығына тәуелді ме?

Нақтылау тапсырмалары

  • Архимед заңының тұжырымын дұрыс тұжырымдаңдар.
  • Архимед күшінің формуласын жазыңдар және шамалардың мағынасын түсіндіріңдер.
  • Сұйыққа толық батқан денеге әрекет ететін Архимед күшін қалай есептеуге болады?

Жүзу шарттары: күштер және тығыздық

Күштердің арақатынасы

Егер дене сұйық ішінде жүзіп тұрса, онда ауырлық күші Архимед күшіне тең.

Егер ауырлық күші Архимед күшінен артық болса, дене батады.

Егер ауырлық күші Архимед күшінен кем болса, дене жоғары көтеріледі.

Тығыздық арқылы қорытынды

Егер дене сұйық бетінде қалқып тұрса, сұйыққа батқан бөліктің көлемі сұйық пен дене материалы тығыздықтарының арақатынасына тәуелді болады.

ρдене > ρсұйық болса — дене батады.

ρдене = ρсұйық болса — дене жүзіп тұрады.

ρдене < ρсұйық болса — дене қалқып шығады.

Топтық жұмыс: тәжірибе және талдау

1-топ

Құралдар: суы бар ыдыс, тығын, пластилиннен жасалған қайық.

2-топ

Құралдар: шеге, суы бар ыдыс, пластилиннен жасалған шарик.

3-топ

Құралдар: картоп, тұзды су.

Логикалық есептер

1-топ

Тығыздықтар кестесін қолданып, қандай металдар сынапта жүзе алатынын және қандайлары батып кететінін анықтаңдар.

Берілгені: сынаптың тығыздығы 13600 кг/м³.

Жүзеді: алюминий, шойын, мырыш, қалайы, болат, темір, жез, мыс, күміс, қорғасын (тығыздықтары сынаптан кіші).

Батады: алтын, платина, осмий (тығыздықтары сынаптан үлкен).

2-топ

Бір ыдысқа бір-бірімен араласпайтын үш сұйық: су, керосин және сынап құйылған. Олар қандай тәртіппен орналасады? Суретін салып, түсіндіріңдер.

3-топ

Бір ыдысқа су, керосин және сынап құйылған. Оған тығыннан, парафиннен және болаттан жасалған үш шар салынған. Олар қалай орналасады? Суретін салып, дәлелдеңдер.

Эксперименттік есептер

1-топ

Таза су және тұзды суы бар екі ыдыс дайындаңдар. Әр ыдысқа бір-бір картоп салып, байқалған құбылысты түсіндіріңдер.

2-топ

Табақты суға қырымен салсаң — батады, ал түп жағымен салсаң — жүзе алады. Неліктен? Жауапты қысым мен ығыстырылған көлем тұрғысынан дәлелдеңдер.

3-топ

Мұзды бензинге, керосинге және глицеринге салғанда не байқайсыңдар? Әр сұйықтағы жүзу/батуды тығыздықтар арқылы түсіндіріңдер.

Үйге тапсырма

  • 56 және 30-жаттығу.
  • 152–154-беттер.