Ақын өмірінен үзік сыр
Мектеп және іс-шара туралы
- Білім беру ұйымы
- Жамбыл облысы, Қордай ауданы, №6 негізгі мектеп
- Мұғалім
- Бастауыш сынып мұғалімі Бахытжанова Д.У.
- Тақырыбы
- Мен Абай шығармаларын сүйіп оқимын
- Мақсаты
- Абай Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығы туралы деректер келтіріп, ақын өлеңдерін мәнерлеп жатқа оқу дағдыларын дамыту. Оқушыларды адамгершілікке, әдептілікке тәрбиелеу.
I. Ақын өмірінен үзік сыр
Жүрегіңнің түбіне терең бойла,
Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла.
Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,
Мыңмен бірге алыстым, кінә қойма.
— Абай
Осы жолдарымен-ақ Абай өз дәуірінің күрделі болмысын, тағдырлы таңдауын танытады. Ол — ұлт мақтанышы, ұлы тұлға. Саналы, ойлы адамның артықшылығы — заман талабын, әлеуметтік өзгерістердің бағыт-бағдарын дұрыс түсіне білу. Ендеше, құрметті ұстаздар, 2«А» сыныбындағы Абай өлеңдеріне арналған поэзиялық кешке қош келдіңіздер.
Ғалым: өмірбаян деректері
Абай (Ибраһим) 1845 жылы Семей өңірінде дүниеге келген. Әкесі Құнанбай болыс болған. Абай анасы Ұлжан мен әжесі Зеренің тәрбиесін көріп өсті. Кішкентайынан өнер мен білімге жақын болды. Жас кезінде Семейдегі Ахмет Риза медресесінде мұсылманша білім алды, сонымен қатар орыс мектебіне де барып жүрді. Абай — қазақтың ұлы ақыны, ойшылы, философы, композиторы, қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаған классик.
Жұлдыз: тарихи орны
Абай — ұлы ақын, дана ойшыл, қазақтың жаңа тарихи дәуірдегі реалистік жазба әдебиетінің атасы.
Құралай: рухани мәні
Абай есімі — қазақ халқының ұлттық санасының оянуы мен рухани жаңғыруының, қоғамның озық күштерінің өркениеттілікке ұмтылысы мен әлеуметтік әділдіктің символы.
Әмина: дүниежүзілік мәні
Абайдың әдеби мұрасының дүниежүзілік маңызы — өз шығармаларында туған халқының мүддесін, түпкі мақсат-мұратын айқын көрсетуінде, сондай-ақ дарындылығы мен кемеңгерлігінде.
Айбар: оқырман түйіні
Ақын шығармаларын оқи отырып, біз оның адам жаны мен уақыт талабын терең түсінген дара дарын иесі болғанына көз жеткіземіз.
II. Абай өлеңдері
Бұл бөлімде оқушылар Абайдың өлеңдерінен үзінділерді мәнерлеп оқып, ақынның негізгі ұстанымдарын — білім, еңбек, әділет, рақым, өнер мен тәрбие құндылықтарын айқындайды.
Тоғжан: «Ғылым таппай мақтанба»
Ғылым таппай мақтанба,
Орын таппай баптанба.
Құмарланып шаттанба,
Ойнап босқа күлуге.
Бес нәрседен қашық бол,
Адам болам десеңіз.
Тілеуің, өмірің алдыңда,
Оған қайғы жесеңіз.
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ —
Бес дұшпаның, білсеңіз.
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым — ойлап қой,
Бес асыл іс, көнсеңіз.
Али: «Қансонарда бүркітші шығады аңға»
Қансонарда бүркітші шығады аңға,
Тастан түлкі табылар аңдығанға.
Жақсы ат пен тату жолдас — бір ғанибет,
Ыңғайлы, ықшам киім — аңшы адамға.
Айида: тағылымға толы жолдар
Әсемпаз болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң арқалан.
Сен де бір кірпіш дүниеге,
Кетігін тап та, бар қалан.
Қайрат пен ақыл жол табар
Қашқанға да, қуғанға.
Әділет, шапқат кімде бар,
Сол жарасар туғанға.
Бастапқы екеу соңғысыз
Біте қалса қазаққа,
Алдың — жалын, артың — мұз,
Барар едің қай жаққа?
Ақырын жүріп анық бас,
Еңбегің кетпес далаға.
Ұстаздық қылған жалықпас,
Үйретуден балаға.
Айдос: ән мен күй туралы
Құлақтан кіріп бойды алар
Жақсы ән мен тәтті күй,
Көңілге түрлі ой салар.
Әнді сүйсең, менше сүй.
Сейсен: өнердің өлшемі
Құр айқай бақырған
Құлаққа ән бе екен?
Өнерсіз шатылған
Кісіге сән бе екен?
Өңкей надан антұрған
Қанша айтса, жан ба екен?
Бос жүріп құр қалған
Өміріңе қан ба екен?
Сымбат: тілдің салмағы
Қазақтың өзге жұрттан сөзі ұзын,
Бірінің бірі шапшаң ұқпас сөзін.
Көздің жасы, жүректің қаныменен
Ерітуге болмайды ішкі мұзын.
Ғалым: білім туралы өкініш
Жасымда ғылым бар деп ескермедім,
Пайдасын көре тұра тексермедім.
Ержеткен соң түспеді уысыма,
Қолымды мезгілінен кеш сермедім.
Бұл — мақрұм қалмағыма кім кінәлі?
Қолымды дөп сермесем, өстер ме едім?
Адамның бір қызығы — бала деген,
Баланы оқытуды жек көрмедім.
Баламды медресеге біл деп бердім,
Қызмет қылсын, шен алсын деп бермедім.
Қорытынды ой
Абай өлеңдері — тек жаттауға арналған мәтін емес, мінезді түзеуге, ойды тереңдетуге, білім мен еңбекті бағалауға шақыратын рухани бағдар. Поэзиялық кештің мәні — оқушы жүрегіне осы құндылықтарды жақындата түсу.