Аты шыққан мықты психологтар саусақпен санарлық және олардың қызметі өте қымбат
Қазақстанда психологиялық көмекке сұраныс өсіп келе жатқанымен, маманға жүгіну мәдениеті әлі де толық қалыптаса қойған жоқ. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының статистикасына сүйенген деректер бойынша, елімізде әр төртінші адамда психикалық ауытқу кездеседі. Соған қарамастан, психолог көмегін алатындардың үлесі төмен.
Психологқа қашан бару керек?
Психологиялық көмек тек «өте ауыр жағдайға» тап болғанда ғана қажет емес. Күйзеліс созылып кетсе, өмір сапасы төмендесе, қарым-қатынастар бұзылса немесе шешім қабылдау қиындаса, бұл — маманмен сөйлесуге негіз болатын белгілер.
- Ұйқының бұзылуы, мазасыздық, шаршаудың жиналуы.
- Ұзаққа созылған күйзеліс, үмітсіздік, ынтаның жоғалуы.
- Отбасылық немесе жұптық қатынастардағы тұрақты жанжал, түсініспеушілік.
- Зорлық-зомбылық тәжірибесі, травмалық оқиғалар.
- Суицид туралы ойлар немесе өзін-өзі жарақаттау ниеті (шұғыл көмек қажет).
«Психологқа барсаң — “психсің”» деген түсінік қайдан шықты?
«Қазақстанның тең құқық пен тең мүмкіндік институты» қоғамдық қорының президенті, тұрмыстық зорлық-зомбылық жәбірленушілеріне арналған Arasha баспанасының директоры, психолог Маргарита Өскембаеваның айтуынша, қоғамда психолог тек «психтарды» емдейді деген қате ұғым әлі де бар.
Маңызды айырмашылық
Психиатр
Психикалық ауруларды диагностикалайды және емдейді, қажет болса дәрі-дәрмек тағайындайды.
Психолог
Психикасы сау адамдарға да, қиын жағдайға тап болған жандарға да кеңес беріп, дағдарысты еңсеруге көмектеседі.
Өскембаеваның пікірінше, бұл үрей мен стигманың тамыры кеңестік кезеңдегі «жазалаушы психиатрия» тәжірибесіне де барып тіреледі. Сол уақыттан бері «маманға жүгіну — қауіпті» деген түсінік қалыптасып, бүгінге дейін жалғасып келеді.
Кімдер жиі барады, кімдер сирек барады?
Маманның айтуынша, психологқа жүгінетіндердің басым бөлігі — жастар. Соңғы жылдары келушілер саны аздап артқанымен, көп адам мәселе ушығып, тығырыққа тірелген кезде ғана келеді.
Көбіне қандай жағдаймен келеді?
- Зорлық-зомбылыққа ұшырау, травмалық тәжірибе.
- Суицид қаупі бар дағдарыстық жағдайлар.
- Ата-анасы ажырасып, психологиялық қысым көрген балалар.
- Кейде тек сотқа қажетті анықтама үшін келу.
Ал ересек адамдар жиі келе бермейді. Мұның бір себебі — «өз мәселемді өзім шеше аламын» деген көзқарас болуы мүмкін.
Неге психологқа бару қиын? Баға, сенім және жүйе мәселесі
«Ұлағатты жанұя» қоғамдық қорының президенті Марианна Гуринаның айтуынша, психологқа жүгінбеудің себептері көп. Соның бірі — жалпы медицинаға деген сенімнің төмендігі. Сонымен бірге, еліміздегі отбасылық дағдарыстардың жиілігі де маман көмегінің өзектілігін күшейтеді.
1) Қызмет құны
Психолог қызметі көпшілік үшін қолжетімсіз. Жарнамаларда көрсетілетін орташа баға — 8 000 теңге (1 сағат). Жұптық кеңес орта есеппен 10 000 теңге болуы мүмкін.
2) Отбасылық психолог тапшылығы
Отбасылық кеңес беру көптеген жанжалды ерте кезеңде шешуге көмектесер еді. Бірақ бұл бағытта жүйелі қолжетімділік жеткіліксіз.
3) Кадр мен сапа алшақтығы
Дипломы бар маман көп болғанымен, тәжірибелі әрі мықты психологтар аз. Нарықта орныққан мамандардың қызметі де қымбатқа түседі.
Жүйелік түйін: «бар психолог бар, бірақ қолжетімді қызмет жоқ»
Гуринаның айтуынша, психологиялық көмекке мұқтаж адамдар көп: кейбіріне жай ғана тыңдайтын «құлақ» жетіспейді. Қиындық туғанда нақты, дұрыс жолды табу үшін психологтан көмек сұрау қалыпты тәжірибеге айналуы керек.
Мектептер мен емханаларда психолог штаттары болғанымен, олардың міндетін толыққанды орындауына кедергі келтіретін факторлар бар. Сондықтан кәсіби көмекті кеңінен қолжетімді ететін, сапаны арттыратын жүйе қажет.
Түйін
Психологқа бару — әлсіздік емес, өз өмір сапасына жауапкершілікпен қараудың бір тәсілі. Ең маңыздысы — көмекті кешіктірмей, мәселе ушығып кетпей тұрғанда жүгіну. Ал қоғам деңгейінде стигманы азайтып, қолжетімді әрі сапалы психологиялық қызметті қалыптастыру — өзекті міндет.
Дереккөз: tengrinews.kz