Білім сапасының мониторингі
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың 2012 жылғы Қазақстан халқына арналған Жолдауында барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуына бағытталған негізгі басымдықтар мен міндеттерді жүзеге асыру үшін сапалы білім беруді жақсарту, ғылыми-инновациялық жұмыстардың өндіріспен байланысын жандандыру, білім берудегі тәрбиенің рөлін күшейту, сондай-ақ оқытудың әдіс-тәсілдерін қолданудың тиімділігін арттыру қажеттілігі атап көрсетілді.
Қазақстан — тәуелсіз мемлекет. Тәуелсіз елді өркениетті әлемге танытатын, дамыған мемлекеттер қатарына терезесін тең ететін күш — білім және білімді ұрпақ. Білімді ұрпақ — елдің берік тірегі. Бүгінде республикамызда білім берудің жаңа жүйесі қалыптасып, әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алуда.
Түбегейлі өзгерістерге бет бұрған жаңа қоғамда тек білімді болу жеткіліксіз. Әрбір жеке тұлғаның бойында ізгілік, кішіпейілділік, батырлық, отансүйгіштік сияқты қасиеттер қалыптасуы тиіс. Жаңа ғасырдың тізгінін ұстайтын еркін елдің ертеңі — шығармашыл, кемеңгер тұлғаларды тәрбиелеу — бесіктен басталып, үздіксіз даму барысында қалыптасады.
Ұлағатты ойшыл ұстаз Әбу Насыр әл-Фараби: «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие берілуі тиіс. Тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың қас жауы; ол келешекте оның барлық өміріне апат әкеледі» — деп көрсеткен. Демек, білім мен тәрбие — егіз ұғым.
Ендеше құнды біліммен қатар өнегелі тәрбие беру — мұғалімнің, соның ішінде сынып жетекшілерінің еншісіндегі абыройлы әрі жауапты іс. Осы міндетті жүйелі орындауда мониторингтік қызметтің маңызы ерекше.
Мониторингтік қызметтің мәні
Мониторинг — мұғалім–оқушы жүйесінде оқушылардың дамуын қамтамасыз ету, оқыту мен тәрбиелеуде сапалы нәтижеге қол жеткізу үшін жүргізілетін жүйелі әрі үздіксіз бақылау әрекеті.
Терминнің шығу тегі
Ағылшын тіліндегі monitoring және латынның monitor сөздерінен тараған; мағынасы — бақылау, бағалау.
Педагогикалық ерекшелігі
Педагогикалық мониторинг бақылаудың басқа түрлерінен оқушының оқу деңгейі мен оқыту жағдайын үздіксіз қадағалау мүмкіндігімен, сондай-ақ мәліметті жинақтау, сақтау, өңдеу және тарату қызметтерімен ерекшеленеді.
Педагогикалық мониторингтің негізгі бағыттары
1) Білім сапасының мониторингі
Мақсаты — оқушы мен мұғалім қызметін бағалау, білім сапасын арттыру.
- Тоқсандық бақылау жұмыстарының мониторингі.
- Әкімшілік бақылау жұмыстарының мониторингі.
Түрлері
- Тоқсан бойынша оқушылар рейтингі.
- Жай және эксперимент сыныптарының салыстырмалы мониторингі.
2) Педагог кадрларының кәсіби деңгейі
Мұғалімдердің кәсіби құзыреттілігін, әдістемелік өсуін және нәтижеге бағытталған жұмысын жүйелі бағалау.
3) Медициналық диагностика
Оқушылардың денсаулық жағдайын, оқу жүктемесіне бейімделуін бақылау және тәуекел факторларын ерте анықтау.
4) Психодиагностика
Оқушының психологиялық жай-күйін, сыныптағы әлеуметтік ахуалды, уәж бен бейімделу деңгейін талдау.
5) Мектеп бөлімдері қызметінің мониторингі
Мектеп құрылымдарының (әкімшілік, әдістемелік бірлестіктер, тәрбие бағыты және т.б.) жоспарлау мен орындалу сапасын бағалау, басқарушылық шешімдерді дерекке сүйене отырып қабылдау.
Мониторингті ұйымдастыру кезеңдері
Дайындық кезеңі
- Мақсат пен міндеттерді нақтылау.
- Көрсеткіштер мен өлшемдерді белгілеу.
- Құралдар мен дереккөздерді таңдау.
Практикалық кезең
- Үздіксіз бақылау және деректерді жинау.
- Аралық тексерулер мен салыстыру жүргізу.
- Нәтижелерді тіркеу және жүйелеу.
Аналитикалық кезең
- Мәліметтерді өңдеу және талдау.
- Қорытынды шығару, тәуекелдерді анықтау.
- Ұсынымдар дайындау және кері байланыс ұйымдастыру.
Нәтижелері және қолданылатын әдістер
Нәтижесінде анықталатыны
- Оқу жетістіктерінің деңгейі және динамикасы.
- Оқыту жағдайының тиімділігі және әлсіз тұстары.
- Тәрбиелік жұмыстың нәтижелілігі.
Диагностика әдістері
- Бақылау жұмыстары, тестілеу, рейтингтік талдау.
- Сауалнама, әңгімелесу, психодиагностикалық әдістемелер.
- Медициналық тексерулер қорытындыларын талдау.
Тәрбие саласындағы дайындық мониторингі
Тәрбиелік бағыттағы дайындық мониторингі оқушының құндылық бағдарын, сынып мәдениетін, отансүйгіштік пен адамгершілік қасиеттердің қалыптасуын жүйелі қадағалауға мүмкіндік береді. Бұл — білім мен тәрбиенің бірлігін нақты нәтижелер арқылы бекітетін маңызды тетік.